970 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `zi`
- de kruik gaat zolang te water tot zij barst (=alles heeft zijn beperkingen)
- de laatste der Mohikanen zijn (=de laatste zijn die nog ergens in gelooft)
- de lepelziekte hebben (=weinig eten)
- de moed in de schoenen doen zinken (=wanhopig worden en de moed verliezen)
- de muts zich verkeerd staan (=een slecht humeur hebben)
- de ogen zijn de spiegels der ziel (=in de ogen van een persoon herkent men het karakter)
- de oudste moet de wijste zijn (=van het oudste kind wordt het meeste verwacht)
- de Paus van dichtbij zien. (=dronken zijn)
- de pest aan iets (gezien) hebben (=er een hekel aan hebben)
- de pot verwijt de ketel dat die zwart ziet (=een ander aanwijzen als schuldige, terwijl die zelf hetzelfde gedaan heeft)
- de rapen zijn gaar (=er is een probleem waar direct iets aan gedaan moet worden)
- de ratten verlaten het zinkende schip (=als de omstandigheden verslechteren denken sommigen alleen aan zichzelf en vertrekken)
- de rijpste pruimen zijn geschud (=het belangrijkste werk is gedaan of grootste deel van de oogst is binnengehaald)
- de schepen achter zich verbranden (=een beslissing nemen en niet meer terug kunnen)
- de sigaar zijn (=het slachtoffer zijn / de doodstraf krijgen (een sigaar wordt `onthoofd` voor gebruik))
- de snoeren zijn mij in lieflijke plaatsen gevallen (=ik ben op goede plaatsen beland)
- de soep wordt nooit zo heet gegeten, als zij wordt opgediend (=er worden meestal minder zware maatregelen toegepast dan was aangekondigd)
- de speelman zit op het dak (=ze zijn pas gehuwd, hebben nog geen zorgen)
- de stoom komt uit zijn oren (=hij is heel erg boos)
- de tanden laten zien (=zich heel erg fel verdedigen)
- de tijd aan zich hebben (=weinig of niets te doen hebben)
- de tramontane kwijt zijn (=het spoor bijster zijn)
- de weg kwijt zijn (=zich onhandig opstellen, onverstandige keuzes maken)
- de wereld is een schouwtoneel elk speelt zijn rol en krijgt zijn deel (=ieder krijgt een klein deeltje van wat de wereld te bieden heeft)
- de wereld op zijn duim kunnen draaien (=alles doen wat iemand wil)
- de wereld wil bedrogen zijn. (=mensen trappen steeds weer in hetzelfde praatje)
- de wrijfpaal zijn (=de schuld krijgen (van alles))
- de zon in het water kunnen zien schijnen (=kunnen verdragen dat een ander ook iets krijgt)
- de zon niet in het water kunnen zien schijnen (=jaloers zijn, iets niet kunnen verdragen)
- de zondebok zijn (=ergens de schuld van krijgen)
- denkt aleer gij doende zijt en doende denkt dan nog. (Guido Gezelle) (=maak een plan alvorens ergens aan te beginnen, en stel tijdens de activiteit het plan bij indien nodig)
- die perzik smaakt naar meer (=dat is gunstig - nog van dat!)
- die zit (=dat is raak!)
- dode honden bijten niet (al zien ze lelijk) (=van doden is geen gevaar te duchten)
- doe wel en zie niet om. (=toon vriendelijkheid of behulpzaamheid zonder iets in ruil te verwachten)
- doe wel naar mijn woorden, maar ziet niet naar mijn daden (=ik geef raad waar je je het beste aan kan houden, maar ik doe het zelf niet)
- dood en begraven zijn (=definitief voorbij zijn.)
- door de bomen het bos niet meer zien (=door alle details het overzicht verliezen)
- door de bril van een ander zien (=de mening van een ander blind vertrouwen)
- door de wol geverfd zijn (=brutaal , schaamteloos zijn)
- door de ziel gaan (=erg pijnlijk of verdrietig zijn)
- door een eiken plank kunnen zien als er een gat in zit (=niet zo bijzonder zijn als je je voordoet)
- een aardje naar zijn vaartje (=het karakter van zijn vader hebben)
- een adder aan zijn borst/boezem koesteren (=iets doen voor een ondankbaar iemand)
- een ander liedje laten zingen (=mores leren, van gedacht doen veranderen)
- een baas boven baas zijn (=er is altijd wel iemand die het beter kan of het beter denkt te kunnen)
- een bedrijvige Martha zijn (=een zeer ijverige vrouw zijn (Martha= bijbels symbool voor hardwerkende huisvrouw))
- een bodemloos vat zijn (=altijd te weinig van iets zijn of opraken)
- een brave Hendrik zijn (=erg braaf zijn of zich zo voordoen)
- een dak boven zijn hoofd hebben (=woonruimte hebben, onderdak hebben)
1331 betekenissen bevatten `zi`
- de bezem in de mast voeren (=de baas zijn en leiding hebben)
- aan de touwtjes trekken (=de baas zijn, alles regelen, het voor het zeggen hebben)
- iemands rechterhand zijn (=de belangrijkste assistent zijn)
- primus inter pares (=de beste onder zijns gelijken)
- ketters wonen het dichtst bij de paus (=de beste vrienden van een machtig man zijn vaak zijn grootste vijanden)
- de harp aan de wilgen hangen (=de bezigheden stopzetten)
- in de tredmolen lopen (=de dagelijkse sleur volgen - zich onderwerpen)
- achter de coulissen kijken (=de echte toestand zien (ontdekken))
- het waren allebeiden vuilaards. (=de een verwijt de ander iets waaraan hij zich)
- het oog ziet altijd van zich af (=de eigen fouten ziet men niet, maar andermans fouten altijd wel)
- het bloed spreekt (=de familieband doet zich opmerken)
- je ei kwijt kunnen (=de gelegenheid hebben zich te uiten; of, zijn creativiteit kunnen gebruiken)
- het verloren schaap (zijn) (=de gezochte (zijn))
- aan een zijden draadje hangen (=de kansen zijn nog niet verkeken, maar het scheelt erg weinig)
- het koren van de molen zenden (=de klanten wegjagen - zichzelf benadelen)
- de laatste der Mohikanen zijn (=de laatste zijn die nog ergens in gelooft)
- de krenten uit de pap halen (=de meest aantrekkelijke gedeelten voor zichzelf bestemmen, bijvoorbeeld de meest interessante taken uit een omvangrijk werk)
- de wind waait uit een andere hoek (=de meningen/omstandigheden zijn veranderd)
- homo homini lupus (=de mens benadert zijn medemens als een wolf)
- geen zorgen voor morgen, elke dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad (=de moeilijkheden van vandaag zijn genoeg om je zorgen over te maken)
- de bordjes zijn verhangen (=de omstandigheden zijn veranderd)
- er geen kijk op hebben (=de oplossing niet zien)
- het lieve leventje gaande (=de ruzie begonnen - de poppen aan het dansen)
- de plooien glad strijken (=de ruzie bijleggen)
- het vuur aanblazen (=de ruzie erger maken)
- de hel breekt los (=de ruzie is begonnen.)
- de poppen aan het dansen (=de ruzie of problemen kunnen beginnen)
- er de wind onder hebben (=de schrik erin hebben zitten bij ondergeschikten)
- in de lift zitten (=de situatie waarin het zit wordt beter)
- eind goed, al goed (=de tegenslagen zijn gauw vergeten als het goed afloopt)
- met de helm (op) geboren zijn (=de toekomst kunnen voorspellen / bijzonder voorzichtig zijn)
- andermans boeken zijn duister te lezen (=de toestand of bedoelingen van een ander zijn moeilijk in te schatten)
- weten waar de aal kruipt (=de ware bedoelingen van iemand doorzien)
- oude wijn in nieuwe zakken (=de zaken zijn anders gepresenteerd, maar niet wezenlijk veranderd)
- het vlees doden (=de zinnelijke behoeften onderdrukken)
- dood en begraven zijn (=definitief voorbij zijn.)
- als men van de duivel spreekt trapt men hem op zijn staart (=degene waarover men spreekt, laat zich dikwijls op dat moment zien)
- denken met kousen en schoenen in de hemel te komen (=denken dat men zich niet moet inspannen)
- de waarheid in pacht hebben (=denken de enige te zijn die de waarheid kent of vertelt)
- je oren laten hangen (=depressief zijn, het opgeven)
- onder de wal zijn (=dicht bij de wal zijn)
- het haasje zijn (=diegene zijn die er voor opdraait, het slachtoffer)
- in het lijntje lopen (=dienstbaar zijn)
- moet is een bitter kruid. (=dingen die men moet doen kunnen onaangenaam of vervelend zijn.)
- schijn bedriegt (=dingen zijn niet altijd zoals ze zich voordoen)
- op til zijn (=dingen zijn op dit moment gaande (met name veranderingen))
- zinken als een baksteen (=direct zinken (niet kunnen zwemmen))
- scherven brengen geluk. (=dit zeg je om iemand zich minder schuldig te laten voelen)
- voorzichtigheid is de moeder der wijsheid (=doe het voorzichtig, dan komt er geen schade)
- de ogen openen (=doen inzien)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen