464 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `ze`
- er zijn geen rozen zonder doornen (=bij elk geluk is er ook verdriet)
- er zijn tanden inzetten (=vasthoudend zijn, niet snel opgeven)
- er zijn zinnen op zetten (=iets graag willen hebben)
- ergens verzeild raken (=ergens onbedoeld terechtkomen)
- geef een ezel haver en hij loopt naar de distels. (=mensen zijn soms koppig en willen geen hulp of advies)
- geef een ezel klaver hij loopt naar de distels/biezen. (=sommige mensen zijn nooit tevreden met wat ze hebben)
- geen aarde aan de dijk zetten (=niet helpen)
- geen ezel en kan zijn eigen oren afbijten. (=het onmogelijke hoef je niet te doen.)
- geen ja en geen neen zeggen (=nog twijfelen aan het antwoord)
- geen kip meer kunnen zeggen (=zoveel hebben gegeten dat je niets meer kan eten. Volkomen verzadigd)
- geen pap meer kunnen zeggen (=verzadigd zijn)
- geen schoner gewaad als een zedig gelaat. (=je kan aan iemands` gezicht zien of hij een goed karakter heeft)
- geen twee missen voor hetzelfde geld doen (=niet tweemaal hetzelfde zeggen of doen)
- geen veer van de mond kunnen blazen (=heel zwak zijn, heel arm zijn)
- geen voet verzetten (=niet bewegen - niets willen doen)
- geen zee te hoog (=niets is onmogelijk)
- geen zoden aan de dijk brengen/zetten (=niets bijdragen tot)
- gekken en dwazen schrijven hun namen op deuren en glazen (=dwazen doen gekke dingen)
- gepokt en gemazeld zijn (=al veel ervaring hebben)
- gezegende omstandigheden (=in verwachting)
- gezelligheid kent geen tijd (=als het gezellig is, is het niet erg als het wat later wordt)
- god noch gebod vrezen (=zich nergens iets van aantrekken - een misdadig leven leiden)
- goede waar prijst zichzelf (=goed materiaal moet niet aangeprezen worden)
- grijze haren zijn kerkhofsbloemen (=als je grijze haren krijgt, ben je niet zo ver van het kerkhof)
- grote ogen opzetten (=erg verbaasd zijn)
- haast en spoed is zelden goed (=iets te snel doen, resulteert vaak in iets dat slecht gedaan is)
- haastige spoed is zelden goed (=zaken in te hoog tempo afwerken vergroot de kans op fouten)
- hartzeer van iets hebben (=er geestelijk onder lijden)
- have en goed (verliezen) (=alles wat je hebt (verliezen))
- hazenvlees gegeten hebben (=een bangerik zijn)
- het bier is niet voor de ganzen gebrouwen. (=niet iets verspillen aan degenen die het niet waarderen)
- het ei wil wijzer zijn dan de kip (=kinderen willen wijzer zijn dan de ouders)
- het glaasje op zijn kant zetten (=het glas uitdrinken)
- het grondsop is voor de goddelozen (=gezegd van iemand die het laatste restje uitdrinkt)
- het hazenpad (ver)kiezen (=er vandoor gaan of vluchten)
- het hoofd verliezen (=niet meer weten wat te doen)
- het ijzer smeden als het heet is (=je moet op het juiste moment de kansen grijpen en dingen doen)
- het is een pleister op een zere wonde (=het is bedoeld om het leed wat te verzachten)
- het is een wijze man, die maat ramen kan. (=wijsheid komt van het vermogen om situaties te begrijpen en hoe daar op te reageren)
- het is kruis of munt, zei de non en ze trouwde de bankier (=een keuze voor het materiële kan ten koste gaan van het spirituele)
- het is lood om oud ijzer (=het komt op hetzelfde neer)
- het is muis als moer, een staart hebben ze allemaal. (=beide opties zijn vervelend)
- het is niet voor de ganzen gemaakt (=we kunnen het maar beter uitdrinken)
- het kan vriezen en het kan dooien (=het kan alle kanten uit gaan)
- het kippenei grijpen en het ganzenei laten lopen (=een verkeerde keuze maken)
- het koren van de molen zenden (=de klanten wegjagen - zichzelf benadelen)
- het kwaad straft zichzelf (=wie kwaad doet, kwaad ontmoet)
- het leven gaat niet altijd over rozen (=het is niet altijd zo mooi, iedereen heeft wel eens tegenvallers)
- het mes op de keel zetten (=onder sterke druk zetten)
- het met zich zelf niet eens zijn (=niet kunnen beslissen)
696 betekenissen bevatten `ze`
- een hardloper van luie Kees (=een treuzelaar)
- de gulden middenweg (houden/bewandelen/verkiezen) (=een tussenstandpunt of tussenoplossing verkiezen)
- een schot voor de boeg (=een uitspraak of vraag als eerste aanzet tot een gesprek of discussie (eigenlijk: een waarschuwingsschot))
- het kippenei grijpen en het ganzenei laten lopen (=een verkeerde keuze maken)
- een meid en een aardappel kies je zelf (=een vrouw kun je niet door iemand anders laten uitkiezen)
- gewicht in de schaal leggen (=een wezenlijk deel bijdragen)
- magnum opus (=een zeer groot werk)
- een bedrijvige Martha zijn (=een zeer ijverige vrouw zijn (Martha= bijbels symbool voor hardwerkende huisvrouw))
- een druppel op een gloeiende plaat (=een zeer kleine bijdrage aan iets groters)
- ergens geen kwaad kunnen doen. (=een zeer positieve reputatie hebben ongeacht wat je doet)
- een pilaarbijter (=een zeer schijnheilig / hypocriet persoon)
- een geheugen als een garnaal (=een zeer slecht geheugen hebben)
- door de molen halen (=een zeer uitgebreide procedure doen ondergaan)
- voor de kat zijn viool iets hebben gedaan (=een zinloze inspanning hebben geleverd)
- wat helpt fluiten, als het paard niet pissen wil. (=een zinloze oplossing)
- een nieuwe lap op een oud kleed (=een zinloze toevoeging)
- sisyfusarbeid (=een zware, onmogelijke, zinloze taak)
- veel gewrijf en geschrijf (=eindeloze gedachtewisselingen)
- er is altijd wel ergens een vogel die zingt (=er is altijd wel een lichtpuntje als je maar goed je oren en ogen open zet)
- er zijn mond niet aan vuil maken (=er niets over willen zeggen)
- er het zwijgen toe doen (=er niets over zeggen)
- erbij staan of men geen tien kan tellen (=er onnozel bijstaan)
- je in allerlei bochten wringen (=er op alle mogelijke wijzen proberen onderuit te geraken)
- er als de kippen bij zijn (=er razendsnel bij zijn)
- een zondagssteek houdt geen week (=er rust geen zegen op het werk wat iemand op zondag doet)
- over het paard tillen (=er te veel goeds van zeggen / verwend en geprezen zijn)
- hem van jetje/katoen geven (=er vaart achter zetten)
- er komt een dominee voorbij (=er valt een plotselinge stilte in een rumoerig gezelschap)
- feestelijk danken (=er voor danken maar het zeker niet aannemen)
- het is broekzak-vestzak. (=er wordt betaald, maar het geld blijft bij dezelfde kliek)
- er voor geknipt zijn (=er zeer geschikt voor zijn)
- er voor in de wieg gelegd zijn (=er zeer geschikt voor zijn)
- ik mag de tering krijgen (=er zeker van zijn)
- er zijn meer hondjes die Fikkie heten (=er zijn meer mensen/etc. met dezelfde naam)
- alle wegen leiden naar Rome (=er zijn veel manieren om je doel te bereiken / de uitkomst is altijd hetzelfde)
- de pan uit vliegen (=erg snel stijgen (inz. gezegd over prijzen))
- het gras kunnen horen groeien (=erg verwaand zijn - ook gezegd als het ergens muisstil is)
- vast in je schoenen staan (=erg zeker zijn)
- stevig in je schoenen staan (=erg zeker zijn)
- `m knijpen (=erg zenuwachtig zijn)
- met knikkende knieën (=erg zenuwachtig zijn voor iets)
- er een plasje overheen doen (=ergens een kleine wijziging in aan (laten) brengen, dat wel duidelijk laat zien dat de afzender iemand van belang is)
- iemand iets op een briefje geven (=ergens heel zeker van zijn)
- een vinger in de pap hebben (=ergens iets in te zeggen hebben, invloed hebben)
- ergens een potje te vuur hebben staan (=ergens noch wat zeer ongunstigs te verwachten hebben)
- het anker lichten (=ergens vertrekken, weggaan en verder reizen)
- iets hoog opnemen (=ergens zeer gekrenkt over zijn)
- iets uit de eerste hand hebben (=ergens zelf bij zijn geweest of hebben gehoord van iemand die het zelf heeft meegemaakt)
- een wig drijven tussen twee personen (=ervoor zorgen dat ze ruzie krijgen)
- tussen kop en staart zit de beste vis. (=extremen zijn zelden wenselijk )
50 dialectgezegden bevatten `ze`
- as de wichter groeët zeen, doon ze de aojers nao béd (=als ouders geen vat meer op de kinderen hebben) (Weerts)
- as den hond en de verkes groes vrate, daan haan ze wurm (=als de hond en de varkens gras aten dan hadden zij wormen) (Heusdens)
- as een aa sjieër èn brand sjit, ès zë nimei te blèsse (=als een oude vrouw verliefd geraakt, is ze niet in te tomen) (Munsterbilzen - Minsters)
- as een aa sjieër èn brand steet, ès ze moeilëk te blèssë (=zoveel te ouder, zoveel te gekker) (Munsterbilzen - Minsters)
- as een koe de stat opstik, beginne ze ammël te bieze (=voorbeelden werken aanstekelijk) (Munsterbilzen - Minsters)
- as ge me oe ermoei geen road wit, ben de nie werd de ge ze het (=als je met je armoede geen raad weet ben je niet waard dat je ze hebt) (Heezers)
- as katte'n muuz'n, miauw'n ze niet (=tijdens de maaltijd wordt er weinig gesproken) (Westerkwartiers)
- As me moeder me buk zou voele dan zou ze zegge: me kind ' êt kliertjes. (=uitspraak van iemand die uitgebreid en goed gegeten heeft en aan het uitbuiken is:) (Schevenings)
- as oewe kop op un vaarke ston zouwe ze ze-gge datt beesje ziek waar (=jij ziet er niet uit) (Oudenbosch)
- as ons kat eu koei was kongde ze melke onder de stoof (=als telt niet ; met als kan alles) (Antwerps)
- As os kat ön kój war molleke wö ze onner (e) tueffel... As men tant kloete ha war 't menne nónk gewiest... As de as brekt valt de kaar... (=als iemand zegt `als ik dit of als ik dat`...) (Stals)
- As ów kó.nt nie vast zat, zowde ze nog kwietraake (=Kritiek op slordig persoon) (Genneps)
- As Slimmeke doeët is krig dzjéje ze jeske (=Je bent niet al te snugger) (Hasselts)
- as t kalf verdreunkn is dempt ze de putte (=als het kalf verdronken is dempt men de put) (Twents)
- as un kiep leej, stao-se (=als een kip (eieren) legt, staat ze) (Tilburgs)
- As ze de schaopies op het dreuge hebt, holt ze zomaor opiens op met warken (=Als ze de schaapjes op het droge hebben, houden ze zomaar opeens op met werken) (Hoogeveens)
- As ze omdraaie, komme ze terug (=Als ze omdraaien, komen ze terug) (Termeis)
- As ze valt es ze 't 'alvendeur (=Een lange vrouw) (Wichels)
- as zën kont nie goed vas zoet, zoste ze nog verlieze (=wat ben je slordig, vergeetachtig) (Munsterbilzen - Minsters)
- as zene kop oppe vèrke stond, zoë ze zègge dattet beiske zik ès (=je ziet er niet uit!!!) (Munsterbilzen - Minsters)
- asof ze laeve ter van aof hink (=op leven en dood) (Munsterbilzen - Minsters)
