464 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `ze`
- duizend doden sterven (=enorme angsten uitstaan)
- dwazen en gekken schrijven hun namen op deuren en hekken (=dwazen doen gekke dingen)
- een adder aan zijn borst/boezem koesteren (=iets doen voor een ondankbaar iemand)
- een bodemloze put (=dat kost ontzettend veel geld)
- een boom(pje) opzetten (=een informele discussie starten)
- een eed met boter bezegeld. (=een belofte zonder echte intentie om de belofte na te komen)
- een ezel stoot zich geen tweemaal aan dezelfde steen (=men maakt geen twee keer dezelfde fout)
- een geloof dat bergen kan verzetten (=een sterk geloof)
- een glazen boterham. (=een glas jenever of bier)
- een goed zeeman wordt ook wel eens nat (=ieder kent zijn tegenslagen)
- een gouden zadel maakt geen ezel tot paard. (=een mens verandert niet door uiterlijkheden)
- een grote mond hebben/opzetten (=brutaal zijn)
- een haastig woord is gauw gezegd. (=zeg geen dingen zonder eerst na te denken)
- een hazenslaapje (=een slaap, die zo licht is, dat men bij `t minste geluid wakker wordt)
- een heet hangijzer (=een moeilijk onderwerp waar veel discussie over bestaat)
- een hoge borst opzetten (=eigenwijs en hoogmoedig zijn)
- een hoofd als een ijzeren pot. (=een heel goed geheugen hebben)
- een ijzer in het vuur hebben (=een plan hebben dat nog onbekend is voor de buitenwereld)
- een keel opzetten (=hard schreeuwen)
- een kluwtje dat vanzelf afloopt. (=iets wat zich vanzelf oplost)
- een krop opzetten (=een hoge borst opzetten - een fiere houding aannemen)
- een lang gezicht trekken/zetten (=laten merken dat men niet tevreden is)
- een leventje als een luis op een zeer hoofd (=een heerlijk leventje)
- eén lijn trekken / Dezelfde lijn trekken (=dezelfde mening hebben)
- een lulletje rozenwater (=een weinig dynamisch persoon)
- een meid en een aardappel kies je zelf (=een vrouw kun je niet door iemand anders laten uitkiezen)
- een onzevader bidden in alle kapelletjes (=in alle cafés langsgaan)
- een oog in het zeil houden (=in de gaten houden)
- een oogje in het zeil houden (=alert zijn)
- een oorblazer (=een kwaadspreker)
- een reef in het zeil doen (=besnoeien in de uitgaven, bezuinigen)
- een roze bril op hebben (=verliefd op iemand zijn en hierdoor zijn/haar mindere kanten niet zien)
- een schip op het strand is een baken in zee (=van de fouten die anderen hebben gemaakt kun je zelf veel leren)
- een schop van een ezel kunnen verdragen (=je moet het aankunnen dat iemand zonder verstand van zaken kritiek geeft)
- een taling uitzenden om een eendvogel te vangen (=een kleinigheid opofferen om iets belangrijks terug te krijgen)
- een tandje bijzetten (=extra inspanning leveren. (de gashendel een tand verschuiven))
- een veer van zijn mond kunnen blazen (=nog niet totaal uitgeput zijn)
- een verdieping op zijn huis zetten (=hypotheek nemen)
- een vette gans bedruipt zichzelf (=een rijk iemand kan zichzelf redden)
- een wet van Meden en Perzen zijn (=een regel waarvan nooit mag worden afgeweken)
- een zeperd halen (=afgaan)
- eens gezegd, blijft gezegd (=als iemand iets belooft moet die dat ook uitvoeren)
- eieren voor je geld kiezen (=met minder genoegen nemen dan men eerder wilde)
- elk zijn meug, zei de boer en hij at paardenkeutels in plaats van vijgen. (=boeren zijn koppige mensen die hun eigen zin doen)
- er een kruisje bij zetten (=er attent op maken)
- er een punt achter zetten (=er voorgoed mee stoppen)
- er een streep onder zetten (=er een eind aan maken, ermee stoppen)
- er het mes inzetten (=er grondig op ingrijpen, in de uitgaven besnoeien)
- er is geen land met hem te bezeilen (=je kan met hem niets aanvangen, omdat hij niet wil meewerken)
- er verdrinken er meer in het glas dan in de zee (=er gaan veel mensen dood door het drinken van alcohol)
696 betekenissen bevatten `ze`
- uit hetzelfde vaatje tappen (=dezelfde standpunten of opvattingen delen.)
