70 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `spe`
- aap wat heb je mooie jongen spelen (=overdreven vriendelijk zijn)
- advocaat van de duivel spelen (=een mening geven waar je het zelf niet mee eens bent, maar die je geeft om reacties uit te lokken)
- alles op het spel zetten (=alles inzetten en mogelijk alles verliezen)
- buiten spel blijven (=(willen) proberen niet betrokken te zijn)
- chapeau bas spelen (=onderdanig zijn)
- dat heb ik nog nooit op een klomp horen spelen (=dat is al te gek)
- dat is een haspel in een fles (=dat is een raadsel)
- dat sluit als een haspel in een zak (=dat raakt kant noch wal)
- de baron spelen (=(onterecht) baas spelen)
- de beest spelen/uithangen (=zich onbeschoft gedragen)
- de boer eet vis als het spek op is (=je moet tevreden zijn met wat je hebt)
- de degen/harnas aangespen (=zich op de strijd voorbereiden)
- de eerste viool spelen (=het hoogste woord hebben en de baas spelen)
- de hete aardappel doorspelen (=iemand anders de vervelende klus laten opknappen)
- de kat bij het spek zetten (=iemand in verleiding brengen)
- de kat op het spek binden (=iemand volop de gelegenheid geven zich te vergrijpen aan wat hij wil, maar beslist niet mag hebben)
- de muizen dansen in het spek. (=er is welvaart)
- de naald in het spek steken. (=stoppen met werken.)
- de speelman zit op het dak (=ze zijn pas gehuwd, hebben nog geen zorgen)
- de vermoorde onschuld spelen (=net doen alsof je van niets weet)
- de wereld is een schouwtoneel elk speelt zijn rol en krijgt zijn deel (=ieder krijgt een klein deeltje van wat de wereld te bieden heeft)
- de zwartepiet doorspelen (=de schuld doorschuiven)
- een speld heeft ook een kop. (=kinderen doen het liefst wat ze zelf willen)
- een speld in de hooiberg zoeken (=iets onmogelijks proberen)
- een speldje bij iets steken (=een onderwerp niet verder uitdiepen, van gespreksonderwerp veranderen)
- eerste viool willen spelen (=de meest prominente taak willen vervullen, bijvoorbeeld als leider of woordvoerder van de groep)
- elkaar de bal toespelen (=elkaar voordeeltjes bezorgen)
- er geen speld tussen kunnen krijgen (=iets klopt precies, geen gelegenheid krijgen in een gesprek ertussen te komen)
- er voor spek en bonen bij zitten (=er voor niets bijzitten)
- geen spek voor de bek (=ongeschikt - iets wat men niet aankan)
- het is niet om de knikkers maar om het recht van het spel (=het is niet voor persoonlijk voordeel, maar omwille van de rechtvaardigheid)
- het is of de drommel er mee speelt. (=zo veel tegenslagen dat het absurd wordt)
- het zijn niet de slechtste vruchten waaraan de wespen knagen (=over goede mensen worden vaak onaardige dingen verteld)
- hoog spel spelen (=gevaarlijk spel spelen, veel inzetten)
- iemand de zwartepiet toespelen (=iemand benadelen)
- iemand iets op de mouw spelden (=iemand iets wijsmaken)
- iemand in de kaart spelen (=iemand onbewust helpen)
- je hand in een wespennest steken (=zich bemoeien met een problematisch onderwerp en wellicht daardoor zelf moeilijkheden krijgen)
- je hand overspelen (=te veel eisen en daardoor niet slagen)
- je handen overspelen (=te veel eisen en daardoor niet slagen)
- je laatste troef uitspelen (=het laatste wat iemand achter de hand had naar buiten brengen)
- leentjebuur spelen (=iets lenen)
- met een metworst naar een zij spek gooien (=iets weinig waardevols opofferen om iets waardevols terug te krijgen)
- met iemand spelen als de kat met de muis (=iemand voor de gek houden)
- met iemand zijn voeten spelen (=iemand voor de gek houden)
- met spek schieten (=overdrijven of opscheppen)
- met spek vangt men muizen (=met veel vrijgevigheid kan men iedereen overhalen)
- met vuur spelen (=met gevaarlijke dingen laks omgaan, gevaarlijke dingen doen)
- mooi weer spelen (=genieten (meestal van andermans goed) / mooier voordoen dan het is)
- naar binnen spelen (=opeten)
47 betekenissen bevatten `spe`
- de baron spelen (=(onterecht) baas spelen)
- april doet wat hij wil (=april geeft onvoorspelbaar weer)
- dat is het geheim van de smid. (=dat specifieke kennis die alleen vakmensen kennen)
- de broek aan hebben (=de baas spelen (van een vrouw over haar man), het voor het zeggen hebben)
- met de helm (op) geboren zijn (=de toekomst kunnen voorspellen / bijzonder voorzichtig zijn)
- je planeet lezen (=de toekomst voorspellen)
- de kaart leggen (=de toekomst voorspellen)
- het katje van de baan (=degene die baas speelt)
- een kring om de zon brengt water in de ton. (=een halo rond de zon voorspelt meestal regen)
- tweede viool spelen (=een ondergeschikte rol spelen.)