- asse mar wiese wesse won. (=als ze maar wisten wat ze wilde) (Tilburgs)
- asse wiese dèt was, zon ze wèl gewist zèèn. (=als ze geweten hadden dat het doorging, zouden ze wel aanwezig geweest zijn.) (Tilburgs)
- asse: asse zaain verbrande koule (=als ze) (Antwerps)
- Assem iet in zaane kop hei dan heitem het oeëk in ze gat (=Hij is vasthoudend) (Onze-Lieve-Vrouw-Waver)
- asset mar vur niks is, dan kunne ze kèèle. (=als het maar gratis is, dan weten ze van innemen.) (Tilburgs)
- assët vries èn zën sjoen, hëbste geen stattële vandoen (=slechte schoenen kunnen de koude niet tegenhouden, zelfs niet door ze goed dicht te binden) (Munsterbilzen - Minsters)
- aste dae op ze daok kraajgs- (=dat is een moeilijke vent) (Munsterbilzen - Minsters)
- aste gaazë watter zien, hëbbe ze dos (=als kinderen iets zien, willen ze dat ook onmiddellijk hebben) (Munsterbilzen - Minsters)
- aste gaaze watter zien, hëbbe ze dos (=als kinderen een drankje zien, moeten ze al drinken) (Munsterbilzen - Minsters)
- aste geen taan hëbs, hoeste ze ook nie te poetse (=veel mensen zouden het fijn vinden als ze ook eens met hun mond vol tanden zouden staan) (Munsterbilzen - Minsters)
- aste Minsterkliete van ët zwat geld zooë barstë, dan loepë ze ammël mèttë derm èn hun haan rond (=in Munsterbilzen barst het van het zwart geld) (Munsterbilzen - Minsters)
- aste nau en dan ès trëg kieks op ze laeve, laefste twei kër (=wie van herinneringen kan genieten, leef meerdere keren) (Munsterbilzen - Minsters)
- aste on intege minse een ploem gifs, dinke ze dat ze al vliëgel hêbbe (=sommigen krijgen een dikke nek als je ze teveel looft) (Munsterbilzen - Minsters)
- aste on intege minse een ploem gifs, dinke ze dat ze al vliëgel hêbbe (=gooi maar niet teveel met bloemen, want ze gaan nog een dikke nek krijgen) (Bilzers)
- aste zene kop boëven aut stiks, sjiete ze trop (=hoge bomen vangen veel wind) (Munsterbilzen - Minsters)
- aste zon sjaajnt kump iedereen baute mèr attet raengert zieste niemes mei (=van de bank krijg je alleen een lening als je ze feitelijk niet nodig hebt) (Munsterbilzen - Minsters)
- asten haon get vrig begint te kraeë, moete ze ze bekske mér taunaeë (=als de haan 's morgens altijd te vroeg kraait, wordt hem wel snel de bek toegenaaid) (Munsterbilzen - Minsters)
- asze de keuning z'n andschoene zoe geive zegge ze der nog arre ba (=als er materiaal naar u wordt geworpen) (Antwerps)
- At Aspei ze lêmpke autgeet, zit Aspei èn den doenkele (=Als de hemel valt, hebben we allemaal een blauwe muts) (Bilzers)
- at waor is zienge ze in de kerk (=het is maar de vraag of dat waar is) (Oudenbosch)
- at ze breidsje gebakken ès, moessët doëviër nog nie hals iëver kop opaete (=geniet rustig van de rijkelijk leventje) (Munsterbilzen - Minsters)
- at ze stilvilt ès ze zik (=vrouwen kauwen voortdurend zonder iets in hun mond te hebben) (Munsterbilzen - Minsters)
- atter dërde zooter ze moeder ooch verkoope (=hij is alleen uit op winst) (Bilzers)
- augschèir: Eel aur es afgedaun mé en augschèir (=ze is slecht gekapt) (Lebbeeks)
- aule: Waur aule ze 't! (=Hoe komen ze erbij!) (Lebbeeks)
- aut ze daoglëkse bedoeneng (=uit zijn gewoon ritme) (Bilzers)
- aut zë kot koeëmë (=uit de hoek komen) (Munsterbilzen - Minsters)
- aut zë laud geslaogë zin (=de kluts kwijt zijn) (Munsterbilzen - Minsters)
- aut ze vel springe van kolaer (=uitzinnig zijn van woede) (Munsterbilzen - Minsters)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen