79 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `eze`
- `t Moet al een ruige hond wezen, die twee nesten warm houden kan (=alleen een rijke man kan er een tweede vrouw op na houden)
- aalmoezen geven verarmt niet (=van een aalmoes te geven wordt men zelf niet armer)
- achter de kiezen hebben (=opgegeten hebben)
- andermans boeken zijn duister te lezen (=de toestand of bedoelingen van een ander zijn moeilijk in te schatten)
- beter één ezel voor de ploeg dan twee paarden op stal. (=kiezen voor zekerheid.)
- dat is makkelijker gezegd dan gedaan (=het valt in de praktijk nog niet mee)
- dat zal mij een zorg wezen (=daar trek ik me niets van aan)
- de bezem in de mast voeren (=de baas zijn en leiding hebben)
- de bezem uitsteken (=doen en laten wat men wil als de baas of leidinggevende er niet is)
- de gulden middenweg (houden/bewandelen/verkiezen) (=een tussenstandpunt of tussenoplossing verkiezen)
- de hand in eigen boezem steken (=zijn eigen fout inzien)
- de jongste ezel moet het pak dragen (=de jongste moet de vervelende klusjes opknappen)
- de koekoek en de sijs hebben niet dezelfde wijs. (=iedereen is anders)
- denkt aleer gij doende zijt en doende denkt dan nog. (Guido Gezelle) (=maak een plan alvorens ergens aan te beginnen, en stel tijdens de activiteit het plan bij indien nodig)
- een adder aan zijn borst/boezem koesteren (=iets doen voor een ondankbaar iemand)
- een eed met boter bezegeld. (=een belofte zonder echte intentie om de belofte na te komen)
- een ezel stoot zich geen tweemaal aan dezelfde steen (=men maakt geen twee keer dezelfde fout)
- een gouden zadel maakt geen ezel tot paard. (=een mens verandert niet door uiterlijkheden)
- een haastig woord is gauw gezegd. (=zeg geen dingen zonder eerst na te denken)
- eén lijn trekken / Dezelfde lijn trekken (=dezelfde mening hebben)
- een schop van een ezel kunnen verdragen (=je moet het aankunnen dat iemand zonder verstand van zaken kritiek geeft)
- eens gezegd, blijft gezegd (=als iemand iets belooft moet die dat ook uitvoeren)
- eieren voor je geld kiezen (=met minder genoegen nemen dan men eerder wilde)
- er is geen land met hem te bezeilen (=je kan met hem niets aanvangen, omdat hij niet wil meewerken)
- geef een ezel haver en hij loopt naar de distels. (=mensen zijn soms koppig en willen geen hulp of advies)
- geef een ezel klaver hij loopt naar de distels/biezen. (=sommige mensen zijn nooit tevreden met wat ze hebben)
- geen ezel en kan zijn eigen oren afbijten. (=het onmogelijke hoef je niet te doen.)
- gezegende omstandigheden (=in verwachting)
- gezelligheid kent geen tijd (=als het gezellig is, is het niet erg als het wat later wordt)
- god noch gebod vrezen (=zich nergens iets van aantrekken - een misdadig leven leiden)
- have en goed (verliezen) (=alles wat je hebt (verliezen))
- het hazenpad (ver)kiezen (=er vandoor gaan of vluchten)
- het hoofd verliezen (=niet meer weten wat te doen)
- het kan vriezen en het kan dooien (=het kan alle kanten uit gaan)
- het pleit beslechten/beslissen/verliezen (=de zaak definitief verliezen)
- het ruime sop kiezen (=de haven uitvaren)
- het zal je kind maar wezen (=je zal er maar voor op moeten draaien)
- het zal me worstwezen (=het maakt voor mij geen enkel verschil)
- iemand de les lezen (=duidelijk zeggen dat iemand iets verkeerds gedaan heeft)
- iemand de tekst/les lezen (=iemand scherp berispen)
- iets achter de kiezen steken (=iets eten)
- iets in één adem uitlezen (=een boek waaraan je begonnen bent heel snel uitlezen, omdat je het zo spannend vindt)
- Jan Boezeroen (=de arbeiders)
- Jan Pet en Piet Boezeroen (=de arbeiders)
- je gezicht verliezen (=zijn eer verliezen)
- je hebben en houwen verliezen (=alles wat iemand bezit kwijtraken)
- je planeet lezen (=de toekomst voorspellen)
- je wezenloos schrikken (=erg schrikken)
- je wilde haren verliezen (=ouder en rustiger worden)
- jezelf in acht nemen (=jezelf verzorgen)
172 betekenissen bevatten `eze`
- in hetzelfde gasthuis ziek liggen (=aan dezelfde kwaal lijden)
- een korf krijgen (=afgewezen worden)
- een blauwe scheen lopen (=afgewezen worden)
- een blauwtje lopen (=afgewezen worden (in de liefde))
- kunnen lezen en schrijven (=al lange tijd goede diensten bewezen hebben)
- het hart in de schoenen zinken (=alle moed en hoop verliezen om problemen op te lossen)
- alles op het spel zetten (=alles inzetten en mogelijk alles verliezen)
- alles malletje naar malletje doen/maken (=alles steeds weer op precies dezelfde manier doen)
- have en goed (verliezen) (=alles wat je hebt (verliezen))
- gezelligheid kent geen tijd (=als het gezellig is, is het niet erg als het wat later wordt)
- wie appelen vaart, die appelen eet (=als je handelt in bepaalde goederen, dan zul je deze zelf waarschijnlijk ook gebruiken. / Iemand die bepaalde werkzaamheden voor een ander moet verrichten, geniet daar doorgaans zelf ook van)
- je woorden worden weer thuisgebracht. (=als je iets negatiefs zegt kan dat leiden tot negatieve gevolgen voor jezelf)
- altijd de kwade pier zijn (=altijd als de schuldige aangewezen worden)
- zin noch wit hebben (=buiten jezelf zijn van woede)
- iets op je lever hebben (=dat je nog iets wilt uiten, dat er iets is dat je heel erg dwars zit en dat gezegd moet worden)
- uit het oog, uit het hart (=de aandacht voor iemand verliezen, als die persoon niet meer in de nabijheid is)
- het beste paard van stal (=de belangrijkste persoon in het gezelschap)
- lector benevolente (=de welwillende lezer)
- het pleit beslechten/beslissen/verliezen (=de zaak definitief verliezen)
- oude wijn in nieuwe zakken (=de zaken zijn anders gepresenteerd, maar niet wezenlijk veranderd)
- dat varkentje zullen we even wassen (=deze opdracht zullen we even uitvoeren)
- het klopt als een bus (=deze uitdrukking is een contaminatie van het sluit als een bus met: het klopt als een zwerende vinger)
- uit dezelfde klei gebakken zijn (=dezelfde afkomst hebben)
- aan hetzelfde euvel mank gaan (=dezelfde fouten maken als iemand anders)
- eén lijn trekken / Dezelfde lijn trekken (=dezelfde mening hebben)
- van hetzelfde laken een pak (=dezelfde soort aanpak of respons)
- uit hetzelfde vaatje tappen (=dezelfde standpunten of opvattingen delen.)
- het heen en weer krijgen (=diarree krijgen - vooral gezegd van iets dat helemaal niet bevalt)
- thuis is in je schuur (=dit wordt gezegd als je weinig thuis bent)
- door de bomen het bos niet meer zien (=door alle details het overzicht verliezen)
- je trekken thuis krijgen (=door anderen op dezelfde manier behandeld worden als je hun behandelde (bv met een streek))
- eigen roem/lof stinkt (=door over jezelf op te scheppen maak je een nare indruk)
- iets in één adem uitlezen (=een boek waaraan je begonnen bent heel snel uitlezen, omdat je het zo spannend vindt)
- het laken door het oog van de schaar halen. (=een deel voor jezelf houden.)
- de bout op de kop krijgen. (=een geschil verliezen)
- de bui zien hangen (=een ongunstige situatie aanvoelen voordat deze zich daadwerkelijk voordoet)
- van je paard gevallen zijn (=een positie verliezen)
- de gulden middenweg (houden/bewandelen/verkiezen) (=een tussenstandpunt of tussenoplossing verkiezen)
- een meid en een aardappel kies je zelf (=een vrouw kun je niet door iemand anders laten uitkiezen)
- gewicht in de schaal leggen (=een wezenlijk deel bijdragen)
- over het paard tillen (=er te veel goeds van zeggen / verwend en geprezen zijn)
- er komt een dominee voorbij (=er valt een plotselinge stilte in een rumoerig gezelschap)
- het is broekzak-vestzak. (=er wordt betaald, maar het geld blijft bij dezelfde kliek)
- er zijn meer hondjes die Fikkie heten (=er zijn meer mensen/etc. met dezelfde naam)
- de pan uit vliegen (=erg snel stijgen (inz. gezegd over prijzen))
- het gras kunnen horen groeien (=erg verwaand zijn - ook gezegd als het ergens muisstil is)
- de bietenbrug opgaan (=falen, ten onder gaan, zwaar verliezen)
- aan lager wal geraken (=fortuin verliezen; arm en berooid worden)
- aan de beterhand (=genezend, herstellend)
- wat baten kaars of bril, als de uil niet zien en wil. (=gezegd als een koppig iemand advies of hulp negeert)
Eén dialectgezegde bevat `eze`
- een eze (=een geboorte die langer dan 9 maanden op zich laat wachten) (Wetters)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
