276 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `to`
- iemand van katoen geven (=iemand met een pak slaag of woorden straffen)
- iemand voor het hoofd stoten (=iemand beledigen of kwetsen)
- iesus hominum salvator (=jezus de redder der mensheid)
- iets in de doofpot stoppen (=ergens totaal niet meer over praten, verzwijgen)
- iets in het getouw zetten (=iets voorbereiden)
- iets in petto houden (=een mededeling voor later bewaren)
- iets in zijn holle kies kunnen stoppen (=gezegd van eten : het is de moeite niet, het is te weinig)
- iets op touw zetten (=iets organiseren)
- iets op zijn kerfstok hebben (=verkeerde dingen gedaan hebben)
- iets van haver tot gort vertellen (=iets tot in detail vertellen)
- iets voetstoots aannemen (=iets geloven zonder bewijs)
- ijdele tonnen rollen het hardst. (=de minst competente persoon is vaak ook de luidste)
- in concreto (=in werkelijkheid) (Latijn)
- in het getouw (=aan het werk)
- in touw zijn (=met iets druk bezig zijn)
- instorten als een kaartenhuisje (=plots en snel in elkaar zakken, tenietgedaan worden)
- ipso facto (=door het feit zelf) (Latijn)
- je eigen stoep vegen. (=voor jezelf opkomen.)
- je hart uitstorten (=aan iemand alles (in vertrouwen) vertellen)
- je katoen houden (=je rustig houden)
- je maag wel aan de kapstok kunnen hangen. (=in moeilijke financiële omstandigheden verkeren waardoor men weinig eten kan kopen.)
- je mening niet onder stoelen of banken steken (=je mening niet verbergen, openlijk voor je standpunten uit durven komen, bij voorbeeld van afkeuring van iets)
- je met de borst op iets toeleggen (=iets erg vlijtig beoefenen)
- je zou er toveren leren (=het is er erg vervelend)
- je zult stokvis eten. (=je krijgt slaag.)
- kort van stof (=weinig zeggend, onvriendelijk)
- lector benevolente (=de welwillende lezer) (Latijn)
- loco citato (=op de aangehaalde plaats) (Latijn)
- lopen als een muis in een meelton (=onrustig heen en weer lopen)
- memento mori (=gedenk dat je zal sterven) (Latijn)
- men poot de aardappelen wanneer men wil, ze komen toch niet in april (=boerenregel. Aardappelen komen pas in mei uit)
- men vindt geen molenaar of hij at gestolen koren. (=ieder zoekt zijn voordeel, ook al is het ten koste van anderen.)
- met beide handen toegrijpen (=met graagte aanvaarden)
- met de kippen op stok gaan (=vroeg naar bed gaan)
- met een opgestoken zeil (=driftig, boos)
- met horten en stoten (=langzaamaan, met veel onderbrekingen)
- met opgestoken/opgestreken/opgezet zeil naar iemand toe gaan (=boos naar iemand toe gaan of boos bij iemand binnen komen)
- met stomheid geslagen (=plotseling geen woord meer kunnen zeggen)
- met tijd en stond, gaat men de wereld rond. (=er is een juiste tijd is voor alles en sommige dingen hebben tijd nodig)
- niet van het ene brood tot het andere weten te geraken (=niet rond kunnen komen)
- om de kracht van het anker te voelen moet men de storm trotseren (=pas als men iets ernstig meemaakt, weet men op wie men kan vertrouwen)
- onder de (groene) zoden stoppen (=iemand begraven)
- onder de pantoffel zitten (=thuis niets te vertellen hebben)
- op de koop toe (=bovendien)
- op de koop toe nemen (=een onbedoeld gevolg accepteren)
- op de schopstoel zitten (=elk ogenblik ontslagen kunnen worden)
- op de tong liggen (=zeggensklaar zijn)
- op de wipstoel zitten (=elk ogenblik ontslagen kunnen worden)
- op en top (=helemaal, tot in de puntjes)
- op het sleeptouw houden (=aan het lijntje houden)
326 betekenissen bevatten `to`
- iemand het net over het hoofd halen (=iemand tegen wil en dank tot iets doen besluiten)
- tegen iemand aanlopen (=iemand toevallig tegenkomen)
- iemand de mond snoeren (=iemand verbieden iets te zeggen / tot zwijgen brengen)
- het voorland zijn (=iemands toekomst zijn)
- de laatste hand aan iets leggen (=iets afmaken/voltooien)
- een dood kind met een lam handje (=iets dat totaal waardeloos is)
- de stoute schoenen aantrekken (=iets doen wat moed vergt. (`stout` in de oude betekenis van `dapper`))
- tegen de maan blaffen (=iets doen wat totaal niet helpt / nodeloze bedreigingen uiten)
- er de boot mee ingaan (=iets hebben ondernomen, dat tot een totale mislukking heeft geleid)
- als een tang op een varken slaan (=iets heeft totaal niets met een besproken onderwerp te maken)
- iets achter de knopen hebben (=iets is volbracht of voltooid)
- er de balen van hebben (=iets niet meer leuk vinden en willen dat het stopt)
- uitstel van executie (=iets onaangenaams wordt tijdelijk uitgesteld Later gaat dit toch nog gebeuren)
- iets door de vingers zien (=iets oogluikend toestaan)
- in een glazen huis wonen (=iets op zijn kerfstok hebben / geen privéleven hebben)
- iets van haver tot gort vertellen (=iets tot in detail vertellen)
- een waarheid als een koe (=iets totaal vanzelfsprekends)
- water in de zee dragen (=iets totaal zinloos doen)
- een heilige koe (=iets waar je niet aan mag komen en zuinig op bent, voor sommige mensen is dat bijv. een auto)
- in de laagte zijn (=in armoedige toestand verkeren)
- de boel in het honderd sturen (=in de war maken/verstoren)
- van het padje af zijn (=in de war zijn, malende / prettig gestoord zijn)
- geen tien paarden brengen me daar naar toe. (=in geen geval ga ik daar naar toe)
- in somma (=in het totaal)
- maart roert zijn staart (=in maart kan het nog stormachtig weer zijn)
- semper crescendo (=in sterkte toenemend)
- geen profeet is in zijn (eigen) land geëerd (=in tegenstelling tot vreemden, zijn mensen uit je woonplaats minder bereid te luisteren)
- op je tandvlees lopen (=in totale uitputting voortdoen, zijn laatste krachten gebruiken)
- je voor de kop schieten (=inzien dat men een grote stommiteit gedaan heeft - zelfmoord plegen)
- van Lillo komen (=je dom houden. Volgens de overlevering vindt dit gezegde zijn oorsprong in het (ontkennende) gedrag van de inwoners van Fort Lillo na een aan hen toegeschreven roofoverval op een boerderij te Waarde in 1579)
- aan een dood paard trekken. (=je inspannen voor iets, dat tot mislukken gedoemd is)
- beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald (=je kan beter iets voortijdig stoppen dan doorgaan tot het helemaal verkeerd gaat)
- wie pleit om een paard, behoudt de staart. (=je kunt beter wat toegeven, dan het tot een duur en langslepende kwestie te laten komen)
- je kan een paard wel in het water trekken, maar niet dwingen dat het drinkt. (=je moet iemand niet dwingen, zelfs niet tot iets leuks)
- ken straten voor stegen (=je moet weten tot wie men zich wendt)
- voor de draad ermee (=kom tot de kern van het verhaal.)
- met de witte perdekies naar Velzeke rijden (=krankzinnig worden. In Velzeke bevindt zich een sanatorium; de `witte perdekies` (witte paardjes) verwijzen naar een ziekenwagen, waarmee de geestesgestoorde afgevoerd wordt. Uitdrukking uit het zuiden van Oost-Vlaanderen)
- je verdiende loon krijgen (=krijgen wat hem toekomt (meestal iets slecht))
- wierook toezwaaien (=lof toezwaaien)
- het wierookvat zwaaien (=lof toezwaaien)
- geen zorgen voor de dag van morgen (=maak je nu nog niet druk over mogelijke toekomstige problemen)
- iets door het oog van de schaar halen (=materiaal van op het werk voor jezelf houden / Jezelf oneerlijk zaken toe-eigenen)
- buiten zijn boekje gaan (=meer doen dan toegelaten)
- elke dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad (=men moet zich niet zorgen maken over de toekomst)
- geld dat stom is, maakt recht wat krom is (=mensen kunnen door financiële bevoordeling ertoe gebracht worden om onrecht toe te laten)
- de lont in het kruit werpen (=mensen laten loskomen, opstoken)
- het in Keulen horen donderen (=met stomheid geslagen zijn)
- sit venia verbo (=met toelating gezegd)
- overstag gaan (=na aandringen/lang er mee wachten toegeven)
- als een feniks uit de as herrijzen (=na de totale vernietiging opnieuw opbouwen)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