- het heen en weer krijgen (=diarree krijgen - vooral gezegd van iets dat helemaal niet bevalt)
- zoete broodjes bakken (=dingen zeggen om een goede indruk achter te laten bij mensen met invloed)
- schijn bedriegt (=dingen zijn niet altijd zoals ze zich voordoen)
- het hart op de tong dragen (=direct zeggen wat iemand denkt, ongeacht of dat slim is of niet)
- thuis is in je schuur (=dit wordt gezegd als je weinig thuis bent)
- scherven brengen geluk. (=dit zeg je om iemand zich minder schuldig te laten voelen)
- een hoge toon aanslaan (=doen alsof je het voor het zeggen hebt / luid en dwingend spreken)
- door de bomen het bos niet meer zien (=door alle details het overzicht verliezen)
- je trekken thuis krijgen (=door anderen op dezelfde manier behandeld worden als je hun behandelde (bv met een streek))
- ipso facto (=door het feit zelf)
- ondervinding is de beste leermeester (=door iets zelf mee te maken of te oefenen leert men het snelst)
- het paard van Troje binnenhalen (=door onnadenkendheid of onnozelheid de vijand toelaten)
- eigen roem/lof stinkt (=door over jezelf op te scheppen maak je een nare indruk)
- doorgaan tot het gaatje (=doorzetten tot het einde is bereikt)
- in de lucht hangen (=dreigen te gebeuren - onzeker zijn)
- de oren wassen (=duchtig ervan langs geven, de waarheid zeggen)
- het beestje bij zijn naam noemen (=duidelijk en precies zeggen hoe je over iets of iemand denkt; precies zeggen hoe iets zit)
- met een rode letter aangetekend staan (=duidelijk vermeld , zodanig dat het zeker niet vergeten wordt)
- iemand de les lezen (=duidelijk zeggen dat iemand iets verkeerds gedaan heeft)
- onder de neus wrijven (=duidelijk zeggen wat er van gevonden wordt)
- groen en geel voor de ogen worden (=duizelen en/of erg van schrikken)
- de gekken krijgen de kaart (=dwaze en onverstandige mensen krijgen hun gelijk of ze dat hebben of niet)
- redenering van Jan Kalebas (=dwaze onlogische redenering)
- gekken en dwazen schrijven hun namen op deuren en glazen (=dwazen doen gekke dingen)
- dwazen en gekken schrijven hun namen op deuren en hekken (=dwazen doen gekke dingen)
- de pot verwijt de ketel dat die zwart ziet (=een ander aanwijzen als schuldige, terwijl die zelf hetzelfde gedaan heeft)
- iets in één adem uitlezen (=een boek waaraan je begonnen bent heel snel uitlezen, omdat je het zo spannend vindt)
- het laken door het oog van de schaar halen. (=een deel voor jezelf houden.)
