33 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `ijze`
- afwijzend beschikken op (=het verzoek weigeren)
- alle zeilen bijzetten (=de uiterste best doen om iets toch te bereiken)
- als een feniks uit de as herrijzen (=na de totale vernietiging opnieuw opbouwen)
- de bramzeilen bijzetten (=alles op alles zetten)
- de haren ten berge (doen) rijzen (=ergens erg van (doen) schrikken)
- de rijzende/opgaande zon aanbidden (=in de gunst trachten te komen van iemand die succesvol is)
- de rook kan het hangerijzer niet deren (=het heeft geen zin te proberen iets dat vast staat te veranderen)
- de tafel de nodige eer bewijzen. (=smakelijk gaan eten.)
- een heet hangijzer (=een moeilijk onderwerp waar veel discussie over bestaat)
- een hoofd als een ijzeren pot. (=een heel goed geheugen hebben)
- een ijzer in het vuur hebben (=een plan hebben dat nog onbekend is voor de buitenwereld)
- een tandje bijzetten (=extra inspanning leveren. (de gashendel een tand verschuiven))
- grijze haren zijn kerkhofsbloemen (=als je grijze haren krijgt, ben je niet zo ver van het kerkhof)
- het ei wil wijzer zijn dan de kip (=kinderen willen wijzer zijn dan de ouders)
- het ijzer smeden als het heet is (=je moet op het juiste moment de kansen grijpen en dingen doen)
- het is een wijze man, die maat ramen kan. (=wijsheid komt van het vermogen om situaties te begrijpen en hoe daar op te reageren)
- het is lood om oud ijzer (=het komt op hetzelfde neer)
- iemand de deur wijzen (=iemand wegsturen)
- iemand de ijzers aanleggen (=iemand boeien of onder grote druk zetten)
- iemand het gat van de deur wijzen (=iemand zeggen dat die het pand moet verlaten of iemand wegsturen)
- iemand het vierkante gat wijzen (=iemand de deur wijzen, wegsturen)
- je kan geen ijzer met handen breken (=men kan het onmogelijke niet doen)
- je uit de markt prijzen (=door eigen toedoen laten anderen diegene links liggen)
- lachen als een boer die een hoefijzer vindt (=tevreden lachen)
- liever vrij en geen eten dan een volle buik aan een ijzeren keten. (=vrijheid is een hoger goed dan materiële welvaart.)
- men vindt veel grijzen, maar weinig wijzen. (=oude mensen zijn niet per definitie wijs)
- met de vinger nawijzen (=iemand uitgelachen)
- uit de as herrijzen (=opnieuw opbouwen na een brand)
- van de hand slaan/wijzen (=niet aannemen)
- van koper blijf je proper en van ijzer word je niks wijzer (=koper is veel waard, ijzer niet)
- verrijzen als paddenstoelen na een regenachtige dag (=plots tevoorschijn komen)
- wat de heren wijzen moeten de gekken prijzen (=aan beslissingen van het hoger gezag moet men zich onderwerpen)
- wijze raad Is halve daad. (=met verstandig advies ben je al halverwege om succesvol te zijn)
47 betekenissen bevatten `ijze`
- grijze haren zijn kerkhofsbloemen (=als je grijze haren krijgt, ben je niet zo ver van het kerkhof)
- volgens Bartjens (=de allereenvoudigste rekenstof (als referentie aan onderwijzer Willem Bartjens die een bekend rekenboekje schreef))
- de pot verwijt de ketel dat die zwart ziet (=een ander aanwijzen als schuldige, terwijl die zelf hetzelfde gedaan heeft)
- in de grond boren (=een idee op vervelende wijze sterk afkeuren)
- brave hendrik (=een persoon die op overdreven wijze de regeltjes volgt)
- je in allerlei bochten wringen (=er op alle mogelijke wijzen proberen onderuit te geraken)
- de pan uit vliegen (=erg snel stijgen (inz. gezegd over prijzen))
- arbeid is voor de dommen. (=gezegd als je liever op twijfelachtige wijze geld verdient dan op een eerlijk manier)
- geef mijn fiets terug (=grapje om Duitsers te wijzen op de Tweede Wereldoorlog, toen er veel fietsen geconfisqueerd werden)
- je weet nooit hoe een koe een haas vangt (=het kan altijd nog op onverwachte wijze tot een oplossing komen)
- elk vogeltje zingt zoals het gebekt is (=ieder laat zich uit op een wijze die door zijn eigen aard en opvattingen bepaald worden)
- iemand iets in de schoenen schuiven (=iemand aanwijzen als de schuldige of als de verantwoordelijke voor een mislukking)
- iemand een veer in de broek/kont steken (=iemand complimenteren of prijzen)
- iemand het vierkante gat wijzen (=iemand de deur wijzen, wegsturen)
- een gladde vogel (=iemand die zich overal weet uit te redden op slinkse wijze)
- iemand een kroon opzetten (=iemand eer bewijzen)
- iemand de vrije hand geven (=iemand geheel vrij laten in de wijze waarop hij een opdracht uitvoert)
- iemand iets in het oor bijten (=iemand iets op bitsige wijze influisteren)
- iemand een rad voor de ogen draaien (=iemand iets wijsmaken / iemand op gemene wijze bedriegen)
- met een kluitje in het riet sturen (=iemand met veel woorden niet veel wijzer maken)
- iemand op zijn voorman zetten (=iemand nadrukkelijk op zijn plicht wijzen)
- iemand in het zonnetje zetten (=iemand op positieve wijze aandacht geven, iemand eer bewijzen)
- over het paard tillen. (=iemand te veel prijzen, zodat hij verwaand wordt)
- iemand een bril op de neus zetten (=iemand terechtwijzen of dwingen gehoorzaam te zijn)
- iemand op zijn nummer zetten (=iemand zeer nadrukkelijk op zijn fouten wijzen, op een wijze die voor die persoon beschamend is)
- in zijn vuistje lachen (=in jezelf ergens plezier hebben / Op ietwat stiekeme wijze ergens voordeel van hebben)
- het ei wil wijzer zijn dan de kip (=kinderen willen wijzer zijn dan de ouders)
- van koper blijf je proper en van ijzer word je niks wijzer (=koper is veel waard, ijzer niet)
- met de witte perdekies naar Velzeke rijden (=krankzinnig worden. In Velzeke bevindt zich een sanatorium; de `witte perdekies` (witte paardjes) verwijzen naar een ziekenwagen, waarmee de geestesgestoorde afgevoerd wordt. Uitdrukking uit het zuiden van Oost-Vlaanderen)
- een Salomonsoordeel vellen (=met een heel vraagstuk een zeer wijze en goede beslissing nemen)
- het verstand komt met de jaren (=naarmate je ouder wordt, word je wijzer en verstandiger)
- niet kunnen hard maken (=niet kunnen bewijzen)
- een bord voor de kop hebben (=niet voor andere zienswijzen openstaan)
- geen hout snijden (=niets bewijzen , niet van toepassing zijn)
- uilen naar Athene brengen. (=onzinnig werk (er zijn al wijzen=uilen genoeg in Athene))
- iemand door de mosterd halen (=op duidelijke wijze kenbaar maken wat iemand fout gedaan heeft)
- de gebraden haan uithangen (=op onverantwoordelijke wijze erg veel geld uitgeven aan met name lekker eten en drinken)
- de grote klok luiden (=op opvallende wijze bekend maken)
- malletje naar malletje (=op precies dezelfde wijze herhaald)
- het vossenvel aandoen (=op sluwe wijze iets willen bereiken)
- het op de heupen hebben (=slecht gehumeurd, op geestdriftige wijze iets doen, zenuwachtig, verstoord zijn)
- ellebogenwerk (=succes boeken door op slinkse wijze van anderen misbruik te maken)
- in de wolken verheffen (=uitbundig prijzen)
- de mossel doet de vis afslaan. (=veel slechte waar op de markt doet de prijzen van de goede waar dalen)
- de spiering doet de kabeljauw afslaan (=veel slechte waar op de markt doet de prijzen van de goede waar dalen)
- gewag maken van (=verwijzen naar, melding maken van)
- wie niet horen wil, moet voelen (=wie niet luistert naar wijze raad, of wie ongehoorzaam is, zal de gevolgen wel aan den lijve ondervinden)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
