147 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `ens`
- aan elke goede visser ontsnapt wel eens een aal (=iedereen maakt wel eens een foutje)
- alle havens schutten geen wind (=niet alles levert een voordeel op)
- alle havens schutten wind (=als je meedoet deel je mee in de winsten)
- alle hens aan dek (=met alle beschikbare mensen of alle middelen)
- alle mensen moeten leven (=gun de anderen ook wat)
- alle molens vangen wind. (=iedereen die meedoet zal een deel van de opbrengst opeisen)
- als de armoede binnenkomt vliegt de liefde het venster uit (=armoede betekent vaak het einde van vriendschappen en relaties)
- als het hek van de dam is lopen de varkens in het koren (=als er geen toezicht is springen kinderen of ondergeschikten uit de band)
- als het tij verloopt verzet men de bakens (=men moet zich aan de omstandigheden aanpassen)
- als paddenstoelen uit de grond schieten (=snel en in grote massa tevoorschijn komen)
- aprilletje zoet, heeft nog wel eens een witte hoed (=in het begin (de hoed) van april kan het nog wel eens sneeuwen)
- binnenskamers gebleven (=geheim gebleven)
- boeren en varkens worden knorrend vet (=een boer die klaagt heeft daar wellicht geen reden toe)
- bokkensprongen maken (=van het een op het ander springen - zotte sprongen maken)
- bomen ontmoeten elkaar niet, mensen wel (=de kans dat je iemand toevallig tegenkomt is groot)
- cum expensis (=met (on)kosten) (Latijn)
- dan zijn we nergens (=dan is er geen oplossing)
- dat is een rijkeluiswens (=iets waar heel erg naar wordt verlangd)
- dat zijn twaalf eieren en dertien kuikens. (=een meevaller)
- de bakens verzetten (=van richting of ingesteldheid veranderen)
- de degens kruisen (=de strijd aangaan)
- de dienst uitmaken (=vertellen wat er gebeuren moet)
- de een scheert schapen, de ander varkens (=het is ongelijk verdeeld in de wereld)
- de ene dienst is de andere waard (=wanneer iemand helpt, doet men graag iets terug)
- de engeltjes schudden hun bed op / kussens uit (=het sneeuwt)
- de engeltjes schudden hun kussens uit (=het sneeuwt)
- de ganzen geloven niet dat de kuikens hooi eten. (=zelfs bij domme mensen vinden ongerijmdheden geen geloof.)
- de horens laten zien (=zich vijandig tonen)
- de koe bij de horens vatten (=met de lastige zaak beginnen)
- de krant brengt de leugens in het land. (=niet alles wat de media schrijft klopt.)
- de lakens uitdelen (=het voor het zeggen hebben, de baas spelen)
- de lakense bril erbij opzetten (=bijzonder scherp toekijken)
- de lens is uit de wagen (=de zaak is vastgelopen)
- de lijdensbeker tot de bodem ledigen (=al het slechte, tot het laatste toe, over zich heen krijgen)
- de mens wikt, maar God beschikt (=de mensen maken allerlei plannen, maar het is niet aan hen of dat ook gebeurt)
- de mens zal bij brood alleen niet leven. (=een mens heeft niet alleen lichamelijke maar ook geestelijke behoeftes.)
- de nieuwe mens aandoen (=zijn gewoonten en zeden verbeteren)
- de ochtendstond/morgenstond heeft goud in de mond (=door vroeg te beginnen kan men meer werk verrichten)
- de oude mens afleggen (=(en de nieuwe aantrekken) een nieuw leven beginnen - beterschap beloven)
- de varkens geschoren hebben (=weinig opbrengst hebben)
- de vuilste varkens willen altijd het beste stro. (=mensen die het niet verdienen willen evengoed het beste)
- de weg naar de hel is geplaveid met goede voornemens (=veel goede voornemens hebben zonder ze daadwerkelijk uit te voeren)
- de wens is de vader van de gedachte (=je gelooft iets, omdat je wil dat het zo is)
- de zaak nog eens aankijken (=nog even afwachten)
- donkere morgens mooie dagen. (=een slecht begin hoeft geen mislukking te zijn)
- door het hennepen venster kijken (=opgehangen worden)
- een blind varken vindt ook nog wel eens een eikel. (=zelfs iemand die niet erg intelligent is heeft soms geluk en doet iets goed)
- een blinde kip vindt ook nog wel eens een graankorrel. (=zelfs iemand die niet erg intelligent is heeft soms geluk en doet iets goed)
- een blinde schiet soms wel eens een kraai. (=zelfs iemand die niet erg bedreven is heeft soms geluk en doet iets goed)
- een brutaal mens heeft de halve wereld (=iemand die wat durft te zeggen krijgt het meestal wel voor elkaar)
410 betekenissen bevatten `ens`
- de morgen doet het werk. (=`s morgens ben je het productiefst)
- een groentje zijn (=(ook: Groen als gras zijn. ) Ergens nog geen ervaring mee hebben)
- een kleine aardappel moet je niet schillen (=aan mensen die weinig geld hebben, moet je niet veel geld vragen)
- op de grote trom slaan (=aandacht proberen te krijgen voor diens zaak)
- kunnen lezen en schrijven (=al lange tijd goede diensten bewezen hebben)
- voor Sinterklaas spelen (=alle wensen vervullen, alles voor iedereen betalen)
- zonder geluk vaart niemand wel (=alleen met hard werken komt men er niet, ook een beetje geluk is nodig om ergens te komen)
- als de herder dwaalt dolen de schapen (=als de leider het verkeerd doet weten de mensen die hem volgen niet wat ze doen moeten)
- de spits afbijten (=als eerste ergens aan beginnen aan iets moeilijks)
- er is geen ijs of het kost mensenvleis (=als er ijs op de sloten en vijvers ligt, verdrinken er altijd mensen)
- hoe meer vis, hoe droever water (=als er meer mensen komen valt er minder te verdelen (erfenissen))
- als oude honden blaffen, is het tijd om uit te zien (=als ervaren mensen waarschuwen moet je luisteren)
- uitlekken (=als iets ongewenst publiekelijk bekend wordt)
- wie a zegt moet ook b zeggen (=als je eenmaal ergens aan begonnen bent, moet je het ook afmaken)
- wie scheep is moet varen (=als je ergens aan begonnen bent moet je er mee voortdoen)
- kunst baart gunst. (=als je ergens bedreven in bent zijn anderen toegevender en welwillender)
- genoeg voor een heel weeshuis. (=als je ergens heel veel van hebt)
- gaan doet komen (=als je ergens moeite voor doet komen dingen ook jouw kant op)
- wie het dichtst bij het vuur zit, warmt zich het meest (=als je ergens nauw bij betrokken bent, geniet je het meeste voordeel ervan)
- wie zwijgt, stemt toe (=als je het ergens niet mee eens bent, moet je het zeggen)
- hoop doet leven (=als je kan hopen op betere tijden, dan krijg je toch weer levenslust / zo lang je nog hoop hebt zijn er ook nog mogelijkheden)
- een geplaveide weg is des duivels oorkussen (=als je niets doet en lui bent, doe je ook niks goeds / mensen die zich vervelen omdat ze niets te doen hebben, kunnen tot de slechts dingen komen daardoor)
- als twee honden vechten om een been loopt de derde ermee heen (=als twee mensen ruzie maken, profiteert een derde ervan.)
