209 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `ud`
- het hoofd boven water houden (=financieel rondkomen, juist genoeg geld hebben om te kunnen leven)
- het hoofd koel houden (=kalm blijven, zich niet door de spanning laten meeslepen)
- het houdt geen rooi (=het gaat de perken te buiten)
- het huishouden van Jan Steen (=een slordige boel)
- het huisje bij het schuurtje houden/laten (=geen onnodige uitgaven doen)
- het is knudde met de pet op (=het is triestig / het lijkt nergens op)
- het is knudde met een rietje (=het is triestig / het lijkt nergens op)
- het is lood om oud ijzer (=het komt op hetzelfde neer)
- het is moeilijk de oude mens af te leggen. (=gewoonten zijn moeilijk af te leren)
- het is niet al goud wat blinkt (=schijn bedriegt)
- het juk afschudden/afwerpen (=zich vrijmaken)
- het laat mij Siberisch koud (=het interesseert me totaal niet)
- het onder de pet houden (=het niet in de openbaarheid brengen)
- het oude liedje (=het al zo vaak gebeurde of gezegde)
- het pad warm houden. (=regelmatig op bezoek komen)
- het veld behouden (=niet opgeven)
- het wel kunnen schudden (=het wel kunnen vergeten)
- het zal erom houden (=het zal op het nippertje zijn)
- hou ouder, hoe gekker. (=ouderen maken zich minder druk om wat anderen van hen denken)
- huishouden van Kea (=een rommelig huishouden)
- iemand aan zijn woord houden (=van iemand eisen dat hij zijn belofte nakomt)
- iemand de hand boven het hoofd houden (=iemand in bescherming nemen)
- iemand een koud bad geven (=iemand kalmeren , illusies ontnemen)
- iemand een worst voorhouden (=iemand een voordeeltje in het vooruitzicht stellen, teneinde hem te bewegen ergens mee akkoord te gaan)
- iemand koeien met gouden horens beloven (=iets moois beloven maar niet nakomen)
- iemand kort houden (=iemand niet veel bewegingsvrijheid geven (fig.))
- iemand onder de duim houden (=iemand in je macht hebben, iemand de baas zijn)
- iemand voor het lapje houden (=iemand iets wijs maken of voor de gek houden)
- iets in petto houden (=een mededeling voor later bewaren)
- iets langs je (koude) kleren af laten glijden (=ergens niets van aan trekken)
- iets niet koud laten worden (=ergens onmiddellijk op ingaan)
- iets uit zijn mouw schudden (=zonder moeite met iets komen)
- iets voor geen goud willen doen (=iets absoluut niet willen doen)
- iets zo beu zijn als koude pap (=iets grondig beu zijn)
- ijskoud zijn gang gaan (=zich nergens van aantrekken)
- in behouden haven zijn (=veilig ergens zijn (bv na een reis))
- in echec houden (=in bedwang houden)
- in ere houden (=goed onderhouden, niet laten voorbijgaan)
- in het oog houden (=binnen het gezichtsveld houden)
- je bent nooit te oud om te leren (=je kan altijd nog bijleren)
- je gemak houden (=niet te veel werk doen, niet kwaad worden)
- je hart vasthouden (=ernstig zorgen maken, bang zijn dat het mis gaat)
- je katoen houden (=je rustig houden)
- je kop erbij houden (=blijven opletten, aandacht vasthouden)
- je kop houden (=stil zijn, niet praten)
- je kruit droog houden (=geen onnodige acties ondernemen of energie verspillen.)
- je lijn vasthouden (=voortgaan volgens de vanaf het begin gehanteerde aanpak)
- je op de vlakte houden (=je niet te veel met de zaak bemoeien, geen duidelijk oordeel geven)
- je op een afstand houden (=je niet te veel met de zaak bemoeien)
- je van de domme houden (=doen alsof men van niets weet)
205 betekenissen bevatten `ud`
- oude kerken hebben duistere glazen. (=het zicht wordt minder als je ouder wordt)
- oud mal gaat bovenal (=hoe ouder hoe gekker)
- klein is de rouwe, valt de oude koe dood. (=hoe ouder iemand sterft hoe minder het verdriet)
- hoer en tollenaar zijn onze lieve Heer ook dierbaar (=hoe slecht je afkomst is, God houdt van je)
- zo oud als Methusalem zijn (=iemand die bijzonder oud is)
- een oud voerman hoort nog graag het klappen van de zweep (=iemand die oud is vindt het fijn te praten over dingen van vroeger)
- iemand voor het lapje houden (=iemand iets wijs maken of voor de gek houden)
- iemand of iets over het hoofd zien (=iemand niet opmerken, vergeten met iemand of iets rekening te houden, iets niet zien)
- iemand geen haarbreed in de weg leggen (=iemand op geen enkele manier ergens mee hinderen of tegenhouden)
- iemand in de maling nemen (=iemand voor de gek houden)
- met iemand spelen als de kat met de muis (=iemand voor de gek houden)
- met iemand zijn voeten spelen (=iemand voor de gek houden)
- iemand bij de neus nemen (=iemand voor de gek houden; iemand bedriegen)
- iemand in de tang nemen (=iemand zo vasthouden dat hij of zij niet kan ontsnappen. / Iemand in zijn macht hebben)
- de stoute schoenen aantrekken (=iets doen wat moed vergt. (`stout` in de oude betekenis van `dapper`))
- iets in het oor knopen (=iets goed onthouden)
- goedkoop is duurkoop (=iets goedkoops kan later kosten veroorzaken, bijvoorbeeld door slechte werking, reparaties of onderhoud)
- de langste adem hebben (=iets het langst volhouden)
- troeven achter de hand houden (=iets voordeligs achterhouden, informatie achterhouden)
- iets met argusogen bekijken (=iets wantrouwend bekijken. Iets nauwlettend in de gaten houden)
- iets niet tegen/aan dovemans oren zeggen (=iets wordt erg goed onthouden)
- een schot voor open doel. (=iets zo eenvoudig dat het bijna onmogelijk is om te falen)
- doe wel naar mijn woorden, maar ziet niet naar mijn daden (=ik geef raad waar je je het beste aan kan houden, maar ik doe het zelf niet)
- in echec houden (=in bedwang houden)
- een oog in het zeil houden (=in de gaten houden)
- de vinger aan de pols houden (=in de gaten houden of alles goed gaat)
- in rep en roer (=in grote opschudding)
- van Lillo komen (=je dom houden. Volgens de overlevering vindt dit gezegde zijn oorsprong in het (ontkennende) gedrag van de inwoners van Fort Lillo na een aan hen toegeschreven roofoverval op een boerderij te Waarde in 1579)
- je op de lippen bijten (=je inhouden (niet lachen of kwaad worden))
- je moet geen goed geld achter slecht geld aangooien (=je moet geen geld besteden aan een zaak die niet meer in stand kan worden gehouden)
- verplant geen oude bomen (=je moet geen oude mensen uit hun vertrouwde omgeving halen)
- je katoen houden (=je rustig houden)
- zo vader, zo zoon (of: Zo moeder, zo dochter) (=kinderen erven de eigenschappen van hun ouders)
- de appel smaakt bomig. (=kinderen lijken op hun ouders.)
- de appel valt niet ver van de stam/boom (=kinderen lijken vaak op de ouders)
- het ei wil wijzer zijn dan de kip (=kinderen willen wijzer zijn dan de ouders)
- vissenbloed hebben (=koudbloedig zijn, weinig gevoel hebben, niet gauw koud hebben)
- een koude mei een gouden mei. (=koude in mei is goed voor het land)
- glashard liegen (=liegen zonder er iets van in zijn houding te laten merken)
- iets door het oog van de schaar halen (=materiaal van op het werk voor jezelf houden / Jezelf oneerlijk zaken toe-eigenen)
- wat de boer niet kent, dat eet hij niet. (=mensen houden niet van (zijn bang voor) wat ze niet kennen.)
- salvo titulo (=met behoud van titels)
- salvo honore (=met behoud van zijn eer)
- salvo honore et titulo (=met behoud van zijn eer en zijn titel)
- iemand in het ooitje nemen (=met iemand een grap uithalen of voor de gek houden)
- het verstand komt met de jaren (=naarmate je ouder wordt, word je wijzer en verstandiger)
- onder de loupe nemen (=nader bekijken, aandachtig bestuderen)
- over het hoofd groeien (=niet meer onder controle te houden)
- niet in de wieg gesmoord (=niet van bij de opkomst vernietigd - al oud)
- iemand geen strobreed in de weg leggen (=niets doen om iemand tegen te houden of te belemmeren)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
