1454 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `een`
- een keel opzetten (=hard schreeuwen)
- een keer nemen (=een wending nemen, veranderen)
- een kerel als Kas (=een stevig gebouwde kerel (ironisch bedoeld))
- een ketting is niet sterker dan de zwakste schakel (=het geheel is maar zo sterk als het zwakste onderdeel)
- een Keulse reis doen (=heel lang wegblijven)
- een kies uittrekken (=veel geld afhandig maken)
- een kind kan de was doen (=het gaat heel makkelijk)
- een kind om een boodschap sturen. (=niet de juiste persoon iets op laten lossen)
- een kind van Laban (=iemand met een blanke huid)
- een kind van zijn tijd (=iemand die leeft volgens de in zijn tijd heersende opvattingen)
- een kinderhand is gauw gevuld (=met een kleinigheid tevreden zijn)
- een kink in de kabel komen (=iets tussen komen)
- een klap van de molen (beet) hebben (=niet goed bij het verstand zijn)
- een klap van de molen gekregen hebben (=niet goed meer bij verstand zijn)
- een klap van een lamme aap krijgen (=gekwetst worden)
- een klein hartje hebben (=weinig durven/gauw bang zijn)
- een klein lek doet een groot schip zinken (=een geringe onachtzaamheid kan tot grote schade leiden)
- een klein visje een zoet visje (=een klein voordeel of winstje dat met weinig moeite is verkregen)
- een kleine aardappel moet je niet schillen (=aan mensen die weinig geld hebben, moet je niet veel geld vragen)
- een kluwtje dat vanzelf afloopt. (=iets wat zich vanzelf oplost)
- een knoop in zijn zakdoek leggen (=iets doen om ergens zeker aan herinnerd te worden)
- een knorhaan pikken (=een dutje doen)
- een knuppel in het hoenderhok gooien (=opschudding veroorzaken)
- een knuppel in het honderd gooien (=kritiek geven zonder namen te noemen)
- een koekje van eigen deeg (=iets geven (of krijgen) wat oorspronkelijk bedacht is door degene die het krijgt (of geeft))
- een kolfje naar zijn hand (=iets dat hij erg graag doet)
- een kool stoven (=een poets bakken)
- een koopje leveren (=iets onaangenaams doen)
- een koopman een loopman. (=een goede verkoper gaat bij zijn klanten langs)
- een koperen bruiloft (=een 12½-jarig huwelijk)
- een korf krijgen (=afgewezen worden)
- een kort liedje is gauw gezongen (=het onaangename gaat snel genoeg voorbij)
- een koude mei een gouden mei. (=koude in mei is goed voor het land)
- een krakende wagen (=een onzekere zaak - iemand met een zwakke gezondheid)
- een krent (=een gierig persoon)
- een kring om de zon brengt water in de ton. (=een halo rond de zon voorspelt meestal regen)
- een kringetje drinken. (=een borreltje drinken.)
- een kronkel in je hersens hebben (=vreemde gedachtes hebben)
- een krop in de keel hebben (=emotioneel aangedaan zijn)
- een krop opzetten (=een hoge borst opzetten - een fiere houding aannemen)
- een kruimeltje is ook brood (=wees gelukkig met wat je hebt)
- een kruisje is genoeg voor een boterham uit het vuistje (=voor een gewone broodmaaltijd moet niet te veel gebeden worden)
- een kruiwagen hebben (=geholpen worden)
- een krul meer in zijn staart hebben dan een ander (=speciaal willen zijn)
- een krul meer in zijn staart hebben dan een gewoon mens (=zich een beetje aanstellen)
- eén kwade dag maakt de winter niet. (=als iets verkeerd gaat, hoeft nog niet alles verkeerd te gaan.)