- iemand op de vingers tikken (=een standje geven, berispen)
- er schuilt een addertje onder het gras (=er is een verborgen risico in het spel)
- er kan nog een kabeljauw onderdoor (=er is ruimte genoeg (brug, speling))
- voor iemand of iets zijn petje afnemen (=ergens respect voor hebben)
- hoog spel spelen (=gevaarlijk spel spelen, veel inzetten)
- niet om de knikkers, maar om het spel (=het gaat niet om het winnen, maar om het spel)
- de eerste viool spelen (=het hoogste woord hebben en de baas spelen)
- het oog wil ook wel wat (=het uiterlijk van iets speelt ook een rol)
- de lakens uitdelen (=het voor het zeggen hebben, de baas spelen)
- een profeet die brood eet (=iemand die waardeloze voorspellingen doet)
- kroes haar kroeze zinnen (=iemand met gekruld haar is wispelturig)
- iemand de tekst/les lezen (=iemand scherp berispen)
- iemand voor vol aanzien (=iemand serieus nemen en respecteren.)
- iemand beest maken (=kaartspel : zorgen dat iemand geen enkele slag haalt)
- job krijgt op zijn kop (=kaartspel: als klaveren heer wordt afgetroefd)
- aan de middelhand zitten (=niet eerst of laatst moeten spelen)
- lot uit de loterij (=onvoorspelbaar)
- op goed af spelen (=op goed geluk spelen)
- iets boven de tafel fietsen (=open kaart spelen met bedoelingen)
- petje af (=respect betonen voor hoe iemand iets voor elkaar gekregen heeft)
- je sporen verdienen (=respect krijgen door goed werk te verrichten)
- va banque spelen (=roekeloos spel spelen)
- een krul meer in zijn staart hebben dan een ander (=speciaal willen zijn)
- spelen om des keizers baard (=spelen om de eer)
- in een hap en een snap (=spoedig (zonder respect of plichtplegingen))
- uit z`n rol vallen (=tijdens het spelen iets zeggen of doen wat niet bij de rol hoort)
- acht is meer dan duizend (=voorzichtig zijn is het belangrijkste. (woordspeling: acht=`let op` niet `8`))
- met het mes tussen de tanden (=wanneer alles op het spel staat)
- het eerste gewin is kattengespin (=wie het eerste spelletje wint, verliest soms alle volgende spelletjes)
- ongelukkig in het spel gelukkig in de liefde (=wie tegenslag heeft in het spel heeft misschien wel geluk in de liefde)
- schip met zure appelen (=wolk die regen en storm voorspelt)
- scheepjes met zuren appelen (=wolkjes die regen of storm voorspellen)
- jeu de mots (=woordspeling)
- op de pit leunen (=zich laten voorzeggen (door toneelspelers))
- je schaduw vooruit werpen (=zich onheilspellend aankondigen)
- de hakken in het zand zetten (=zich opstellen als felle tegenstander van een voorstel of ontwikkeling, zonder de bereidheid te zoeken naar positieve aspecten of naar compromissen)
- stille waters/wateren hebben diepe gronden (=zij die weinig zeggen hebben vaak het onvoorspelbaarste karakter)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