- de pastoor gaat voor en de dominee loopt met hem mee (=altijd eerst de machtige mensen, dan de mindere mens)
- op de magerste paarden bijten de dazen. (=arme mensen hebben vaak pech)
- hoogmoed deed nooit iemand goed. (=arrogantie en overmoed zijn slechte eigenschappen)
- dat is een echte haai (=assertief en bijdehand mens)
- geef het veulen geen haver en het kind geen brandewijn. (=behandel kinderen niet als grote mensen)
- salva ratificatione (=behoudens bekrachtiging)
- heeft de duivel het paard gegeten, dan neemt hij de toom ook nog. (=ben je eenmaal in de macht van slechte mensen, dan wordt het alleen maar erger)
- heeft de duivel `t paard gegeten, dan neemt hij de toom ook nog. (=ben je eenmaal in handen van slechte mensen gevallen, dan verlies je alles.)
- maak je borst maar nat (=bereid je voor op een zware klus (of op veel tegenstand))
- geen slapende honden wakker maken (=beter niet over een bepaald onderwerp beginnen / aan mensen die ergens niets van weten en het er wellicht niet mee eens zijn, niets erover vertellen)
- op heterdaad betrappen (=betrappen tijdens de misdaad)
- ons kent ons (=betrekkelijk afgesloten clubje mensen dat onderling de zaken regelt)
- het is kwaad kammen daar geen haar is. (=bij arme mensen valt niets te halen)
- op de poot spelen (=bij de kleinste tegenslag flink te keer gaan/razen)
- de kerk in het midden laten (=bij een meningsverschil geven beide personen wat toe om het eens te worden)
- elk zijn meug, zei de boer en hij at paardenkeutels in plaats van vijgen. (=boeren zijn koppige mensen die hun eigen zin doen)
- onder de mensen komen (=buitengaan , mensen ontmoeten)
- jongens van Jan de Witt (=dappere jongens zijn)
- dat is een paard van een daalder. (=dat is een trots mens)
- dat maakt van Jezus nog een ketter (=dat is zelfs bij de meest integer mens een schanddaad)
- dat slaat als een tang op een varken (=dat slaat nergens op)
- dat is het geheim van de smid. (=dat specifieke kennis die alleen vakmensen kennen)
- volgens Bartjens (=de allereenvoudigste rekenstof (als referentie aan onderwijzer Willem Bartjens die een bekend rekenboekje schreef))
- die de minste tanden hebben, kauwen het meest (=de domste mensen voeren gewoonlijk het hoogste woord)
- herenzonden boerenleed. (=de gewone mensen boeten voor de fouten van de mensen met macht)
- goede papieren hebben (=de goede eigenschappen hebben (voor een baan))
- paal en perk stellen (=de grens leggen / een einde stellen aan)
43 dialectgezegden bevatten `ens`
- ai nog us i- ens zo liegt heloof k je nie mi (=liegen) (Zeeuws)
- dat goên ich tich toch nau ëns nie aon zën naos hange (=dat ga ik je nu eens niet verklappen) (Munsterbilzen - Minsters)
- doë mauste mene rëg èns vür sjoere (=dat is te weinig betaald) (Munsterbilzen - Minsters)
- doë vaeg ich mën viet nau ëns vierkantig aon (=daar veeg ik mijn voeten helemaal aan) (Munsterbilzen - Minsters)
- doet ëns get lich aoën, ich zien nie wat ich zèg ! (=wat is het hier toch donker !) (Munsterbilzen - Minsters)
- doet zen plaffeture éns tegoej oëpe (=doe je ogens eens goed open) (Munsterbilzen - Minsters)
- doog dat noe èns tegooj! (=doe dat nu eens zoals het hoort!) (Steins)
- Gank èns obbers (=Ga eens opzij) (Bilzers)
- Gao d'r ies anstaon!!!! (=Dat moet je maar mee maken.Kom daar ens om.) (Giethoorns)
- haol mich zau nog èns eene
e ras epoët (=zo is er maar één) (Bilzers)
- hoal die henj ens oet dien male (=Haal die handen eens uit je zakken) (Steins)
- ich zal dich ëns ë tauntsje leiger loëte zinge (=ik zal je eens doen zwijgen en kalm blijven) (Munsterbilzen - Minsters)
- ich zal dich ëns leire zinge en daase (=je zult nog goed naar me gaan luisteren) (Munsterbilzen - Minsters)
- ich zal dich seffës ëns ën aander lidsje leire zinge (=ik ga je dadelijk een wat mores leren) (Munsterbilzen - Minsters)
- ich zien dich nog nie ëns hange (=daar voel ik niets voor) (Munsterbilzen - Minsters)
- Kiek èns get baeter oet dien pupsje (=Kijk eens wat beter uit je ogen) (Gelaens (Geleens))
- konstë de plaoët nie ëns umdraeë (=laten we het eens over wat anders hebben) (Munsterbilzen - Minsters)
- konste zën plaot nie ëns ümdrèèë (=vertel nu toch eindelijk eens iets anders dan die zelfde zaag) (Munsterbilzen - Minsters)
- lét zen aure éns autbloeëze (=je hoort niet goed) (Munsterbilzen - Minsters)
- loët ët miëlëke mér ëns goed draaë (=laat het werk maaar eens vooruit gaan) (Munsterbilzen - Minsters)
- loët tich zën aure mér ëns goed autwasse (=je moet beter luisteren) (Munsterbilzen - Minsters)
- lot mich èns laume on z'ne stoemp (=mag ik eens trekken aan je sigaret) (Bilzers)
- moet ich ze brikske èns lotte zakke (=wil je op je billen hebben?) (Bilzers)
- nau ëns te bot en dan wir te zot (=wispelturig) (Munsterbilzen - Minsters)
- nau heirstë ëns een aandër klok loje (=dat is de andere kant van het verhaal) (Munsterbilzen - Minsters)
- nog nie ëns 't zaad op zën ieërappël verdienen (=onvoldoende verdienen) (Munsterbilzen - Minsters)
- Ouch gooj hènne lègke waal èns in de netele (=Iedereen maakt wel eens fouten) (Steins)
- seffës pak ich tich ëns deftig mèt zëne sjabbernak (=dadelijk pak ik je eens goed bij de kraag) (Munsterbilzen - Minsters)
- seffës zal ich tich ëns aon de diër walse (=dadelijk gooi ik je buiten !) (Munsterbilzen - Minsters)
- sjaar dich èns mètéén (=trap het af) (Munsterbilzen - Minsters)
- sjaun raud éns nie lëlek (=dat is een heel rosse) (Munsterbilzen - Minsters)
- streep zën mauwe mér ëns op èn plak van te zevërë (=geen woorden maar daden !) (Munsterbilzen - Minsters)
- trèk zen vollees èns op! (=word wakker!!!) (Munsterbilzen - Minsters)
- Ut is mich pront éns (=Het maakt me niet uit) (Roggels)
- vae goën ëns aon hëm (=nu gaan we werken) (Munsterbilzen - Minsters)
- vae goën tër mèr ëns aoën beginne, zaag den haon tieëgë zën hinne (=komaan, stroop de mouwen maar op !) (Munsterbilzen - Minsters)
- van ens 'n tens (=overlangs, in de lengte) (Kortrijks)
- vernesteld zien mi d' ens (=geen uitkomst zien) (Veurns)
- waach mér, ich zal dich zën vitsjës ëns goed werm maoke (=nog even en dan zul je de gevolgen dragen) (Munsterbilzen - Minsters)
- zal ich ze bikske èns oëpe doen? (=zullen we eens uit de biecht klappen?) (Munsterbilzen - Minsters)
- ze moeste dich ëns deftig onder zën kl....stampe (=je verdient het om rammel te krijgen) (Munsterbilzen - Minsters)
- zèg et èns ént vlaoms (=zeg het in gewone boerentaal) (Munsterbilzen - Minsters)
- ziech dat giezeke èns jalle (=kijk die meid eens lopen) (Bilzers)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
