53 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `ran`
- aan de rand van het graf staan (=bijna dood zijn)
- aan de rand van het ravijn bloeien de mooiste bloemen (=de beste resultaten dragen tegelijkertijd de grootste risico`s)
- als buurmans huis brand is het tijd om uit te zien. (=leer van andermans problemen)
- als een blad van een boom veranderen/omkeren (=geheel anders gaan gedragen)
- as is verbrande turf (=aan een belofte (as = als) heb je niets)
- bang zijn zich aan koud water te branden (=erg voorzichtig zijn)
- beter hard geblazen dan de mond gebrand (=het is beter dat men zich inspant dan dat er door slordigheid of luiheid iets fout gaat)
- branden als een (tiere)lier (=een heel erg hevige brand)
- branden als een fakkel (=zeer fel branden)
- brandende kwestie (=een dringende, actuele zaak)
- cum grano salis (=met een korreltje zout) (Latijn)
- daar is geen woord Frans/Latijn/Chinees bij (=iedereen kan dat begrijpen)
- dat is Beulemans Frans (=dat is slecht Frans spreken. In België zeggen de Vlamingen dat over Waals. Walloniërs op hun beurt vinden Vlaams weer slecht Nederlands)
- de krant brengt de leugens in het land. (=niet alles wat de media schrijft klopt.)
- de schepen achter zich verbranden (=een beslissing nemen en niet meer terug kunnen)
- dominee brand je bekje niet (=pas op! Het eten of de drank is heet!)
- een Frans compliment. (=een compliment wat niet zo oprecht of positief is als het aanvankelijk leek)
- een kaars voor de duivel branden (=slechte daden goedpraten omdat er je er voordeel uit kan halen)
- een rots in de branding (=een persoon waarop je kunt vertrouwen en die je steunt.)
- een schip op het strand is een baken in zee (=van de fouten die anderen hebben gemaakt kun je zelf veel leren)
- een vrolijke frans zijn (=zeer opgewekt en blij zijn zonder zorgen)
- er op gebrand zijn (=iets heel erg fijn vinden en er naar streven)
- gauw aangebrand zijn (=gauw geïrrteerd zijn)
- geef het veulen geen haver en het kind geen brandewijn. (=behandel kinderen niet als grote mensen)
- goede wijn behoeft geen krans (=iets wat goed is hoeft niet geprezen worden)
- het geld brandt hem in de zak (=hij geeft zijn geld graag en gemakkelijk uit)
- hij geeft niet om wiens huis in brand staat, als hij zich maar aan de gloed kan warmen (=overal voordeel uit halen, ongeacht gevolgen voor anderen)
- iemand uit de brand helpen (=iemand uit de nood helpen)
- iets voor zijn verantwoording nemen (=iets op zich nemen)
- in het gedrang komen (=met moeilijkheden te maken krijgen)
- je kaars aan twee kanten branden (=zijn krachten of mogelijkheden al te vroeg verspillen)
- je vingers aan iets branden (=zich in iets vergissen, nadeel aan iets ondervinden)
- kijken of men water ziet branden (=heel erg verbaasd kijken)
- krokodillentranen huilen (=verdriet veinzen)
- leven als een god in Frankrijk (=een aangenaam en zorgeloos leven hebben)
- meeuwen op het land, onweer aan het strand. (=als meeuwen het binnenland intrekken omdat er slecht weer op zee is)
- met de Franse slag (=slordig, met weinig aandacht uitgevoerd)
- met de paarden van Sint Franciscus. (=te voet gaan)
- moord en brand schreeuwen (=uiterst verontwaardigd zijn)
- niet brandschoon zijn (=dingen misdaan hebben)
- ook tussen de mooie bloemen groeien brandnetels (=de schoonheid van de omgeving biedt geen garantie voor onaangename zaken)
- pimpelpaars met een goud randje (=met ondefinieerbare kleur)
- rouwranden aan zijn nagels hebben (=zwarte randjes onder vingernagels hebben)
- te veel vuur in een stoof doet ze branden (=te veel is schadelijk)
- tranen met tuiten huilen/schreien (=heel erg huilen zonder dat het echt erg is)
- uit de brand zijn (=geholpen zijn, problemen opgelost)
- van de hoed en de rand weten (=volledig geïnformeerd zijn)
- verandering van spijs doet eten (=eens iets anders te doen doet de mens goed)
- verandering van weide doet de koeien goed. (=afwisseling en verandering positieve effecten kunnen hebben)
- voor de drang der omstandigheden zwichten (=zich naar de omstandigheden schikken)
79 betekenissen bevatten `ran`
- in de as leggen (=(doen) afbranden)
- op een letter doodblijven (=absoluut niets veranderd willen zien)
- op je tabbaard/tabberd zitten (=afranselen)
- verandering van weide doet de koeien goed. (=afwisseling en verandering positieve effecten kunnen hebben)
- aan alle dingen komt een eind. (=alles verandert)
- landen verzanden, zanden verlanden. (=alles verandert)
- allemans werk is niemands werk. (=als iedereen verantwoordelijk is, doet niemand het daadwerkelijk.)