- een kwade dronk hebben (=dronken zijn en slecht geluimd)
- een laag profiel houden (=zich niet laten opmerken)
- een laars aanhebben (=dronken zijn)
- een land van melk en honing zijn (=een land waar het goed en voorspoedig leven is)
1202 betekenissen bevatten `een`
- de bui zien hangen (=een ongunstige situatie aanvoelen voordat deze zich daadwerkelijk voordoet)
- een echte Hannes (=een onhandig persoon)
- bij Neck om naar Den Haag (=een onnodige omweg maken)
- een gat in de lucht slaan (=een onnozele handeling doen)
- aan de rem trekken (=een ontwikkeling proberen tegen te houden/ waarschuwen dat iets niet goed gaat)
- het tij keren (=een ontwikkeling stoppen. Bijvoorbeeld ten aanzien van het toenemen van zinloos geweld. Zie getij)
- conditio sine qua non (=een onvermijdelijke voorwaarde)
- een tegenslag (=een onverwacht nadelig feit of voorval)
- als een donderslag bij heldere hemel (=een onverwachte gebeurtenis, die een grote schok teweeg brengt)
- nood doet zelfs oude vrouwen rennen (=een onverwachte situatie kan verrassende kwaliteiten naar boven brengen (vergelijkbaar met `angst geeft vleugels`))
- iemand het voordeel van de twijfel gunnen (=een onzekere factor voor hem zo gunstig mogelijk laten meetellen)
- een krakende wagen (=een onzekere zaak - iemand met een zwakke gezondheid)
- mosterd na de maaltijd (=een oplossing die te laat komt)
- eruit komen (=een oplossing vinden)
- de kool en de geit sparen (=een oplossing vinden waar beide partijen tevreden mee kunnen zijn)
- het hart op de goede plaats hebben (=een oprecht en menslievend karakter hebben)
- een oud paard hoort graag het klappen van de zweep. (=een oud persoon hoort graag verhalen over het oude vakmanschap)
- op oud ijs vriest het licht (=een oude kwaal komt gemakkelijk weer boven)
- een oude bok lust nog wel een jong/groen blaadje (=een oude man is nog wel seksueel geïnteresseerd in een jong meisje)
- een mop met een baard (=een oude mop)
- een geeltje van de plank nemen (=een oude preek herhalen)
- vaatje zuur bier (=een oude vrijster)
- een vaatje zuur bier (=een oude vrijster)
- een paar mensen optrommelen (=een paar mensen laten komen)
- van de bok (laten) dromen (=een pak slaag (laten) krijgen)
- over de knie leggen (=een pak slaag geven)
- op je baadje krijgen (=een pak slagen krijgen)
- schrijven en wrijven (=een pennenstrijd voeren)
- brave hendrik (=een persoon die op overdreven wijze de regeltjes volgt)
- een rots in de branding (=een persoon waarop je kunt vertrouwen en die je steunt.)
- tegen het zere been schoppen (=een pijnlijke opmerking maken over iets wat gevoelig ligt)
- een ijzer in het vuur hebben (=een plan hebben dat nog onbekend is voor de buitenwereld)
- een onbekookt plan (hebben) (=een plan hebben waar niet goed over is nagedacht)
- de aardappelen afgieten (=een plasje doen door heren)
- een tafeltje welbereid. (=een plek met veel en goed eten)
- een loer draaien (=een poets bakken)
- een kool stoven (=een poets bakken)
- van je paard gevallen zijn (=een positie verliezen)
- één zwaluw maakt nog geen zomer (=één positieve gebeurtenis betekent niet dat alle problemen opgelost zijn.)
- met hem kun je gaan vissen (=een prettig persoon in de omgang)
- iets in je vaandel schrijven. (=een principe waar je je per se aan vast wilt houden)
- een aap op de schouder hebben (=een probleem hebben waar je niet vanaf komt.)
- in troebel water vissen (=een profiteur zijn)
- met beide benen op de grond staan (=een realist zijn)
- de vierschaar spannen. (=een rechtzitting houden. (vierschaar = middeleeuws gerechtelijk bestuur))
- een achterdeurtje openhouden (=een redmiddel in nood houden)
- een wet van Meden en Perzen zijn (=een regel waarvan nooit mag worden afgeweken)
- iets op een procrustesbed leggen (=een regeling zo toepassen dat hij er voordeel van heeft)
- het uitmaken (=een relatie beëindigen)
- een appeltje voor de dorst (=een reserve voor moeilijke tijden die mogelijk nog gaan komen)
50 dialectgezegden bevatten `een`