- de ene pijl de andere nazenden (=een dwaze of nutteloze daad herhalen)
- voor het inkoppen hebben (=een eenvoudige kans om in een discussie een punt te maken dankzij een voorzet van een ander)
- een hoofd als een boei krijgen (=een erg rode kleur krijgen in het gezicht, erg blozen)
- twee zotten onder één kaproen (=een gek is zelden alleen)
- de bout op de kop krijgen. (=een geschil verliezen)
- het gemeste kalf slachten (=een groot feest opzetten / het beste en lekkerste eten op tafel zetten)
- je sluis openzetten (=een grote mond zetten)
- een krop opzetten (=een hoge borst opzetten - een fiere houding aannemen)
- in de grond boren (=een idee op vervelende wijze sterk afkeuren)
- het is kruis of munt, zei de non en ze trouwde de bankier (=een keuze voor het materiële kan ten koste gaan van het spirituele)
- advocaat van de duivel spelen (=een mening geven waar je het zelf niet mee eens bent, maar die je geeft om reacties uit te lokken)
- altijd brood eten verdriet ook. (=een mens wil ook eens een verzetje.)
- schone appels zijn ook wel zuur. (=een mooie vrouw is niet vanzelfsprekend een goede echtgenote)
- belofte is een hemd der dwazen (=een nietszeggende belofte kan toch tijdelijk gelukkig maken)
- de bui zien hangen (=een ongunstige situatie aanvoelen voordat deze zich daadwerkelijk voordoet)
- een gat in de lucht slaan (=een onnozele handeling doen)
- iemand het voordeel van de twijfel gunnen (=een onzekere factor voor hem zo gunstig mogelijk laten meetellen)
- een krakende wagen (=een onzekere zaak - iemand met een zwakke gezondheid)
- brave hendrik (=een persoon die op overdreven wijze de regeltjes volgt)
- van je paard gevallen zijn (=een positie verliezen)
- een vette gans bedruipt zichzelf (=een rijk iemand kan zichzelf redden)
50 dialectgezegden bevatten `ze`
- Aa zie ze vliege (=Hij is niet goed wijs) (Onze-Lieve-Vrouw-Waver)
- aad en vaul, zaag te boer, en hae stoek ze wijf èn de vaulbak (=alle middelen zijn goed als het je goed uitkomt) (Munsterbilzen - Minsters)
- aaë brol, zaagte boer, èn hae goejde ze wijf ènde vaulbak (=afval en prullen moeten in de vuilbak) (Munsterbilzen - Minsters)
- aaft ze vochtig (=heilwens bij het weggaan vrouwelijk) (tervurens)
- aahee oak van dee boter gefret (=ze hebben hem ook liggen) (Antwerps)
- aamn ze de koster en ie dee zn broek vol moster (=koster) (Zeeuws)
- achter oens piese ze der putses mee (=na ons dood doen de kinderen ons geld op) (Gents)
- achter oens trekke ze de liere op (=geniet van het leven want ...) (Gents)
- achter ons trekn ze de liër'op (=profiteer zolang je leeft) (Kaprijks)
- achterdeer: Z' és ter zoeë zot van as ' n achterdeer (=ze is erg verliefd op hem) (Lebbeeks)
- achtr ons trekken ze de leere op (=na de dood is er niets meer) (Maldegems)
- achtr uus trekkn ze de lèèr up (=we moeten profiteren van het leven) (Kortemarks)
- achtr uus trekkn ze de lêir up (=geniet van het leven want het duurt maar even) (kortemarks)
- achtre eentwie ze vel wachtn (=wachten op iemand) (Kortemarks)
- ae vangt / sloat d'r neffen / droat deur / zie ze vliegen / ee ne slag van de meulen g'ad (=hij is gek) (Wichels)
- Afslaage; oep ze bakkes sloage; motte geve; en blauw oeëg sloage; van de roei geve, oep zenne smikkel slage, tege zen schene stampe; onder zijn hol stampe; afdruuëge; zijn hessens inslaage (=slaag geven) (Diesters)
- agge dieje ze verstaand in e vogeltje stekt, vlieget achteroat! (=Hij is oliedom) (Antwerps)
- ak goen ze es pakken van vanachter (=op u vrouwen zitten) (Herns (Herne, VL-B))
- Akk ' en ze makke (=Onscheidbare vrienden) (Poperings)
- akke en ze makke (=twee vrienden) (Veurns)
- al da gezever (=wat ze toch allemaal niet zeggen) (Gils)
- al zè gaalt opdoen (=al zijn geld verkwisten) (Sint-Niklaas)
- al ze leven (=vast en zeker) (Hulsters (NL))
- alle bitsjes hélpe, zaag de még, en ze pisde én de zei (=alle beetjes helpen) (Bilzers)
- alle boeëten elpen, zei de moosj en ze pistn in de zjië (=alle baten helpen zei de mug en ze plaste in de zee) (Meers)
- Alleman drig ze leed onder ze kleed (=Er is veel verborgen leed) (Bilzers)
- Als klein jung op groetemins kakhuuskens goan, vallen ze door de bril (=Te veel riskeren is ook niet goed. is niet altijd goed) (Achels)
- Als me zus klootjes had gehad, was ze nu me broer. (=Als) (Rotterdams)
- an ze toenge gaot nie liggn (=hij kan het goed uitleggen) (Kortemarks)
- aon ze gerief koëme (=aan een vrouw geraken) (Bilzers)
- aon zën naos poële (=de waarheid zoeken waar ze niet zit) (Bilzers)
- aot je beuze nie vermag dan vermag jn ziel het (=als je je schulden niet kunt betalen scheld ik ze kwijt) (Kortemarks)
- aotend in zne kop eet, eetnd nie in ze gat, tis èèn med aor up zn tandn (=hij heeft een sterk karakter) (Kortemarks)
- aotnd in zne kop eet eetnd nie in ze gat (=het is een doordrijver) (Kortemarks)
- as 'n blinde 'n blinde leidt vaal'n ze beid'nt ien 'e sloot (=als een leek anderen uitleg moet geven) (Westerkwartiers)
- As 'n oer oud wordt, pist ze wijwoatre! (=Over iemand die veranderde van levenswijze) (Lokers)
- as 'nne pestoeër boeëtermèllek dreenktj en 'nne boor wiên, staeke ze allebei-j in gein good vel (=doe je niet anders voor dan je bent) (Weerts)
- as 't vur niet is loûpe ze de benen van onder older gat (=als het gratis is komt iedereen er op af) (Sint-Niklaas)
- as alleman onder dezelfde perrëpli geet stoeên, wieën ze ammël naoët (=als iedereen het deken naar zich toehaalt, ligt iedereen in de kou) (Munsterbilzen - Minsters)
- As d-iene aand de aandre waast, worden ze beiden skone. (=De een helpt de ander zonder er geld voor te vragen) (Giethoorns)
- As d'iene haand de aandre waast, worden ze beide skone (=De een helpt de ander zonder er geld voor te vragen) (Giethoorns)
- as daajet èn hër krolle hèt (=als ze haar zinnen daaop heeft gezet) (Munsterbilzen - Minsters)
- as de daoge lenge gaon ze strenge (=in de winter gaat het vriezen) (Oudenbosch)
- as de één hand de aander was, dan zin ze alle twei zieëver (=mekaar helpen geeft altijd een win-win situatie) (Munsterbilzen - Minsters)
- As de kassoin' pieten onjn' ze ging op eel bloeit gat nui Skerpeneevel. (=Het is een lichtekooi.) (Teralfens)
- As de katn moezt dan mieauwt ze nig (=Als je lekker aan het eten bent) (Twents)
- as de katte in fibberwari inne zón ligge, ligge ze in mei ônger de stoeëf (=weerspreuk) (Weerts)
- As de kinderen kleinen zijn terten z' op ou tienen, as ze gruêt zijn op ou erte (=Kleine kinderen, kleine zorgen, grote kinderen, grote zorgen) (Lokers)
- as de verkes te vraete höbbe zeen ze stil (=iedereen is stil tijdens ‘t eten) (Heitsers)
- as de wichter groeët zeen, doon ze de aojers nao béd (=als ouders geen vat meer op de kinderen hebben) (Weerts)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen