98 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `agen`
- aan een been knagen (=langdurig vergeefs bezig zijn)
- alle dagen geen vetpot zijn (=er is armoede)
- alles door het halsgat jagen (=alles opmaken aan eten en drinken)
- als de boeren niet meer klagen en de pastoors niet meer vragen, dan nadert het einde der dagen (=sommige mensen veranderen nooit)
- als de dagen lengen begint de winter te strengen. (=wanneer de dagen korter worden komt de winter eraan)
- als de dagen lengen, gaan de nachten strengen (=het koudste deel van de winter valt na de kortste dag)
- beslagen ten ijs komen (=goed voorbereid zijn)
- bezoek en vis blijven drie dagen fris (=je moet geen gasten te lang laten logeren want dan ga je je aan hun gewoonten ergeren)
- dat staat op de agenda (=dat gaat nog gebeuren; dat gaat nog besproken worden)
- de appel wegdragen/winnen (=als schoonste erkend worden)
- de dag met manden uitdragen (=tijd verdoen)
- de dood op het lijf jagen (=schrik aanjagen)
- de gek in de mouw dragen (=eigenaardigheden verbergen voor anderen)
- de jongste ezel moet het pak dragen (=de jongste moet de vervelende klusjes opknappen)
- de kat in de gordijnen jagen (=iemand goed kwaad maken)
- de koorts/stuipen op het lijf jagen (=doen schrikken)
- de lens is uit de wagen (=de zaak is vastgelopen)
- de lucht hangt nog vol dagen. (=er is tijd genoeg)
- de palm wegdragen (=winnen)
- de poten onder iemands stoel wegzagen (=iemands positie verzwakken)
- de stuipen op het lijf jagen (=iemand felle schrik aanjagen)
- donkere morgens mooie dagen. (=een slecht begin hoeft geen mislukking te zijn)
- door vragen wordt men wijs (=door het stellen van vragen kun je veel te weten komen en veel kennis opdoen)
- een goed begin heeft een goed behagen maar het eindje zal de last dragen (=goed beginnen is prima, maar je moet volhouden tot het einde)
- een goed hart toedragen (=goed kunnen verdragen)
- een krakende wagen (=een onzekere zaak - iemand met een zwakke gezondheid)
- een kruiwagen hebben (=geholpen worden)
- een mooi span voor een bokkenwagen (=een zonderling koppel)
- een paard dat eens op hol is geslagen, kan dat snel weer doen. (=een eens gemaakte fout, begaat men makkelijk weer)
- een rad uit de wagen. (=een flinke tegenvaller)
- een schop van een ezel kunnen verdragen (=je moet het aankunnen dat iemand zonder verstand van zaken kritiek geeft)
- een sprong in het diepe wagen (=een risico nemen en iets nieuws proberen.)
- een stadspraatje duurt maar drie dagen. (=mensen vergeten snel)
- een verborgen agenda hebben (=een doel hebben dat voor de anderen verborgen gehouden wordt, bijvoorbeeld in een samenwerkingsverband)
- gasten en vis blijven maar drie dagen fris. (=je moet als gast niet te lang blijven.)
- goed beslagen (=met de nodige kennis en ervaring)
- het beste paard van stal wordt overgeslagen (=grappige uitspraak wanneer iemand overgeslagen wordt)
- het daglicht niet kunnen verdragen/zien (=iets wordt stiekem of oneerlijk gedaan)
- het eind zal de last dragen (=moeilijkheden en problemen komen vooral als het werk bijna af is)
- het grootste mirakel duurt maar drie dagen. (=mensen vergeten snel)
- het hart hoog dragen (=erg trots zijn)
- het hart op de tong dragen (=direct zeggen wat iemand denkt, ongeacht of dat slim is of niet)
- het in de gort jagen (=in het honderd sturen)
- het is alle dagen visdag maar geen vangdag (=als de buit of vangst tegen valt)
- het is hem (hoog) in de bol geslagen. (=hij voelt zich ver boven anderen verheven)
- het kainsmerk aan zijn voorhoofd dragen (=het is op zijn gezicht te lezen dat hij een schurk is)
- het paard achter de wagen spannen (=iets nutteloos doen of verkeerd aanpakken)
- het slechtste wiel van de wagen kraakt meest. (=de minst competente persoon is vaak ook de luidste)
- het vijfde rad/wiel aan de wagen (=totaal overbodig, ongewenst)
- het zijn niet al ridders die sporen dragen (=je kunt niet alleen aan iemands uiterlijk afleiden of hij ergens geschikt voor is)
127 betekenissen bevatten `agen`
- een kleine aardappel moet je niet schillen (=aan mensen die weinig geld hebben, moet je niet veel geld vragen)
- kinderen die zwijgen zullen ook nooit wat krijgen (=aanvulling op `Kinderen die vragen worden overgeslagen.`)
- de zweep erop leggen (=afdrijven, opjagen)
- vragen kost geen geld (=al heb je weinig kans, je kan het in elk geval maar vragen)
- de toets kunnen doorstaan (=alle antwoorden op vragen/problemen weten)
- wie kaatst kan/moet de bal verwachten (=als je een ander plaagt, kun je verwachten dat die jou terug gaat plagen)
- wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten (=als je iets doms doet, moet je de gevolgen dragen (liefst zonder klagen))
- waar een wil is is een weg (=als je iets echt wilt, dan zul je ook slagen /de weg vinden naar je doel)
- gedeelde smart is halve smart (=als je over problemen praat, dan kan je het makkelijker verwerken / door de problemen/ellende van een ander is het gemakkelijker de eigen problemen/ellende te dragen)
- de liefde kan niet van één kant komen (=als je samen iets doet zal ieder moeten bijdragen)
- oude paarden jaagt men aan de dijk (=als men zijn taak niet goed meer aankan, wordt men ontslagen)
- op de been blijven (=blijven staan; niet ziek worden; niet verslagen worden)
- wanneer de boeren niet meer klagen, nadert het einde der dagen (=boeren klagen altijd)
- in februari klagen de boeren het minst. (=boeren klagen altijd maar februari heeft de minste dagen om in te klagen (grapje))
- kinderen die vragen worden overgeslagen (=brutale kinderen die altijd overal om vragen, worden genegeerd)
- steen en been klagen (=constant en hevig klagen. (klagen bij alles wat heilig is, bv. botten (=been) in een graf (=steen)))
- aan de rand van het ravijn bloeien de mooiste bloemen (=de beste resultaten dragen tegelijkertijd de grootste risico`s)
- voor iets moeten bloeden (=de gevolgen moeten dragen)
- het koren van de molen zenden (=de klanten wegjagen - zichzelf benadelen)
- eind goed, al goed (=de tegenslagen zijn gauw vergeten als het goed afloopt)
- door vragen wordt men wijs (=door het stellen van vragen kun je veel te weten komen en veel kennis opdoen)
- buurmans leed troost (=door het verdriet of de pijn van een ander kun je je eigen verdriet en pijn beter verdragen)
- alleen een piepend wiel krijgt olie (=door zich opvallend te gedragen bekomt men aandacht)
- er een gooi naar doen (=een kans wagen of iets proberen te raden)
- op je baadje krijgen (=een pak slagen krijgen)
- gewicht in de schaal leggen (=een wezenlijk deel bijdragen)
- op de wip zitten (=elk ogenblik ontslagen kunnen worden)
- op de schopstoel zitten (=elk ogenblik ontslagen kunnen worden)
- op de wipstoel zitten (=elk ogenblik ontslagen kunnen worden)
- water en vuur zijn (=elkaar niet kunnen verdragen)
- mogen lijden (=er wel tegen kunnen - iemand wel kunnen verdragen)
- iemand het hemd van het lijf vragen (=erg nieuwsgierig zijn en alles van iemand proberen te vragen)
- er een streepje door lopen (=erg vreemd zijn/gedragen)
- in de hand werken (=ertoe bijdragen)
- als een blad van een boom veranderen/omkeren (=geheel anders gaan gedragen)
- je ziel in lijdzaamheid bezitten (=gelaten het ongelijk verdragen)
- ruim zijn aandeel in `s werelds lief en leed gehad hebben (=genoeg geluk en tegenslagen gekend hebben)
- een goed hart toedragen (=goed kunnen verdragen)
- het beste paard van stal wordt overgeslagen (=grappige uitspraak wanneer iemand overgeslagen wordt)
- het wordt buigen of barsten (=het ergens op wagen)
- als je alles van tevoren weet, ga je liggen voor je valt (=het heeft geen zin zich na afloop te beklagen over gebrek aan voorkennis. (Meestal in antwoord op klachten als `Als ik dat van tevoren geweten had.`))
- als je alles van tevoren wist, dan kwam je met een dubbeltje de wereld rond (=het heeft geen zin zich na afloop te beklagen over gebrek aan voorkennis. (Meestal in antwoord op klachten als `Als ik dat van tevoren geweten had.`))
- beter blode Jan dan dode Jan (=het is beter zich laf blood te gedragen, dan te sterven, dood te zijn)
- de broodkruimels steken hem (=hij kan de welstand niet dragen)
- boontje komt om zijn loontje (=hij krijgt wat hij verdient, de gevolgen zal iemand altijd wel een keer moeten gaan dragen)
- van hoop alleen kan men niet leven. (=hoop is belangrijk maar niet voldoende om te slagen in het leven)
- bij iemand aankloppen (=hulp vragen)
- een goed zeeman wordt ook wel eens nat (=ieder kent zijn tegenslagen)
- ieder moet zijn eigen stoep schoonvegen (=ieder moet zijn eigen problemen oplossen - zich afvragen of hij zelf schuldig is)
- ieder moet zijn eigen kruis dragen (=ieder moet zijn eigen tegenslagen verwerken)
5 dialectgezegden bevatten `agen`
- in 'n droa agen ( in de draai houden) (=onnnodig werk verschaffen / tot last zijn) (Wichels)
- oës: Mé em es gén oës t' agen (=Met hem valt niks aan te vangen) (Lebbeeks)
- roei: Der de roei onder agen (=Met strenge hand orde en tucht handhaven) (Lebbeeks)
- veur 't lapken aan / agen (=voor de gek houden) (Wichels)
- voeës: De voeës (kénn'n) agen (=Goed kunnen zingen) (Lebbeeks)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
