Gezegden,

uitdrukkingen, gezegden en spreekswijzen

Zoek

12 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `wijze`

  1. afwijzend beschikken op (=het verzoek weigeren)
  2. de steen der wijzen zoeken (=een oplossing zoeken voor iets wat bijna niet op te lossen is)
  3. een gek kan meer vragen dan honderd wijzen kunnen beantwoorden (=op gekke of onverwachte vragen weet men meestal het antwoord niet)
  4. eén gek kan meer vragen dan tien wijzen kunnen beantwoorden. (=er zijn altijd wel vragen waar niemand het antwoord op weet)
  5. het ei wil wijzer zijn dan de kip (=kinderen willen wijzer zijn dan de ouders)
  6. iemand de deur wijzen (=iemand wegsturen.)
  7. iemand het gat van de deur wijzen (=iemand zeggen dat die het pand moet verlaten of iemand wegsturen)
  8. iemand het vierkante gat wijzen (=iemand de deur wijzen, wegsturen)
  9. met de vinger nawijzen (=iemand uitgelachen)
  10. van de hand slaan/wijzen (=niet aannemen)
  11. van koper blijf je proper en van ijzer word je niks wijzer. (=koper is veel waard, ijzer niet.)
  12. wat de heren wijzen moeten de gekken prijzen (=aan beslissingen van het hoger gezag moet men zich onderwerpen)

40 betekenissen bevatten `wijze`

  1. volgens Bartjens (=de allereenvoudigste rekenstof (als referentie aan onderwijzer Willem Bartjens die een bekend rekenboekje schreef))
  2. de pot verwijt de ketel dat die zwart ziet (=een ander aanwijzen als schuldige, terwijl die zelf hetzelfde gedaan heeft)
  3. in de grond boren (=een idee op vervelende wijze sterk afkeuren)
  4. brave hendrik (=een persoon die op overdreven wijze de regeltjes volgt.)
  5. in het zonnetje zetten (=eer bewijzen)
  6. zich in allerlei bochten wringen (=er op alle mogelijke wijzen proberen onderuit te geraken)
  7. geef mijn fiets terug (=grapje om Duitsers te wijzen op de Tweede Wereldoorlog, toen er veel fietsen geconfisqueerd werden.)
  8. elk vogeltje zingt zoals het gebekt is. (=ieder laat zich uit op een wijze die door zijn eigen aard en opvattingen bepaald worden.)
  9. iemand iets in de schoenen schuiven. (=iemand aanwijzen als de schuldige of als de verantwoordelijke voor een mislukking.)
  10. iemand het vierkante gat wijzen (=iemand de deur wijzen, wegsturen)
  11. een gladde vogel (=iemand die zich overal weet uit te redden op slinkse wijze)
  12. iemand een kroon opzetten (=iemand eer bewijzen)
  13. iemand de vrije hand geven (=iemand geheel vrij laten in de wijze waarop hij een opdracht uitvoert)
  14. iemand iets in het oor bijten (=iemand iets op bitsige wijze influisteren)
  15. iemand een rad voor de ogen draaien (=iemand iets wijsmaken / iemand op gemene wijze bedriegen)
  16. iemand een bril opzetten. (=iemand inlichten en terechtwijzen.)
  17. iemand op zijn voorman zetten (=iemand nadrukkelijk op zijn plicht wijzen)
  18. iemand op zijn nummer zetten (=iemand zeer nadrukkelijk op zijn fouten wijzen, op een wijze die voor die persoon beschamend is.)
  19. menen ligt dicht bij Kortrijk (maar verre van Waregem). (=iets menen is niet genoeg; je moet er zeker van zijn. (Dit zeldzame spreekwoord wordt in Oost- en West-Vlaanderen soms gebruikt als ironische reactie wanneer iemand iets meent te weten, door te verwijzen naar de stad Menen, die ver van Waregem, dus de waa)
  20. in zijn vuistje lachen (=in jezelf ergens plezier hebben / Op ietwat stiekeme wijze ergens voordeel van hebben)
  21. het ei wil wijzer zijn dan de kip (=kinderen willen wijzer zijn dan de ouders)
  22. met de witte perdekies naar Velzeke rijden (=krankzinnig worden. In Velzeke bevindt zich een sanatorium; de 'witte perdekies' (witte paardjes) verwijzen naar een ziekenwagen, waarmee de geestesgestoorde afgevoerd wordt. Uitdrukking uit het zuiden van Oost-Vlaanderen)
  23. een Salomonsoordeel vellen (=met een heel vraagstuk een zeer wijze en goede beslissing nemen)
  24. het verstand komt met de jaren (=naarmate je ouder wordt, word je wijzer en verstandiger)
  25. niet kunnen hard maken (=niet kunnen bewijzen)
  26. met een bord voor de kop lopen (=niet voor andere omstandigheden of zienswijzen open staan.)
  27. geen hout snijden (=niets bewijzen , niet van toepassing zijn)
  28. iemand door de mosterd halen (=op duidelijke wijze te horen krijgen wat iemand fout gedaan heeft)
  29. door de mosterd halen (=op een harde manier terechtwijzen)
  30. de gebraden haan uithangen (=op onverantwoordelijke wijze erg veel geld uitgeven aan met name lekker eten en drinken)
  31. men kan niet weten hoe een koe een haas vangt. / Men weet nooit hoe een koe een haas vangt. (=op onverwachte wijze tot een oplossing komen)
  32. de grote klok luiden (=op opvallende wijze bekend maken)
  33. iemand in het zonnetje zetten (=op positieve wijze aandacht geven)
  34. malletje naar malletje (=op precies dezelfde wijze herhaald)
  35. het op de heupen hebben (=slecht gehumeurd raken/zijn / op geestdriftige wijze iets doen / zenuwachtig, verstoord zijn)
  36. ellebogenwerk (=succes boeken door op slinkse wijze van anderen misbruik te maken.)
  37. iemand een steek onder water geven (=tegen iemand lelijke dingen zeggen op een bedekte/verborgen wijze)
  38. gewag maken van (=verwijzen naar, melding maken van)
  39. wie niet horen wil, moet voelen. (=wie niet luistert naar wijze raad, of wie ongehoorzaam is, zal de gevolgen wel aan den lijve ondervinden)
  40. zijn sporen verdienen (=zijn bekwaamheid bewijzen)

