296 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `rt`
- ieder oortje brengt zijn gierigheid. (=zelfs om kleine dingetjes kunnen mensen hebzuchtig zijn (een oortje is een oude munteenheid))
- iemand de zwartepiet toespelen (=iemand benadelen)
- iemand een hart onder de gordel/riem steken (=iemand moed inspreken)
- iemand een warm hart toedragen (=iemand steunen)
- iemand iets onder de roos vertellen (=iemand in het geheim iets meedelen)
- iemand in de kaart spelen (=iemand onbewust helpen)
- iemand kort houden (=iemand niet veel bewegingsvrijheid geven (fig.))
- iemand met een zwarte kool tekenen (=iemand erg ongunstig voorstellen)
- iemand tekort doen (=iemand te weinig geven of begrijpen)
- iemand van haver tot gort kennen (=iemands persoonlijkheid helemaal kennen)
- iemand van twaalf ambachten en dertien ongelukken zijn (=steeds verschillende baantjes hebben maar in geen enkel baantje succesvol zijn)
- iemand zwart maken (=lelijke dingen over iemand vertellen)
- iets ertegenaan gooien (=ergens geld aan uitgeven)
- iets in geuren en kleuren vertellen (=iets zeer uitvoerig en gedetailleerd vertellen)
- iets na aan het hart hebben liggen (=er erg mee begaan zijn)
- iets niet over zijn hart kunnen krijgen (=ergens niet toe kunnen komen of ergens op gesteld zijn)
- iets op het hart hebben (=iets te vertellen hebben)
- iets van haver tot gort vertellen (=iets tot in detail vertellen)
- iets zwart op wit hebben (=het op papier hebben staan)
- in hart en nieren (=vanuit volle overtuiging)
- in nood leert men zijn vrienden kennen (=wanneer men in de problemen zit wordt duidelijk welke vrienden daadwerkelijk iets voor je willen betekenen)
- in partibus infidelium (=in het land der ongelovigen) (Latijn)
- instorten als een kaartenhuisje (=plots en snel in elkaar zakken, tenietgedaan worden)
- je fortuin te grabbel gooien (=geld verspillen)
- je gat aan de poort vegen (=zich nergens zorgen om maken)
- je hart luchten (=iemand over je problemen vertellen)
- je hart uitstorten (=aan iemand alles (in vertrouwen) vertellen)
- je hart vasthouden (=ernstig zorgen maken, bang zijn dat het mis gaat)
- je in de kaart laten kijken (=meestal onopzettelijk een ander inzicht geven in je bedoelingen)
- je kaarten op tafel leggen (=laten weten over welke middelen je beschikt om iets gedaan te krijgen)
- je moet om de beurt ademhalen (=gezegd als het erg druk is)
- je ogen vertrouwen (=geloven wat men ziet)
- je partij behoorlijk meeblazen (=zijn deel van de taak naar behoren uitvoeren)
- kaart, keurs en kan, bederven menig man. (=ten onder gaan aan gokken, vrouwen en drank)
- keur baart angst. (=bang zijn om niet de goede keuze te maken door een teveel aan opties)
- kijken alsof hij zijn laatste oortje versnoept heeft (=heel ongelukkig kijken)
- kijken of men het in Keulen hoort donderen (=heel erg verbaasd kijken)
- komen waar de duivel zijn staart keert (=op een zeer onherbergzame plaats aankomen.)
- komt men over de hond, dan komt men over de staart (=als de grootste moeilijkheden overwonnen zijn, dan komt de rest vanzelf)
- kort aangebonden (=weinig zeggend, onvriendelijk)
- kort dag zijn (=snel (in tijd) naderen)
- kort door de bocht (=voorbarig, nuanceringen negerend. Voorbeeld: `De bewering dat fractiediscipline de democratie om zeep helpt is misschien wat te kort door de bocht.`)
- kort en bondig (=snel en duidelijk)
- kort en goed valt licht en zoet. (=pak dingen snel op en doe het goed)
- kort van stof (=weinig zeggend, onvriendelijk)
- kortaangebonden zijn (=snel boos zijn)
- korte afrekening maakt lange vriendschap (=snel terugbetalen (teruggeven) voorkomt ruzie)
- korte metten maken (=doortastend optreden)
- korte rekeningen maken lange vriendschappen. (=financiële geschillen moet je direct oplossen)
- kunst baart gunst. (=als je ergens bedreven in bent zijn anderen toegevender en welwillender)
299 betekenissen bevatten `rt`
- als een vis op het droge (=iemand die zijn draai niet kan vinden of daar niet thuis hoort)
- iemand de vrije hand geven (=iemand geheel vrij laten in de wijze waarop hij een opdracht uitvoert)
- iemand spreken door het oor van een turfmand (=iemand heimelijk spreken, zodat niemand anders het hoort)
- iemand iets aan de neus hangen (=iemand iets vertellen wat die beter niet kan weten)
- het op iemand niet begrepen hebben (=iemand niet vertrouwen)
- iemand een kool stoven (=iemand op een onprettige manier ertussen nemen)
- je hart luchten (=iemand over je problemen vertellen)
- iemand op de proef stellen (=iemand testen om te zien of die te vertrouwen is of het aan kan)
- vat op iemand krijgen (=iemand van iets kunnen overtuigen)
- iemand een veer op de hoed steken (=iemand vertellen dat die z`n werk goed gedaan heeft)
- iemand uit de droom helpen (=iemand vertellen hoe het écht in elkaar zit)
- als een luis in iemands pels zijn (=iemand voortdurend in de weg lopen. Iemand tegenwerken)
- de pik op iemand hebben (=iemand voortdurend plagen of aanvallen)
- zien eten doet eten. (=iemand zien eten bevordert de eigen eetlust.)
- geen groter venijn, dan vriend tonen en vijand zijn. (=iemands vertrouwen schaden is het gemeenste wat je kunt doen)
- de steen des aanstoots (=iets dat anderen hindert, in conflict brengt of verdeeldheid zaait)
- van eeuwigheid tot amen duren (=iets duurt heel erg lang, er komt maar geen einde aan)
- iets voor zoete koek aannemen (=iets geloven wat je hoort of ziet zonder kritisch te zijn.)
- er geen speld tussen kunnen krijgen (=iets klopt precies, geen gelegenheid krijgen in een gesprek ertussen te komen)
- geen oortje kunnen schelen. (=iets onbelangrijk vinden (oortje = ± een halve cent))
- haast en spoed is zelden goed (=iets te snel doen, resulteert vaak in iets dat slecht gedaan is)
- iets op het hart hebben (=iets te vertellen hebben)
- iets van haver tot gort vertellen (=iets tot in detail vertellen)
- op de lange baan schuiven (=iets uitstellen of vertragen.)
- uit de school klappen (=iets vertellen wat men niet mag zeggen)
- met iets op de proppen komen (=iets vertellen, ermee voor de dag komen)
- er op hameren (=iets voortdurend benadrukken)
- iets in geuren en kleuren vertellen (=iets zeer uitvoerig en gedetailleerd vertellen)
- uit de lucht grijpen (=iets zonder enige grond vertellen)
- wie een zin begint met ik is een grote stommerik. (=ik aan het begin van een zin is niet zoals het hoort)
- je mag wel alles eten, maar niet alles weten. (=ik hoef je niet alles te vertellen.)
- op het glazen bruggetje geweest zijn (=in doodsgevaar zijn geweest, op het nippertje ontsnappen)
- het woord hebben (=in een gesprek aan beurt zijn)
- kunnen zakken en verkopen (=in handigheid ver overtreffen)
- in een mum van tijd (=in heel korte tijd)
- in een zwenk (=in heel korte tijd)
- in een vloek en een zucht (=in heel korte tijd , zonder moeite)
- in een wip (=in heel korte tijd , zonder moeite)
- maart roert zijn staart (=in maart kan het nog stormachtig weer zijn)
- maart heeft een krul in zijn staart. (=in maart kan het wisselvallig zijn)
- nood leert bidden (=in nood leert men anderen om hulp vragen)
- onder de geboden (=in ondertrouw)
- op je tandvlees lopen (=in totale uitputting voortdoen, zijn laatste krachten gebruiken)
- vette en magere jaren (hebben) (=jaren met meer welvaart en minder werkloosheid en jaren met minder welvaart en meer werkloosheid)
- van Lillo komen (=je dom houden. Volgens de overlevering vindt dit gezegde zijn oorsprong in het (ontkennende) gedrag van de inwoners van Fort Lillo na een aan hen toegeschreven roofoverval op een boerderij te Waarde in 1579)
- beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald (=je kan beter iets voortijdig stoppen dan doorgaan tot het helemaal verkeerd gaat)
- verplant geen oude bomen (=je moet geen oude mensen uit hun vertrouwde omgeving halen)
- allemans neus is geen kapstok. (=je moet niet alles aan iedereen vertellen.)
- wat je van ver haalt is lekker. (=je waardeert dingen extra als je er veel werk voor moet doen)
- iemand beest maken (=kaartspel : zorgen dat iemand geen enkele slag haalt)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