- 't Was novenant! (=Het één was al zo slecht als het ander!) (Dilbeeks)
- 't weeijt mer dun (=Er staat een koude wind) (Astens)
- 't woater stoat al in men oëge (=gezegde wanneer men niet langer kan wachten voor een toiletbezoek) (Antwerps)
- 't wodder stijt mij tot de lipp'm (=het is een penibele situatie voor mij) (Westerkwartiers)
- 't wos mêr slappe kos (=dat was maar een matige vertoning) (Munsterbilzen - Minsters)
- 't Zakt, Hanne, kokt nog mar 'n eij (na het laten van een boer) (=Het zakt, Hanne, kook nog maar een ei.) (Dinthers)
- 't zal em een eirt kosten (='t zal hem veel kosten) (Meers)
- 't zal go speten (=er is een regenvlaag op komst) (Sint-Niklaas)
- 't zal nen blijvere zijn (=van iemand die een vast lief heeft) (Zottegems)
- 't Zel me amme gat roeste! (=Het zal mij een zorg zijn!) (Schevenings)
- 't Zen lappen poepe me ne floore (='t een en 't ander) (Mechels (BE))
- 't Zit doar e scheete verdroaid (=Daar zit een haar in de boter) (Langemarks)
- 't zit een beetsjen in de famielde (=het is aangeboren) (Kaprijks)
- 't zit een zweun in de bjeetn (=er is iets gaande) (Maldegems)
- 't zit in zijn mouwe (=een sluw of geslepen persoon zijn) (oudenaards)
- 't zit schieëf (=er zit een haar in de boter) (Kaprijks)
- 't zwieët van zij kliuëdn ljuëp lans zijn viuëriuëft omiuë (=iemand die enorm zweet na een inspanning) (Kaprijks)
- 't Zölfde gaoren op een aander klossie. (=Oude wijn in nieuwe zakken) (Drents)
- 'tès ammel get, zaag Bet, en ze hoch twei jing on één T. (=het is beter op iemand dan op niemand te moeten wachten) (Munsterbilzen - Minsters)
- 'Tis al twaolf uur gewist, knèn. (=een nieuwe dag is aangebroken.) (Dongens)
- 'twas nen 'oere (=het was een prostitue) (Brugs)
- ‘je moeder et taartjes’ (=als een kind in de weg loopt, ‘ga eens hier vandaan’) (Volendams)
- ‘k stoa nog in’t schuwt bê a (=ik moet u nog een wederdienst) (Kaprijks)
- ‘k wir daur ontvangen as nen ond in een kegelspel (=ik werd er slecht ontvangen) (Meers)
- ‘N alve draai erin êbbe (ê) (=een beetje dronken zijn) (Volendams)
- ‘N draai òp gàng gooie (=een was doen) (Volendams)
- ‘n Duuzendst’n tref. (=een toevalstreffer.) (Aaltens)
- ‘n Mager‘n raps. (=een slank persoon.) (Aaltens)
- ‘N poal bôeve woater ken je mêie (=een gevaar dat je ziet aankomen kun je vermijden) (Volendams)
- ‘t een steek nie op een andzjuunpelle (=het steekt niet zo nauw) (Kaprijks)
- ‘t és een bétje geminjert mé règeren (=het regent wat minder) (Meers)
- ‘t is een bescheedn komisse (=met onaangename afloop) (Kaprijks)
- ‘t is een tobberige tiet (=het is een klote tijd) (Barnevelds)
- ‘t is woader over een inde (=het is nutteloos) (Kaprijks)
- ‘t stoat een griuët kruis op a viuëriuëft (=je liegt) (Kaprijks)
- ‘t zal em een konte voarn (=hij zal er goed mee zijn) (Kaprijks)
- ’n beschimmeld móngkien (=een onschuldig gezicht, van niets wetende) (Huizers)
- ’n dikke skélle vlieës (=een dik stuk vlees) (Meers)
- ’n groët jaar vróm (=ruim een jaar geleden) (Huizers)
- ’t er és een oeër in de soep (=er is ruzie, er scheelt iets) (Meers)
- ’t és een betj’n ba zèn oeër getrokken, (=’t is wat overdreven) (Meers)
- ’t és skuë gerief mur ge meug ‘et nie in uis émmen (='t is een mooie vrouw, maar je mag ze niet in huis hebben (smalend gezegd door mannen over een vrouw, )) (Meers)
- ’t was presies ne geslegen ond (=hij zag er uit als een geslagen hond) (Meers)
- ’t zot éuft, ’t és meiren oeëgtag (=het zotte komt naar boven , 't is morgen hoogdag (spottende opmerking bij het zotte gedrag van een persoon)) (Meers)
- "n kroekestöpke (=een klein gezet iemand) (Budels)
- "n opstuetter geewn (=ëen schop geven) (Rijssens)
- (dronken) als een Maleier zijn. (=Dronken zijn) (Utrechts)
- (Ge zijt) een zot gat (=een lichte vrouw zijn) (Bambrugs)
- (Rotterdamse haventaal) een (olie) inspecteur/controleur die een tank controleert op het leeg zijn (=tank leeg kijken) (Rotterdams)
- (van) pillong geven, er een lap / kartets op geven (=flink aanpakken, vaart maken) (Wichels)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen