435 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `%lEN`
- aan een oud dak moet je veel herstellen (=verouderde zaken vergen nu eenmaal onderhoud)
- aan je palen trekken (=zonder mededeling inpakken en wegwezen)
- aap wat heb je mooie jongen spelen (=overdreven vriendelijk zijn)
- achter de gordijntjes smullen (=in stilte opeten)
- achter de puttings overboord vallen (=reddeloos verloren zijn)
- achterna kakelen de kippen (=achteraf is het makkelijk kritiek geven)
- achteruit gaan als een hollend paard (=snel terrein verliezen)
- achteruit zeilen (=slechter worden)
- ad calendas graecas (=tot in het oneindige uitstellen) (Latijn)
- advocaat van de duivel spelen (=een mening geven waar je het zelf niet mee eens bent, maar die je geeft om reacties uit te lokken)
- Aken en Keulen zijn niet op één dag gebouwd (=voor een uitgebreide klus heb je meer tijd nodig)
- alle molenaars zijn geen dieven (=scheer niet iedereen over dezelfde kam)
- alle molens vangen wind. (=iedereen die meedoet zal een deel van de opbrengst opeisen)
- alle zeilen bijzetten (=de uiterste best doen om iets toch te bereiken)
- alles over de vloer halen (=alles verplaatsen)
- als apen hoger klimmen willen, ziet men gauw hun blote billen (=iemand die meer wil dan hij kan, maakt zich snel belachelijk)
- als de dagen lengen begint de winter te strengen. (=wanneer de dagen korter worden komt de winter eraan)
- als de dagen lengen, gaan de nachten strengen (=het koudste deel van de winter valt na de kortste dag)
- als de ene blinde de ander leidt vallen ze beiden in de gracht (=wanneer onbekwamen andere onbekwamen adviseren gaat het fout)
- als de herder dwaalt dolen de schapen (=als de leider het verkeerd doet weten de mensen die hem volgen niet wat ze doen moeten)
- als een blinde over de kleuren oordelen (=spreken alsof men een kenner is, over iets waar men niets van weet)
- als hamerstuk behandelen (=het voorstel zonder discussie aannemen)
- als paddenstoelen uit de grond schieten (=snel en in grote massa tevoorschijn komen)
- als Pasen en Pinksteren op één dag vallen (=iets wat nooit zal gebeuren)
- appelen/knollen voor citroenen verkopen (=oplichten, bedriegen)
- bakzeil halen (=toegeven dat je ongelijk hebt / aanzienlijk minder hoge eisen stellen dan je eerder deed)
- balen als een stier (=er een gloeiende hekel aan hebben)
- betalen als de paus geus wordt (=nooit betalen)
- bouw geen molen om een bak zaad (=voor een kleinigheid moet men teveel moeite doen.)
- boven water komen / boven water halen (=tevoorschijn komen / tevoorschijn halen, verschijnen, opduiken)
- chapeau bas spelen (=onderdanig zijn)
- dat heb ik nog nooit op een klomp horen spelen (=dat is al te gek)
- dat is huilen met de pet op (=bedroevend resultaat)
- dat is koren op zijn molen (=hij zal dat meteen gebruiken als argument voor wat hij toch al wilde)
- dat spreekt boekdelen (=dat is overduidelijk, bijv. `zijn gezicht spreekt boekdelen`)
- dat varkentje zullen we even wassen (=deze opdracht zullen we even uitvoeren)
- de aardappelen afgieten (=een plasje doen door heren)
- de aardappelen komen niet voor de eikenblaren (=boerenregel. De aardappelplant begint te groeien als de eik in het blad komt)
- de baars vergallen (=de zaak laten mislukken)
- de bal aan het rollen brengen (=de aanzet geven)
- de baron spelen (=(onterecht) baas spelen)
- de beest spelen/uithangen (=zich onbeschoft gedragen)
- de bot kunnen gallen (=een moeilijke taak aankunnen)
- de boter alleen op zijn koek willen hebben (=de anderen niets gunnen - zelf alles willen hebben)
- de bramzeilen bijzetten (=alles op alles zetten)
- de buikriem/broekriem aanhalen (=spaarzamer worden)
- de domste boeren hebben de dikste aardappelen (=met geluk komt men vaak verder dan met verstand)
- de dood of de gladiolen (=er vol voor gaan, zonder compromissen.)