Het dialectenwoordenboek kent 14 spreekwoorden met `wijze`

  1. Zeeuws: bi j nie wiezder (=wijzer)
  2. Bilzers: tverstand kump nie vër de joëre (=hoe ouder hoe wijzer)
  3. Munsterbilzen - Minsters: tverstand kümp mètte joeëre (=hoe ouder hoe wijzer)
  4. Westerkwartiers: niet wiez'n, doar stijt de doodstraf op (=niet wijzen naar een zondaar)
  5. Zeeuws: k e hin hatje inmn oe-ad (=k zal wel wijzer zijn)
  6. Oudenbosch: ij lee mee z ne wijzer opzij (=hij is dood)
  7. Tilburgs: k-wo dè-k wèèzer waar (=ik wou dat ik wijzer was)
  8. Westerkwartiers: 't verstaand komt met de joar'n (=hoe ouder, hoe wijzer)
  9. Westerkwartiers: één op zien nummer zett'n (=iemand terecht wijzen)
  10. Tilburgs: Dé witte tonnie! (=Daar zult u op generlei wijze achter kunnen komen!)
  11. Bilzers: beege ésnie braeke, wae geen slaeg kraajg hoef nie te kaeke (=zijn ongelijk bekennen is wijzer dan vechten voor zijn gelijk)
  12. Bilzers: vér zau te zègge (=bij wijze van spreken)
  13. Dordts: sjow, die gaat dwars door Dordt (=Als je voeten naar buiten wijzen bij het lopen)
  14. Dilbeeks: Ge got ie skuun a tiene meugen oitkoische (=Je gaat verliezen (bij wijze van intimidatie))

Bronnen

De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers. Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook: Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlanse vertalingen