134 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `oge`
- aan de veren kent men de vogel (=aan het uiterlijk (verzorging/kleding) kun je zien met wat voor iemand je te maken hebt)
- aan een klein vogeltje past geen grote bek. (=kinderen moeten gehoorzamen)
- als apen hoger klimmen willen, ziet men gauw hun blote billen (=iemand die meer wil dan hij kan, maakt zich snel belachelijk)
- als een vis op het droge (=iemand die zijn draai niet kan vinden of daar niet thuis hoort)
- beminnen als het licht van zijn ogen (=erg graag zien)
- beter één vogel in de hand dan tien in de lucht (=liever een beetje dan helemaal niets / kleine concrete resultaten zijn beter dan grootse plannen)
- daar geboren en getogen (=daar geboren en opgegroeid)
- daar zitten nogal wat haken en ogen aan (=er zijn meer problemen dan je op het eerste gezicht zou denken)
- de broodkorf hoger hangen. (=bezuinigen)
- de ene kraai pikt de andere de ogen niet uit (=ze benadelen elkaar niet)
- de handen dicht mogen knijpen (=van geluk mogen spreken)
- de hoofdvogel schieten (=een hoofdprijs winnen, maar vaak ironisch bedoeld. Letterlijk: de hoofdvogel is de hoofdprijs bij het vogelschieten)
- de kogel door de kerk laten gaan (=de beslissing nemen)
- de ogen luiken (=sterven)
- de ogen openen (=doen inzien)
- de ogen uitsteken (=jaloers maken)
- de ogen verblinden (=blind maken voor de waarheid)
- de ogen voor iets sluiten (=oogluikend toelaten)
- de ogen zijn de spiegels der ziel (=in de ogen van een persoon herkent men het karakter)
- de schellen vallen hem van de ogen (=plotseling iets begrijpen hoe het in elkaar steekt)
- de vogel is gevlogen (=de dader is al weg (of gevlucht))
- de vogel over het net laten vliegen (=goede kansen niet aangrijpen)
- de vogel over het touw laten gaan. (=een kans niet benutten)
- de voorsten doen wat de achtersten niet mogen (=wie eerst komt is in het voordeel)
- de wereld wil bedrogen zijn. (=mensen trappen steeds weer in hetzelfde praatje)
- dertien ogen gooien (=onmogelijk veel geluk hebben)
- droge stokvis (=een houterig iemand)
- een droge maart en een natte april is de boeren naar hun wil (=weerspreuk)
- een gladde vogel (=iemand die zich overal weet uit te redden op slinkse wijze)
- een hoge borst opzetten (=eigenwijs en hoogmoedig zijn)
- een hoge Piet (=iemand van hogere rang of stand)
- een hoge toon aanslaan (=doen alsof je het voor het zeggen hebt / luid en dwingend spreken)
- een oude vogel is niet licht te vangen. (=ervaren mensen laten zich niet makkelijk foppen.)
- een pechvogel (=iemand die steeds tegenslag heeft)
- een slimme vogel (=een handig persoon met overal een oplossing voor)
- een taling uitzenden om een eendvogel te vangen (=een kleinigheid opofferen om iets belangrijks terug te krijgen)
- een vliegende kraai/vogel vangt/vindt altijd wat (=als je er maar op uit gaat, vind je altijd wel wat in je voordeel)
- een vogel die te vroeg zingt, wordt `s avonds van de kat gegeten. (=wie al te jong naar genot streeft, gaat te gronde.)
- een vogel in de auto rijden (=elk geval kan overal mee leven)
- een vogel kent men aan zijn veren (=het uitwendige zegt ook iets over de aard, het karakter)
- een vogel voor de kat (=een hulpeloos slachtoffer, dat niet meer gered kan worden)
- een vogel zingt zowel van armoe als van weelde. (=je kan positief zijn onder alle omstandigheden)
- elk schot is geen eendvogel (=niet iedere poging of alles wat je doet is succesvol)
- elk vogeltje zingt zoals het gebekt is (=ieder laat zich uit op een wijze die door zijn eigen aard en opvattingen bepaald worden)
- ellebogenwerk (=succes boeken door op slinkse wijze van anderen misbruik te maken)
- er geen hoge pet van op hebben (=geen hoge verwachting hebben van iets)
- er is altijd wel ergens een vogel die zingt (=er is altijd wel een lichtpuntje als je maar goed je oren en ogen open zet)
- geen droge draad aan het lijf hebben (=totaal nat geregend zijn (soms ook : door en door bezweet))
- geen hand voor ogen zien (=zich in totale duisternis (of dichte mist) bevinden)
- geen naam mogen hebben (=niets te betekenen zijn)
119 betekenissen bevatten `oge`
- wat de heren wijzen moeten de gekken prijzen (=aan beslissingen van het hoger gezag moet men zich onderwerpen)
- het lood al in de bil hebben (=al gestraft zijn voor iets. (geschoten zijn met een loden kogel))
- al zijn patronen verschieten (=alle mogelijkheden uitproberen)
- de bastaard van de graaf wordt later bisschop (=alleen hoge heren kunnen hun buitenechtelijke kinderen een toekomst bieden)
- alles op het spel zetten (=alles inzetten en mogelijk alles verliezen)
- iemand tot op zijn hemd uitkleden (=alles van iemand afnemen, een te hoge prijs laten betalen)
- iemand om zijn vinger (kunnen) winden (=alles van iemand gedaan (kunnen) krijgen of alles mogen)
- hoop doet leven (=als je kan hopen op betere tijden, dan krijg je toch weer levenslust / zo lang je nog hoop hebt zijn er ook nog mogelijkheden)
- op de kloosters reizen (=altijd bij vrienden of kennissen logeren)
- iemand iets heten liegen (=beweren dat iemand gelogen heeft)
- dat gaat zo tussen neus en mond (=dat gebeurt in een verloren ogenblik)
- iemand kunnen maken en breken (=de mogelijkheid hebben te beslissingen over iemands leven en dood en welbevinden)
- vreemde ogen dwingen (=de ogen van een vreemde heeft meer invloed op je dan van een bekende)
- met zijn talenten woekeren (=de persoonlijke mogelijkheden/gaven goed gebruiken)
- mundus vult decipi (=de wereld wil bedrogen worden)
- kreupel wil altijd voordansen (=de zwaksten willen het hoge woord hebben)
- haast je langzaam (=doe het zo snel mogelijk, maar niet sneller (uit het Latijn: Festina lente))
- een boterham met tevredenheid (=een (droge) boterham (zonder beleg))
- voor paal/schut staan (=een blunder begaan voor de ogen van anderen (en schamen))
- een uiltje knappen (=een dutje doen (zogenaamd een vlinder vangen))
- een keel als schuurpapier hebben (=een erg droge keel (keelpijn) hebben)
- een krop opzetten (=een hoge borst opzetten - een fiere houding aannemen)
- een gepeperde rekening (=een hoge rekening)
- de hoofdvogel schieten (=een hoofdprijs winnen, maar vaak ironisch bedoeld. Letterlijk: de hoofdvogel is de hoofdprijs bij het vogelschieten)
- een huis met zilveren pannen. (=een huis waar een hoge hypotheek op rust)
- een duit in het zakje doen (=een kleine bijdrage leveren. (Historisch: de kleinst mogelijke gave in het collectezakje van de kerk).)
- een blauwe boon (=een kogel)
- iemand het voordeel van de twijfel gunnen (=een onzekere factor voor hem zo gunstig mogelijk laten meetellen)
- een appeltje voor de dorst (=een reserve voor moeilijke tijden die mogelijk nog gaan komen)
- het zeil in top zetten (=een zo goed mogelijke vertoning weggeven)
- sisyfusarbeid (=een zware, onmogelijke, zinloze taak)
- op de wip zitten (=elk ogenblik ontslagen kunnen worden)
- op de schopstoel zitten (=elk ogenblik ontslagen kunnen worden)
- op de wipstoel zitten (=elk ogenblik ontslagen kunnen worden)
- er is altijd wel ergens een vogel die zingt (=er is altijd wel een lichtpuntje als je maar goed je oren en ogen open zet)
- iemand het zwijgen opleggen (=er met niemand over mogen praten en niemand iets mogen vertellen)
- je in allerlei bochten wringen (=er op alle mogelijke wijzen proberen onderuit te geraken)
- er is geen zalf aan te strijken (=ergens niets aan kunnen doen of geen enkel zinvol advies mogelijk voor iemand)
- er geen hoge pet van op hebben (=geen hoge verwachting hebben van iets)
- bij kleine hapjes leert men een hond eten. (=geleidelijk aan kun je zelfs aan onmogelijke dingen wennen.)
- bij kleine lapjes leert men de hond leer eten. (=geleidelijk aan wen je zelfs aan de onmogelijkste dingen.)
- geluk is de kunst een boeket te maken van de bloemen waar je bij kunt (=gelukkig leven met de gegeven mogelijkheden/beperkingen)
- als de berg niet tot Mohammed komt, zal Mohammed tot de berg gaan (=genoegen nemen met wat er beschikbaar/mogelijk is)
- gouden bergen beloven (=heel veel (onmogelijks) beloven)
- koeien met gouden horens beloven (=het onmogelijke beloven)
- geen ezel en kan zijn eigen oren afbijten. (=het onmogelijke hoef je niet te doen.)
- met het hoofd tegen de muur lopen (=het onmogelijke proberen)
- met de kop door de muur willen (=het onmogelijke willen)
- naar de maan reiken (=het onmogelijke willen doen)
- de maan met de handen willen grijpen (=het onmogelijke willen doen)
22 dialectgezegden bevatten `oge`
- 't volt van nie oge (=Dat is niet duur) (Veurns)
- allewaajl moestë wol ogë mèt stêt hëbbë (=tegenwoordig moet je heel goed uit je doppen kijken !) (Munsterbilzen - Minsters)
- As je niet maok datje onder me oge uit komp/ as je niet maak dat je wegkomp (=Ga a.u.b. weg, ik word moe van je) (Utrechts)
- De kwem kwaumt oge (=(Bijna) moeten overgeven) (Maldegems)
- de oge in de tesj han (=niets willen zien) (Sjeeter plat)
- de oge zint groeëter wie der boeëk (=teveel eten) (Sjeeter plat)
- De velle foor de óge hange (=Gaan slapen) (Texels)
- Een regenboog in de mörgen / döt de scheper zörgen / want slim gèern zöt zien oge / een aovendregenboge. (=weerspreuk) (Drents)
- en et ter gin oge voorn (=het interesseert hem niet) (Veurns)
- en oge flikken (=knipogen) (Veurns)
- graute oge hëbbe (=meer op je eetbord laden dan je op kan krijgen) (Munsterbilzen - Minsters)
- Hij hee oak zijnen vinger in zijn oge gestoken (=Hij heeft zich vergist) (Wetters)
- iemes d'r sjtub oet de oge blaoze (=iemand de waarheid doen inzien) (Sjeeter plat)
- ij eej op z n oge gat (=hij heeft op zijn kop gehad) (Oudenbosch)
- ijee z n oge nie in z ne zak zitte (=hij let wel op) (Oudenbosch)
- Moar e vuust' oge zien (=Klein van gestalte zijn) (Veurns)
- mun oge viel trop (=ik zag het toevallig) (Veurns)
- oge los of tes los (=wie niet uitkijkt, wordt vaak bedrogen) (Barghs)
- z n oge verschoote (=hij kon zijn ogen niet geloven) (Oudenbosch)
- z n oge waare groter dan zunne buik (=hij kreeg zijn bord niet leeg) (Oudenbosch)
- zën oge autkiekë (=vol bewondering staan kijken) (Munsterbilzen - Minsters)
- zich de oge autte kop kieke (=niet weten wat je allemaal ziet) (Munsterbilzen - Minsters)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