- de één mag een paard stelen, de ander mag niet over het hek kijken. (=sommigen mogen alles, anderen mogen niets)
- de eerste viool spelen (=het hoogste woord hebben en de baas spelen)
476 betekenissen bevatten `%lEN`
- de baron spelen (=(onterecht) baas spelen)
- op de vingers kijken (=(Op een vervelende manier) scherp toezien hoe iemand iets doet, zodat elke fout direct opgemerkt wordt)
- buiten spel blijven (=(willen) proberen niet betrokken te zijn)
- aan het lijntje hebben/houden (=aan de praat houden / beloven, maar steeds weer uitstellen)
- de kap maakt de monnik niet (=aan het uiterlijke kan men het innerlijke niet beoordelen)
- je hart uitstorten (=aan iemand alles (in vertrouwen) vertellen)
- op een letter doodblijven (=absoluut niets veranderd willen zien)
- op je tabbaard/tabberd zitten (=afranselen)
- je vergalopperen (=al te snel iets willen doen)
- het naadje van de kous willen weten (=alle details willen weten)
- het gelag betalen (=alle kosten moeten betalen terwijl ook anderen er schuld aan hebben)
- alles op haren en snaren zetten (=alle middelen aanwenden / alles in het werk stellen)
- het doel heiligt de middelen (=alle middelen zijn toegelaten, zolang het doel maar bereikt wordt)
- voor Sinterklaas spelen (=alle wensen vervullen, alles voor iedereen betalen)
- iemand over de hekel halen (=allerlei slechte dingen vertellen over iemand)
- alles over een kam scheren (=alles en iedereen gelijk stellen)
- tot in de puntjes regelen (=alles nauwkeurig regelen)
- iemand tot op zijn hemd uitkleden (=alles van iemand afnemen, een te hoge prijs laten betalen)
- er ei of kuiken van willen hebben. (=alles willen weten)
- in het donker zijn alle katten grijs/grauw (=als de situatie niet duidelijk is, zijn de zaken niet goed te beoordelen)
- men noemt geen koe bont, of er is een vlekje aan (=als er allerlei vervelende dingen worden verteld is er vast wel iets van waar)
- waar aas is vliegen kraaien (=als er iets te halen valt staat iedereen vooraan)
- hoe meer vis, hoe droever water (=als er meer mensen komen valt er minder te verdelen (erfenissen))
- bij nacht zijn alle katjes grauw en alle mondjes even nauw (=als het erop aankomt zijn we allen gelijk)
- dun door de broek lopen. (=als iets niet mee zal vallen)
- lieg ik, dan lieg ik in commissie (=als ik niet de waarheid vertel komt dat omdat ik niet beter weet of vertel wat anderen vertellen)
- kunst baart gunst. (=als je ergens bedreven in bent zijn anderen toegevender en welwillender)
- veel varkens maken de spoeling dun (=als je met veel bent, moet je ook met veel delen)
- een geplaveide weg is des duivels oorkussen (=als je niets doet en lui bent, doe je ook niks goeds / mensen die zich vervelen omdat ze niets te doen hebben, kunnen tot de slechts dingen komen daardoor)
- gedeelde smart is halve smart (=als je over problemen praat, dan kan je het makkelijker verwerken / door de problemen/ellende van een ander is het gemakkelijker de eigen problemen/ellende te dragen)
- twee geloven op een kussen daar slaapt de duivel tussen (=als twee personen van een verschillend geloof trouwen, gaat het zelden goed)
- uitdrogen als een Harderwijker (=alsmaar vervelender worden)
- het is altijd koekoek éénzang (=altijd hetzelfde verhaal vertellen of zelfde voorbeeld geven)
- wie veel begeert veel ontbeert (=altijd meer willen maakt ongelukkig)
- niets dan wonden en builen zoeken (=altijd willen vechten)
- in een andere vorm gieten (=anders voorstellen)
- het hoogste woord hebben (=baas zijn (of willen zijn))
- breek me de bek niet open (=begin daar maar niet over, want daar kan ik heel veel negatieve dingen over vertellen)
- van leer trekken (=beginnen met vechten, duidelijk laten merken dat iets als vervelend ervaren wordt)
- het is muis als moer, een staart hebben ze allemaal. (=beide opties zijn vervelend)
- heeft de duivel `t paard gegeten, dan neemt hij de toom ook nog. (=ben je eenmaal in handen van slechte mensen gevallen, dan verlies je alles.)
- de toon aangeven (=bepalen welke richting het op gaat)
- beter blooie Piet dan dooie Piet (=beter een aarzelend iemand dan iemand die ondoordacht handelt)
- geen slapende honden wakker maken (=beter niet over een bepaald onderwerp beginnen / aan mensen die ergens niets van weten en het er wellicht niet mee eens zijn, niets erover vertellen)
- van de sokken gaan/raken/vallen (=bewusteloos vallen)
- het is kwaad kammen daar geen haar is. (=bij arme mensen valt niets te halen)
- waar er twee ruilen moet er een huilen (=bij het ruilen is de een altijd beter af dan de ander)
- men poot de aardappelen wanneer men wil, ze komen toch niet in april (=boerenregel. Aardappelen komen pas in mei uit)
- op je poot spelen (=boos uitvallen)
- op de schobberdebonk leven (=dakloos zijn en/of bedelend leven)
50 dialectgezegden bevatten `%lEN`
- (h) em de stront uit zijn gat vraugen (=iemand aanhoudend persoonlijke vragen blijven stellen) (Lokers)
- `'t zeen mich toere` zag 't wiefke en 't zoot met de geit op 't daak (='t onmogelijke willen doen) (Weerts)
- 'k ben uit (uitgerokt) ; kan uitspelen (=ik heb gewonnen bij het kaartspel) (Sint-Niklaas)
- 'k e der gin itte of gin koue van (=Het kan mij niet schelen) (Zelzaats)
- 'k gô mè ertus (koekus, kloavurs, schippus) uitgoan (uitkommen) (=ik ga met harten (......) beginnen spelen (kaartspel) ) (Sint-Niklaas)
- 'k go min kleeren uitspelen (=ik ga mij uitkleden) (Sint-Niklaas)
- 'k he slae mee nieuwe aerpels heete (=Ik heb sla met nieuwe aardappelen gegeten.) (Zeeuws)
- 'k mag doedvallen aklieg (=de waarheid vertellen) (Antwerps)
- 'k mag ier doodvallen ak lieg (=ik vertel de waarheid) (Sint-Niklaas)
- 'k moe dadd-ên (=ik zou dat willen hebben) (Kaprijks)
- 'k oa d'n ap ipgeetn (=mijn woorden vielen niet in goede aarde) (Waregems)
- 'k willen zeggen (=ik bedoel) (Veurns)
- 'k zal ô boeksken ies open doen (=ik zal het eens verder vertellen over jou) (Sint-Niklaas)
- 'k zat eev'm te soezeboll'n (=ik zat even te dommelen) (Westerkwartiers)
- 'k zèn ne geubbe gegoan (=ik ben gevallen) (Hogts)
- 'k zit doar oep een goei waai (=je thuis voelen) (Arendonks)
- 'k zo a iet will'n vroagen (=Ik zou je iets willen vragen) (Bambrugs)
- 'k zoe will'n wisslen (bv. qua gezondheid, geheugen) (=ik zou willen omruilen (bv.qua gezondheid, geheugen) ) (Waregems)
- 'n buzze meirebollen (=een zakje knikkers) (Overmeers)
- 'n èrke skuiflen (=deuntje fluiten) (Waregems)
- 'n oop'm deur ientrapp'm (=iets meedelen wat iedereen al lang wist) (Westerkwartiers)
- 'N poane brook verdienen (=Een huwelijk makelen) (Harelbeeks)
- 'n raere drooier (Tholen ) (=Hij spring van de hak op de tak) (Zeeuws)
- 'n roe petatten (=een oppervlak aardappelen) (Overmeers)
- 'n wit voedje hoal'n (=jezelf bij iemand ophemelen) (Westerkwartiers)
- 'n worst veurholl'n (=iets moois in het vooruitzicht stellen) (Westerkwartiers)
- 'oudoewe kwèk us (=zou u zo vriendelijk willen zijn om uw mond te houden?) (Bredaas)
- 's es verrijkt (=ze is bevallen) (Ouwegems)
- 't al kaks zeigen; al kaks zeétte zot zèn ménink (=zich, zogezegd ongewild maar toch met opzet, iets laten ontvallen) (Sint-Niklaas)
- 't bedde aftrekken (=lakens van het bed halen (om het bed op te maken)) (Meers)
- 't beste peerd strukelt ok wel es (=ook de beste mensen laten wel eens een steek vallen) (Westerkwartiers)
- 't bijt in zijn billen (=het doet hem zin krijgen) (Gents)
- 't bladje is omkeert (=de rollen zijn nu gedraaid) (Westerkwartiers)
- 't bloed krupt woar 't niet goan ken (=de familieband blijft altijd meespelen) (Westerkwartiers)
- 't e ne lukt em (=alle slagen vallen in ons voordeel (kaartspel) ) (Waregems)
- 't ei ut zijn gat vroagn (=iets te weten willen komen) (Knesselaars)
- 't éne gat met 't aaner stopp'm (=een lening afsluiten om een andere lening af te betalen) (Westerkwartiers)
- 't es 'ier va 'k zal au goan 'emmen (=ze willen mij beetnemen) (Wichels)
- 't Es e zwalpei. (=Dronken nietsnut die blijft rondhangen. Of nietsnut die van geen hout pijlen weet te maken.) (Zelzaats)
- 't fas afvallen (=zijn nek breken) (Meers)
- 't geheime darp (=Het verscholen dorp) (Nunspeets)
- 't geldj op de struik leggen (=iets niet betalen) (Meers)
- 't is 'nen hillen treej (=het is een heel eind lopen) (Luyksgestels)
- 't Is ne kakker. (=Hij is een supporter KV Mechelen) (Mechels (BE))
- 't Is niet an 'e gevel te sien, wie't 't huus beweunt (=Je kunt iemand niet op zijn buitenkant beoordelen) (Bildts)
- 't is veur un eps (=voor de knikkers spelen) (Melseels)
- 't kan me ginnen bal skillen (=ik trek het mij helemaal niet aan) (Meers)
- 't kan mich neet shêle (=het kan me niet schelen) (Opglabbeeks)
- 't kot za were te klêënne zijn (=dat zal niet in goede aarde vallen) (Kaprijks)
- 't laeve ès waaj ën naoës, de moes ter alles authaole wat trèn zit (=het leven is als een neus, je moet er alles uithalen wat er in zit) (Munsterbilzen - Minsters)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
