54 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `tot`
- als de berg niet tot Mohammed komt, zal Mohammed tot de berg gaan (=genoegen nemen met wat er beschikbaar/mogelijk is)
- als niet komt tot iet dan is het allemans verdriet (=een `parvenu` heeft dikwijls kapsones)
- als niet komt tot iet kent iet zichzelf niet (=een `parvenu` heeft dikwijls kapsones)
- botertje aan de boom zijn / het is botertje tot de boom (=alles gaat goed zonder problemen)
- de hand lenen tot (=helpen)
- de kruik gaat zo lang te water tot ze barst/breekt (=als men steeds risico`s blijft nemen, gaat het een keer mis)
- de kruik gaat zolang te water tot zij barst (=alles heeft zijn beperkingen)
- de lijdensbeker tot de bodem ledigen (=al het slechte, tot het laatste toe, over zich heen krijgen)
- doorgaan tot het gaatje (=doorzetten tot het einde is bereikt)
- een gouden zadel maakt geen ezel tot paard. (=een mens verandert niet door uiterlijkheden)
- er behoort meer tot een huishouden dan het zoutvat. (=er zijn veel bijkomende kosten)
- het hoofd stoten (=ergens onprettig tegen aan lopen)
- het paard moet tot de kribbe komen. (=wie belang heeft bij een zaak moet er zelf op uit gaan)
- het water komt aan/tot de lippen (=in groot gevaar, in hoge nood)
- het zit me tot hier (=ik heb er genoeg van)
- iemand het brood uit de mond nemen/stoten (=iemand het onmogelijk maken om in eigen inkomen te kunnen voorzien)
- iemand tot op zijn hemd uitkleden (=alles van iemand afnemen, een te hoge prijs laten betalen)
- iemand van haver tot gort kennen (=iemands persoonlijkheid helemaal kennen)
- iemand van het hoofd tot de voeten meten (=iemand heel nauwkeurig onderzoeken)
- iemand voor het hoofd stoten (=iemand beledigen of kwetsen)
- iets van haver tot gort vertellen (=iets tot in detail vertellen)
- met horten en stoten (=langzaamaan, met veel onderbrekingen)
- niet van het ene brood tot het andere weten te geraken (=niet rond kunnen komen)
- stel niet uit tot morgen wat je vandaag nog kunt doen. (=wacht niet, morgen kan te laat zijn)
- tot de bedelstaf/bedelzak brengen (=alle aardse bezittingen ontnemen)
- tot de jaren des onderscheids komen (=oud genoeg zijn om zelf te weten/mogen wat wel en niet mag)
- tot de tanden bewapend (=zwaar bewapend)
- tot de tanden gewapend (=tot het uiterste bewapend)
- tot geen drie kunnen tellen (=erg dom zijn)
- tot het gaatje gaan (=volhouden)
- tot in de puntjes (=tot in het kleinste detail)
- tot in de puntjes regelen (=alles nauwkeurig regelen)
- tot in lengte van dagen (=tot het einde der tijden)
- tot moes slaan (=iets helemaal kapot slaan)
- tot op de draad versleten (=helemaal versleten)
- tot op het bot uitzoeken (=zeer grondig uitzoeken)
- tot over je oren in het werk zitten (=heel veel werk hebben)
- tot over je oren verliefd (=heel erg verliefd)
- totus tuus (=geheel de uwe) (Latijn)
- van a tot z (=van het begin tot het einde /met alles erop en eraan)
- van aver tot aver (=van ouder tot ouder)
- van de naald tot de draad (=tot in het kleinste detail)
- van de troon stoten (=de macht ontnemen)
- van de wieg tot aan het graf (=van de geboorte tot aan de dood)
- van december tot maart is de schol de pan niet waard (=platvis moet je in de zomer eten)
- van eeuwigheid tot amen duren (=iets duurt heel erg lang, er komt maar geen einde aan)
- van kwaad tot erger komen/vervallen (=steeds erger worden)
- van naald tot draad (=tot in het kleinste detail)
- van zijn voetstuk stoten (=de macht ontnemen - ontmaskeren)
- verkleumen tot op het bot (=het heel koud krijgen)
113 betekenissen bevatten `tot`
- haarscherp (=(van een afbeelding) getrouw tot in fijne details)
- de tongen losmaken (=aanleiding geven tot gepraat)
- de lijdensbeker tot de bodem ledigen (=al het slechte, tot het laatste toe, over zich heen krijgen)
- als je geschoren wordt, moet je stilzitten (=als er scherpe kritiek op je is (je wordt geschoren), kun je beter rustig wachten tot het voorbij is, in plaats van erop in te gaan)
- je woorden worden weer thuisgebracht. (=als je iets negatiefs zegt kan dat leiden tot negatieve gevolgen voor jezelf)
- een geplaveide weg is des duivels oorkussen (=als je niets doet en lui bent, doe je ook niks goeds / mensen die zich vervelen omdat ze niets te doen hebben, kunnen tot de slechts dingen komen daardoor)
- aan de grond zitten (=bankroet of totaal uitgeput zijn)
- goed uit de verf komen (=beter tot uiting komen of succesvoller zijn dan verwacht.)
- bij gebrek aan brood eet men korstjes van pasteien. (=bij gemis aan het gewone moet men zijn toevlucht soms wel tot iets duurders nemen.)
- je achter de oren krabben (=door een onverwachte, zorgelijke ontwikkeling tot nadenken gestemd zijn)
- niet door mensenhanden gebouwd (=door God of natuur tot stand gebracht)
- doorgaan tot het gaatje (=doorzetten tot het einde is bereikt)
- een klein lek doet een groot schip zinken (=een geringe onachtzaamheid kan tot grote schade leiden)
- de bom is gebarsten (=een langdurige spanning of conflict is tot een uitbarsting gekomen)
- de lange weg maakt een moede man (=een langdurige ziekte leidt tot uitputting)
- het ene woord brengt het andere voort. (=een negatieve opmerking kan leiden tot negatieve woorden over en weer)
- een schot voor de boeg (=een uitspraak of vraag als eerste aanzet tot een gesprek of discussie (eigenlijk: een waarschuwingsschot))
- zoveel geven om iets als een boer om een kers (=er totaal niets om geven)
- zo wijs als Salomo`s kat zijn (=erg wijs denken te zijn, maar eigenlijk totaal niet zijn)
- heg noch steg weten (=ergens de omgeving totaal niet kennen)
- de nacht brengt raad. (=ergens een nachtje over slapen leidt tot betere beslissingen of oplossingen)
- iets in de doofpot stoppen (=ergens totaal niet meer over praten, verzwijgen)
- tijd brengt raad. (=geduldig zijn leidt tot betere beslissingen of oplossingen)
- op de kaart zetten (=gemaakt tot iets waar rekening mee gehouden wordt.)
- je eindje wel kunnen halen (=genoeg (geld) hebben tot aan zijn dood)
- een goed begin heeft een goed behagen maar het eindje zal de last dragen (=goed beginnen is prima, maar je moet volhouden tot het einde)
- het schip ingaan (=groot risico nemen, leidend tot verlies)
- zwijgen als het graf (=helemaal niets zeggen en/of totaal niets over iets vertellen)
- op en top (=helemaal, tot in de puntjes)
- de keel kost veel (=herhaalde dronkenschap leidt tot armoede)
- het laat mij Siberisch koud (=het interesseert me totaal niet)
- je weet nooit hoe een koe een haas vangt (=het kan altijd nog op onverwachte wijze tot een oplossing komen)
- er komt moord en doodslag van (=het komt tot grote problemen)
- schipbreuk lijden (=het niet tot zijn doel geraken / mislukken)
- zoveel hoofden, zoveel zinnen (=iedereen heeft een eigen mening waarbij men moeilijk samen tot een oplossing kan komen)
- een paard, dat voor de tweede keer de sprong niet neemt, neemt hem ook voor de derde keer niet. (=iemand die al twee keer geen beslissing durft te nemen, komt nooit tot een besluit)
- iemand klein krijgen (=iemand laten merken dat je hem aankunt, over iemand de baas zijn en diegene tot gehoorzaamheid dwingen)
- iemand het net over het hoofd halen (=iemand tegen wil en dank tot iets doen besluiten)
- iemand de mond snoeren (=iemand verbieden iets te zeggen / tot zwijgen brengen)
- een dood kind met een lam handje (=iets dat totaal waardeloos is)
- tegen de maan blaffen (=iets doen wat totaal niet helpt / nodeloze bedreigingen uiten)
- er de boot mee ingaan (=iets hebben ondernomen, dat tot een totale mislukking heeft geleid)
- als een tang op een varken slaan (=iets heeft totaal niets met een besproken onderwerp te maken)
- iets van haver tot gort vertellen (=iets tot in detail vertellen)
- een waarheid als een koe (=iets totaal vanzelfsprekends)
- water in de zee dragen (=iets totaal zinloos doen)
- in somma (=in het totaal)
- geen profeet is in zijn (eigen) land geëerd (=in tegenstelling tot vreemden, zijn mensen uit je woonplaats minder bereid te luisteren)
- op je tandvlees lopen (=in totale uitputting voortdoen, zijn laatste krachten gebruiken)
- aan een dood paard trekken. (=je inspannen voor iets, dat tot mislukken gedoemd is)
50 dialectgezegden bevatten `tot`
- `Alles mit mate`, zai de kleremaker, en hai sloeg ze waif mit de ellestok. (=Aansporing tot matigheid.) (Zaans)
- 'En pin op de neus geve. (=tot de orde roepen.) (Zaans)
- 't Aa uit zijn gat vraogen (=tot in de kleinste details uitvragen) (Bevers)
- 't éé plezier is 't ander wjeird (=altijd bereid zijn tot een wederdienst) (Sint-Niklaas)
- 't es ol geeën avance (=het dient tot niets, het levert niets op) (Waregems)
- 't kan nie op! (=de bomen groeien tot in de hemel) (Munsterbilzen - Minsters)
- 't wodder stijt mij tot de lipp'm (=het is een penibele situatie voor mij) (Westerkwartiers)
- (of) tot het zo is ! Zo is het gewôan/het is gewôan zo... ,klaar (uit) ! (=dat het zo is !/ het is zo !) (Utrechts)
- (raaje) tot het vërrèk (=snel (fietsen)) (Munsterbilzen - Minsters)
- ' t ê briel (=het is minderwaardig tot niets waard) (Kortrijks)
- ' t reent, ' t zeent, de boern wèrn nat van ier tot iejn de stat (=het blijft maar regenen) (Brakels)
- ' t règent tot ' t zekt (=hard regenen) (Budels)
- ' t steekt oes teeg' n / ' t es oes verleeëd / ' t zit oes tot ier (=we hebben er genoeg van) (Waregems)
- Aa is tot e kot in de nacht oep stap geweest (=Hij is heel laat op stap geweest) (Onze-Lieve-Vrouw-Waver)
- aater zën vodde zitte (=hem aanmanen tot spoed) (Munsterbilzen - Minsters)
- achter iemand zaën goare zitte (=iemand tot spoed aanzetten) (Winksels)
- achter zaën goare zitte (=iemand tot iets aanzetten) (Winksels)
- achtre eentwie zn ieln zittn (=iemand aansporen tot meer activiteit) (Kortemarks)
- Adieë wa (=tot ziens hè) (nijswillers)
- adjeu én de wénd vanaater (=tot ziens, het ga je goed) (Bilzers)
- Ajuus/Du Groetjus / Groetuh / Doei / Doeg / (de) mazzul / wel thuis / doe voorzichtug / kijk je uit voor de tram / opgesodemieterd (als grap) / ja daaahaag / groetuh thuis (=tot ziens (bij afscheid in persoon)) (Utrechts)
- allé tot in den drooij (=tot volgende keer) (Brabants)
- Allee tot in 't pikken van d'n andzjoen eh! (=Een vage afsraak maken) (Harelbeeks)
- alleej, haawdoe èn saluu (t) war! (=nou vooruit, het ga je goed en tot ziens hè!) (Tilburgs)
- alleej, kom haawdoe war. (=nou vooruit tot ziens maar weer.) (Tilburgs)
- an wie lig het (kaartspel) (=wie heeft er tot nu de hoogste kaart gelegd) (Waregems)
- ant kikes (=tot ziens) (Bildts)
- aon iemëd zën slip goên hange (=iemand volgen tot in het uiterste) (Munsterbilzen - Minsters)
- As hij ien de Maos springt, springde gij der zeker ok ien? (=naäpen leidt tot niks) (Genneps)
- As niets komp tot iets, wordt iets niets (=Afkomst verloochenen, hoogmoedswaanzin) (Giethoorns)
- as niets komp tot iets, wordt iets niets (=de afkomst verloochenen, hoogmoedswaanzin) (Giethoorns)
- As niets komt tot iets, wordt iets, niets (=De afkomst verloochenen, Verwaand persoon) (Giethoorns)
- assët wattër tot aon zën kin (mond) steet (=als het er op aan komt) (Munsterbilzen - Minsters)
- aste tot aon zëne nak èn de sjit zits, loeët dan zëne kop nie hange (=verlies nooit de moed om terug te vechten) (Munsterbilzen - Minsters)
- aste tot zëne nak èn de sjit zits, moeste zëne kop nie loëte hange (=als je dik in de miserie zit, moet je moed betonen) (Munsterbilzen - Minsters)
- attët nie geet, moettët mér bokke (=volharden tot het lukt !) (Munsterbilzen - Minsters)
- Bende jelemaol betoeterd (=Inleiding om tot de orde geroepen te worden) (Ossendrechts)
- Beverse moat (=het glas loopt bijna over (= tot de rand gevuld) ) (Sint-Niklaas)
- Bezeuk en vis bliève gen dreej daag fris (=Gasten die langer dan een nacht blijven logeren, leiden tot irritatie) (Venloos)
- bis da wah (=tot dan hè) (Heerlens)
- Bis wèr es (=tot weer eens) (Siebengewalds)
- blifs tich de diëre aofloope (=blijf je van deur tot deur gaan) (Munsterbilzen - Minsters)
- blôoze toe mun gat toe (=kleuren tot achter mijn oren) (Tilburgs)
- da kan (=Dit behoort tot de mogelijkheden) (Olens)
- da ken (=dit behoort tot de mogelijkheden) (Bredaas)
- Da ken 'immel nie (=Dat behoort niet tot de mogelijkheden) (Bredaas)
- daaj ès nie min (=zij is tot veel in staat) (Munsterbilzen - Minsters)
- daaj hèt batse tot aoên hër kont (=ze heeft lange benen) (Munsterbilzen - Minsters)
- daaj hèt batse tot aon hêr k... (=die heeft een dik achterste) (Munsterbilzen - Minsters)
- daaj lieg tot ze zwat ziet (=alles wat ze zegt is gelogen) (Munsterbilzen - Minsters)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