- dat is Beulemans Frans (=dat is slecht Frans spreken. In België zeggen de Vlamingen dat over Waals. Walloniërs op hun beurt vinden Vlaams weer slecht Nederlands)
- dat is zo breed als het lang is (=dat verandert niets aan de zaak)
- door het kluisgat aan boord komen (=de lagere rangen doorlopen alvorens bevelhebber te worden)
- de wind waait uit een andere hoek (=de meningen/omstandigheden zijn veranderd)
- de bordjes zijn verhangen (=de omstandigheden zijn veranderd)
- ook tussen de mooie bloemen groeien brandnetels (=de schoonheid van de omgeving biedt geen garantie voor onaangename zaken)
- het water komt op de dijk. (=de tranen komen op)
- een deksel op de kop hebben (=de verantwoordelijkheid voor iets nemen)
- oude wijn in nieuwe zakken (=de zaken zijn anders gepresenteerd, maar niet wezenlijk veranderd)
- op til zijn (=dingen zijn op dit moment gaande (met name veranderingen))
- een dronken vrouw is een engel in bed (=drank draagt bij aan het beëindigen van de tegenstand)
- als de wijn is in de man, is de wijsheid in de kan (=drank verdringt gezond verstand)
- zoet gedronken, zuur betaald. (=drankmisbruik kan veel schade aanrichten)
- branden als een (tiere)lier (=een heel erg hevige brand)
- een gouden zadel maakt geen ezel tot paard. (=een mens verandert niet door uiterlijkheden)
- een speldje bij iets steken (=een onderwerp niet verder uitdiepen, van gespreksonderwerp veranderen)
- een katje krijgen (=een uitbrander krijgen)
- een keer nemen (=een wending nemen, veranderen)
- doorgestoken kaart (=er is heel duidelijk iets mis! Hier is getracht om iemand te laten geloven dat er bij toeval iets gebeurt, terwijl het in feite van tevoren gearrangeerd is)
- in vuur en vlam staan (=erg opgewonden zijn / hevig branden)
- zuipen als een ketter (=erg veel (alcoholische drank) drinken)
- de bocht achter/onder de arm houden (=extra voorzichtig zijn, iets nog niet garanderen. (een bocht houden in het touw dat je laat vieren))
- geen been hebben om op te staan (=geen enkele verantwoording kunnen geven)
- op één been kan je niet lopen. (=gezegd als je één drankje gehad hebt en meer wilt)
- wie werkt als een paard zal haver eten. (=hard werken is voor de meeste mensen geen garantie op een goed inkomen)
- de rook kan het hangerijzer niet deren (=het heeft geen zin te proberen iets dat vast staat te veranderen)
- het kan verkeren (=het kan veranderen, de dingen blijven niet zoals ze zijn)
- de wolf/vos ruilt wel van baard maar niet van aard (=het karakter van de mensen verandert nooit)
- de teugels afwerpen. (=het loslaten van regels en verantwoordelijkheden)
- maak je bed zoals je wilt slapen (=iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen daden)
- iemand iets in de schoenen schuiven (=iemand aanwijzen als de schuldige of als de verantwoordelijke voor een mislukking)
- een hoge Piet (=iemand van hogere rang of stand)
- er de vingers voor durven opsteken (=iets durven aanvaarden - zijn verantwoordelijkheid durven opnemen)
- er je eigen plasje overheen doen (=iets een beetje veranderen zodat helemaal naar je zin is. In werksituaties kan dit soms uit de hand lopen, als er veel belanghebbers zijn die allemaal hun eigen plasje over een document willen doen. Het kan dan resulteren in een onleesbare tekst.)
- de rode haan laten kraaien (=iets in brand steken)
- dat wast al het water van de zee niet af (=iets is niet meer te veranderen/aan te passen)
- naar de mutsaard rieken (=iets klopt zeer niet (mutsaard = brandstapel) / verdacht worden van ketterij)
- hoge bomen/masten vangen veel wind (=in een hoge positie heeft men ook veel verantwoordelijkheid)
- een goed pad krom loopt niet om. (=je kunt beter geen onnodige veranderingen aanbrengen)
- met de witte perdekies naar Velzeke rijden (=krankzinnig worden. In Velzeke bevindt zich een sanatorium; de `witte perdekies` (witte paardjes) verwijzen naar een ziekenwagen, waarmee de geestesgestoorde afgevoerd wordt. Uitdrukking uit het zuiden van Oost-Vlaanderen)
- iets niet met droge ogen kunnen aanzien (=letterlijk: gaan huilen/tranen bij het zien gebeuren van iets)
- de haring hangt aan zijn eigen kieuwen (=men dient verantwoording te nemen voor de eigen daden)
- een vos verliest wel zijn haren maar niet zijn streken (=mensen veranderen zelden echt)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
