59 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `ew`
- aan elkaar gewaagd zijn (=beiden vrijwel evenwaardig zijn)
- aardewerk is geen paardenwerk. (=graven of in aarde werken is een vermoeiende bezigheid)
- als de bruid verpatst is wordt zij gewild. (=wat niet meer beschikbaar is lijkt aantrekkelijker voor anderen)
- als de kat zich wast, komt er gewis een gast (=als de kat zich wast komt er visite.)
- als hadden geweest is, is hebben te laat. (=niet zeuren over gedane zaken)
- bij eigen zin is geen gewin. (=eigenwijs zijn is niet goed)
- boven zijn theewater (=dronken)
- de geest is gewillig maar het vlees is zwak. (=geef niet toe aan verboden verleidingen)
- de gulden middenweg (houden/bewandelen/verkiezen) (=een tussenstandpunt of tussenoplossing verkiezen)
- de koe is vergeten dat hij kalf geweest is. (=zeurende ouderen vergeten dat ze vroeger ook wild waren)
- de koninklijke weg bewandelen (=eerlijk zijn)
- de tafel de nodige eer bewijzen. (=smakelijk gaan eten.)
- de teerling is geworpen (=de beslissing is genomen)
- doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. (=blijf vooral normaal doen)
- een gewaarschuwd mens telt voor twee (=iemand die vooraf weet wat er fout kan gaan moet zich er maar op voorbereiden)
- een haas is graag waar hij geworpen is. (=ieder wil graag zijn waar hij geboren is)
- een krul meer in zijn staart hebben dan een gewoon mens (=zich een beetje aanstellen)
- een oortje gespaard is een oortje gewonnen. (=alle beetjes helpen als je spaart.)
- een zuiver geweten is het beste oorkussen. (=als je eerlijk bent slaap je gerust)
- er is geen kruid tegen gewassen (=er is niets aan te doen)
- fris gewaagd is half gewonnen (=de moedigste heeft de meeste kansen om iets te winnen)
- geef het veulen geen haver en het kind geen brandewijn. (=behandel kinderen niet als grote mensen)
- geen oud wijf bleef aan het spinnewiel (=iedereen kwam kijken)
- geen schoner gewaad als een zedig gelaat. (=je kan aan iemands` gezicht zien of hij een goed karakter heeft)
- gewag maken van (=verwijzen naar, melding maken van)
- gewicht hechten aan (=belang hechten aan)
- gewicht in de schaal leggen (=een wezenlijk deel bijdragen)
- gewogen en te licht bevonden (=na onderzoek afgekeurd zijn)
- goed begonnen is half gewonnen (=wat niet aangevangen wordt komt ook nooit af. / Wanneer het begin van iets goed is, is de kans groter dat het goed eindigt)
- had je me gisteren gehuurd dan was ik vandaag je knecht geweest (=je moet zo niet commanderen - dat doe ik gewoon niet!)
- hemel en aarde bewegen (=ergens alles aan doen om het gedaan te krijgen (bv van iemand))
- het eerste gewin is kattengespin (=wie het eerste spelletje wint, verliest soms alle volgende spelletjes)
- het varken is op een oor na gevild/gewassen (=het is bijna klaar)
- iemand de handschoen toewerpen (=iemand ergens toe uitdagen of met iemand de strijd willen aangaan)
- iets in de schoot geworpen krijgen (=iets verkrijgen zonder al te veel moeite er voor te doen)
- iets niet met zijn geweten overeen kunnen brengen (=iets niet kunnen doen omdat men het niet goed vindt)
- in het geweer (=onder de wapens / aan het werk)
- in het ongewisse (=in onzekerheid)
- in Rome geweest zijn, maar de Paus gemist hebben (=het belangrijkste laten schieten)
- in verzekerde bewaring nemen (=opsluiten (in gevangenis))
- je volle gewicht in de strijd werpen (=zich er volledig voor inzetten)
- klein gewin brengt rijkdom in. (=van kleine beetjes komt ook welvaart)
- kolen naar Newcastle dragen (=nutteloos werk verrichten)
- lang genoeg in de kreupelstraat gewoond hebben (=lang genoeg in de problemen gezeten hebben)
- met de prins over de Maas geweest zijn (=veel meegemaakt hebben)
- met het ongewapend oog (=met het blote oog (zonder hulpmiddelen))
- met Noach in de ark geweest zijn (=erg oud(erwets) en uit de mode zijn)
- ongevraagd, ongeweigerd (=als je iets doet waarvoor geen toestemming is gevraagd kan het achteraf niet meer geweigerd worden omdat het al gebeurd is)
- op het glazen bruggetje geweest zijn (=in doodsgevaar zijn geweest, op het nippertje ontsnappen)
- ridder te voet geworden zijn (=rijkdom is verdwenen)
140 betekenissen bevatten `ew`
- een blauwe scheen lopen (=afgewezen worden)
- een korf krijgen (=afgewezen worden)
- een blauwtje lopen (=afgewezen worden (in de liefde))
- kunnen lezen en schrijven (=al lange tijd goede diensten bewezen hebben)
- boven water zijn (=alles is bekend geworden of is teruggevonden)
- overdag hebben waar men `s nachts van droomt (=alles zomaar in de schoot geworpen krijgen)
- de kat de bel aanbinden (=als eerste een begin maken aan iets moeilijks (een lastige klus of een ingewikkeld gesprek))
- uitlekken (=als iets ongewenst publiekelijk bekend wordt)
- wie zijn ogen sluit, waant zich in Rome (=als je de realiteit negeert, ben je niet bewust van wat er werkelijk gaande is.)
- ongevraagd, ongeweigerd (=als je iets doet waarvoor geen toestemming is gevraagd kan het achteraf niet meer geweigerd worden omdat het al gebeurd is)
- zitten alsof men een luis in zijn oor heeft (=alsof hij door zijn geweten beschuldigd wordt)
- altijd de kwade pier zijn (=altijd als de schuldige aangewezen worden)
- iemand iets heten liegen (=beweren dat iemand gelogen heeft)
- met hangende pootjes thuiskomen (=bewust van schuld (thuis)komen / zeer tegen zijn zin)
- buiten westen (=bewusteloos)
- van de sokken gaan/raken/vallen (=bewusteloos vallen)
- bij gebrek aan brood eet men korstjes van pasteien. (=bij gemis aan het gewone moet men zijn toevlucht soms wel tot iets duurders nemen.)
- in een goed blaadje staan (=bijzonder gewaardeerd worden)
- in zijn schik zijn (=blij en opgewekt zijn)
- je eer verpanden (=borg staan op zijn erewoord)
- van zijn á propos (=buiten bewustzijn, groggy)
- door merg en been gaan/dringen/snijden (=buitengewoon kwetsend of doordringend zijn)
- zo lustig zijn als een vogeltje dat koe heet (=buitengewoon loom zijn)
- als een olifant in de porseleinkast (=buitengewoon onvoorzichtig of tactloos)
- dat snijdt geen hout (=dat heeft er niets mee te maken; het bewijst niets)
- dat mag met een krijtje aan de balk (=dat is een ongewone gebeurtenis)
- die de minste tanden hebben, kauwen het meest (=de domste mensen voeren gewoonlijk het hoogste woord)
- herenzonden boerenleed. (=de gewone mensen boeten voor de fouten van de mensen met macht)
- de groten rijden te paard en de kleinen hangen tussen hemel en aarde. (=de machtige lui leven op kosten van de gewone man)
- eb en vloed wachten op niemand (=de tijd gaat gewoon door)
- recht praten wat krom is (=door een ingewikkelde, onjuiste redenering een onzuivere situatie, daad of besluit trachten van een rechtvaardiging te voorzien)
- voor Pampus liggen (=dronken of bewusteloos zijn)
- een dijk van een baan (=een geweldige baan)
- iets in petto houden (=een mededeling voor later bewaren)
- het tij keren (=een ontwikkeling stoppen. Bijvoorbeeld ten aanzien van het toenemen van zinloos geweld. Zie getij)
- als een donderslag bij heldere hemel (=een onverwachte gebeurtenis, die een grote schok teweeg brengt)
- een wet van Meden en Perzen zijn (=een regel waarvan nooit mag worden afgeweken)
- de slaap der rechtvaardigen slapen (=een schoon geweten hebben)
- een harde knoest heeft een scherpe bijl nodig (=een slechte gewoonte is moeilijk te verdringen)
- een wigge drijven tussen (=een splitsing of misverstand bewerken)
- een wig drijven tussen (=een splitsing of misverstand bewerken)
- veel gewrijf en geschrijf (=eindeloze gedachtewisselingen)
- de smoor in hebben (=er een geweldige hekel aan hebben)
- de muren hebben oren (=er kan ongewenst worden meegeluisterd door anderen)
- geen plaatje maken (=er niet geweldig uitzien)
- met de sok op de kop gezet (=er onbewust door toedoen van anderen voor joker bijlopen)
- er zijn hoed voor afnemen (=er voor in bewondering staan)
- het zit in de pijplijn (=er wordt aan gewerkt)
- er de hand in gehad hebben (=eraan meegewerkt hebben, met raad of daad)
- in vuur en vlam staan (=erg opgewonden zijn / hevig branden)
13 dialectgezegden bevatten `ew`
- 'k ew angers niks mit je te skaften (='k heb niets met je te maken) (Urkers)
- 'k zal de poempiejers ew euweren is loateh eutspooiteh (=je moet beter luisteren) (Arendonks)
- ad ye, aye - ew ye, eye (aye is dus vt van eye), wat adje dan nog? ew je ok nog? wat aye? wat eye nau wir edoon! (=had jij, had je - heb jij, heb je) (Urkers)
- ew aaige goaisloage (=Zich verzorgen) (Turnhouts)
- ew botteh afdrooieh (=moe van't werken) (Arendonks)
- ew dilder vast an de nummeros van d'huizn (=er gaat iets geweldigs gebeuren) (Knesselaars)
- ew je et al oord (met nadruk) anders: eye et al oord (=heb jij / je het al gehoord) (Urkers)
- Ge moet ew nie op auwe kop late kakke (=Je moet je niet laten doen) (Mols)
- hawtem dicht, hawt ew ba-es mèr (=zwijg maar) (Arendonks)
- kliejet ew eige oem (=andere kleding aantrekken) (Geels)
- leupt na den Heust, doar is ehn hunne-eh dè pist in ew munne-eh en doar is eh kejeh deh krabt oan ew gehje. (=antwoord op `ik heb dorst`) (Arendonks)
- mi ew gat in de bo-er valleh (=geluk hebben) (Arendonks)
- Vriezepiejr bèt in ew oejre (=Het vriest buiten) (Turnhouts)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
