663 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `va`
- `t Is gelijk of men van/door de kat of de kater/hond gebeten wordt (=het maakt niet uit hoe of waardoor je benadeeld bent geweest)
- aan de hand van (=door middel van)
- aan de orde van de dag zijn (=vaak voorkomen)
- aan de rand van het graf staan (=bijna dood zijn)
- aan de rand van het ravijn bloeien de mooiste bloemen (=de beste resultaten dragen tegelijkertijd de grootste risico`s)
- aan de voeten van Gamaliël zitten (=aandachtig luisteren naar de les die een wijs persoon meegeeft)
- aan gene zijde van het graf (=na de dood)
- aan het andere eind van de wereld (=heel ver weg)
- aan het eind van zijn akker zijn (=het geld is op)
- aan het eind van zijn Latijn zijn (=uitgeput zijn)
- aan zijn eindje vasthouden (=zijn standpunt handhaven)
- achter de puttings overboord vallen (=reddeloos verloren zijn)
- advocaat van de duivel spelen (=een mening geven waar je het zelf niet mee eens bent, maar die je geeft om reacties uit te lokken)
- advocaat van kwade zaken (=wie slechte zaken verdedigt)
- akte van iets nemen (=er nota van nemen - onthouden)
- al het goede komt van boven (=alle zegen komt van god)
- al vaak met dat bijltje gehakt hebben (=het werk al vaker gedaan hebben en weten hoe het moet)
- alle dingen hebben twee handvatten. (=er zijn vaak meerdere manieren zijn om een situatie aan te pakken)
- alle molens vangen wind. (=iedereen die meedoet zal een deel van de opbrengst opeisen)
- alles wat los en vast is (=echt alles)
- als de ene blinde de ander leidt vallen ze beiden in de gracht (=wanneer onbekwamen andere onbekwamen adviseren gaat het fout)
- als de kat van honk is dansen de muizen op tafel (=als er geen toezicht is, doen de ondergeschikten hun zin)
- als de rechte Adam komt gaat Eva mee (=gezegd van `n meisje dat liever niet wil trouwen)
- als een blad van een boom veranderen/omkeren (=geheel anders gaan gedragen)
- als een muis in de val zitten (=geen uitweg meer hebben)
- als een tang op een varken passen/sluiten (=niet bij elkaar passen)
- als een tang op een varken slaan (=iets heeft totaal niets met een besproken onderwerp te maken)
- als het hek van de dam is lopen de varkens in het koren (=als er geen toezicht is springen kinderen of ondergeschikten uit de band)
- als het schip lek is, gaan de ratten van boord. (=als het verkeerd loopt, laten valse vrienden je in de steek)
- als het varken zat is, gooit het de bak om. (=gezegd als iemand geen dankbaarheid toont)
- als Hollands welvaren (=blakend van gezondheid)
- als je alles van tevoren weet, ga je liggen voor je valt (=het heeft geen zin zich na afloop te beklagen over gebrek aan voorkennis. (Meestal in antwoord op klachten als `Als ik dat van tevoren geweten had.`))
- als je alles van tevoren wist, dan kwam je met een dubbeltje de wereld rond (=het heeft geen zin zich na afloop te beklagen over gebrek aan voorkennis. (Meestal in antwoord op klachten als `Als ik dat van tevoren geweten had.`))
- als men van de duivel spreekt trapt men hem op zijn staart (=degene waarover men spreekt, laat zich dikwijls op dat moment zien)
- als Pasen en Pinksteren op één dag vallen (=iets wat nooit zal gebeuren)
- beminnen als het licht van zijn ogen (=erg graag zien)
- beter van een stad dan van een dorp (=beter dat een rijke betaalt dan een arme)
- bij gebrek aan brood eet men korstjes van pasteien (=bij gebrek aan het goedkope, het dure gebruiken)
- bij gebrek aan brood eet men korstjes van pasteien. (=bij gemis aan het gewone moet men zijn toevlucht soms wel tot iets duurders nemen.)
- bij het scheiden van de markt leert men de kooplui kennen (=iemands ware karakter blijkt pas als het erop aankomt)
- boeren en varkens worden knorrend vet (=een boer die klaagt heeft daar wellicht geen reden toe)
- bot vangen (=ernaast pakken, het niet krijgen)
- bulken van het geld (=geld in overvloed hebben)
- daar is wel wachten maar geen vasten naar (=dat zal niet gauw gebeuren)
- daar kan de schoorsteen niet van roken (=dat brengt niets op / men kan niet alleen van vriendelijke woorden leven)
- daar kan niets van inkomen (=dat zal niet lukken)
- daar kun je ketelaar van blijven (=dat zal niets opbrengen)
- daar lusten de honden geen brood van. (=het is volstrekt onacceptabel)
- daar moet de schoorsteen van roken (=dat moet de inkomsten voortbrengen. Daar moeten we van bestaan)
- daar valt wel een mouw aan te passen (=daar is wel een oplossing voor te vinden)
860 betekenissen bevatten `va`
- een groentje zijn (=(ook: Groen als gras zijn. ) Ergens nog geen ervaring mee hebben)
- in de schoenen schuiven (=(vaak onterecht) beschuldigen)
- haarscherp (=(van een afbeelding) getrouw tot in fijne details)
- het smelt als boter in de mond (=(van eten) het is erg mals)
- wat de heren wijzen moeten de gekken prijzen (=aan beslissingen van het hoger gezag moet men zich onderwerpen)
- bakkerskinderen eten oud brood. (=aan het vak dat men uitoefent, besteedt men in zijn directe omgeving weinig aandacht.)
- voor lief nemen (=aanvaarden)
- in het eerst (=aanvankelijk)
- je leven in de waagschaal stellen (=actie ondernemen waarbij het eigen leven in gevaar kwam)
- vragen kost geen geld (=al heb je weinig kans, je kan het in elk geval maar vragen)
- in de kiem smoren (=al van bij het begin doen stoppen)
- gepokt en gemazeld zijn (=al veel ervaring hebben)
- al het goede komt van boven (=alle zegen komt van god)
- het loopt op rolletjes (=alles gaat als vanzelf)
- een oude rot in het vak (zijn) (=alles van het vak afweten en alles weten hoe te doen)
- iemand tot op zijn hemd uitkleden (=alles van iemand afnemen, een te hoge prijs laten betalen)
- iemand om zijn vinger (kunnen) winden (=alles van iemand gedaan (kunnen) krijgen of alles mogen)
- het is alle dagen visdag maar geen vangdag (=als de buit of vangst tegen valt)
- het ene woord haalt het andere uit (=als de ene persoon een grote mond opzet, krijgt die dat van de ander terug)
- komt men over de hond, dan komt men over de staart (=als de grootste moeilijkheden overwonnen zijn, dan komt de rest vanzelf)
- eén rotte appel in de mand, maakt al het gave fruit te schand (=als één persoon uit een groep zich misdraagt, wordt de hele groep erop aangekeken. / Een negatieve beïnvloeding van één persoon kan vele anderen op het slechte pad brengen.)
- men noemt geen koe bont, of er is een vlekje aan (=als er allerlei vervelende dingen worden verteld is er vast wel iets van waar)
- komt tijd komt raad (=als er genoeg tijd overheen gaat, komt de oplossing vanzelf)
- waar aas is vliegen kraaien (=als er iets te halen valt staat iedereen vooraan)
- hoe meer vis, hoe droever water (=als er meer mensen komen valt er minder te verdelen (erfenissen))
- als je geschoren wordt, moet je stilzitten (=als er scherpe kritiek op je is (je wordt geschoren), kun je beter rustig wachten tot het voorbij is, in plaats van erop in te gaan)
- aan een boom zo vol geladen, mist men een twee pruimpjes niet (=als er van iets grote hoeveelheden zijn, kan er wel wat gemist worden)
- als oude honden blaffen, is het tijd om uit te zien (=als ervaren mensen waarschuwen moet je luisteren)
- morgen gaat het beter (=als het vandaag niet zo best is gegaan...)
- als het schip lek is, gaan de ratten van boord. (=als het verkeerd loopt, laten valse vrienden je in de steek)
- dan moet de wal het schip maar keren (=als iemand niet vooraf rekening houdt met een naderend probleem, dan moet het probleem maar daadwerkelijk in volle omvang ontstaan, en dan alsnog worden opgelost)
- dun door de broek lopen. (=als iets niet mee zal vallen)
- wie zijn ogen sluit, waant zich in Rome (=als je de realiteit negeert, ben je niet bewust van wat er werkelijk gaande is.)
- genoeg voor een heel weeshuis. (=als je ergens heel veel van hebt)
- wie het dichtst bij het vuur zit, warmt zich het meest (=als je ergens nauw bij betrokken bent, geniet je het meeste voordeel ervan)
- wie niet wil, die niet zal (=als je geen interesse hebt, moet je er ook geen deel van uitmaken)
- grijze haren zijn kerkhofsbloemen (=als je grijze haren krijgt, ben je niet zo ver van het kerkhof)
- wie appelen vaart, die appelen eet (=als je handelt in bepaalde goederen, dan zul je deze zelf waarschijnlijk ook gebruiken. / Iemand die bepaalde werkzaamheden voor een ander moet verrichten, geniet daar doorgaans zelf ook van)
- niet geschoten is altijd mis (=als je het niet probeert, komt er ook niks van)
- allemans vriend is allemans gek. (=als je iedereen te vriend wil houden, zal men misbruik van je maken.)
- waar geen aardappelen gepoot worden, zullen er ook geen groeien (=als je niet een goed begin voor iets legt, zal er ook niets van worden)
- geen bericht is goed bericht (=als je niet weet hoe het met iets of iemand gaat, kun je ervan uitgaan dat het goed gaat, zolang je geen slecht bericht ontvangt)
- gissen doet missen (=als je niet zeker bent van je zaak maar gokt, gaat het meestal fout)
- ouderdom komt met gebreken (=als je ouder wordt ga je van alles mankeren)
- gedeelde smart is halve smart (=als je over problemen praat, dan kan je het makkelijker verwerken / door de problemen/ellende van een ander is het gemakkelijker de eigen problemen/ellende te dragen)
- goed voorgaan doet goed volgen (=als je zelf op de goede manier handelt, nemen anderen dat vanzelf over)
- goed voorbeeld doet goed volgen (=als je zelf op de goede manier handelt, nemen anderen dat vanzelf over)
- wie vuur eet schijt vonken (=als men iets gevaarlijks onderneemt krijgt men nare gevolgen)
- wat het huis verliest, brengt het weer terug (=als men iets in huis zoek maakt, komt het meestal vanzelf weer tevoorschijn)
- als twee honden vechten om een been loopt de derde ermee heen (=als twee mensen ruzie maken, profiteert een derde ervan.)
50 dialectgezegden bevatten `va`
- 'k ben in de fleur va me leven (=ik voel me nog goed) (Sint-Niklaas)
- 't es 'ier va 'k zal au goan 'emmen (=ze willen mij beetnemen) (Wichels)
- 't es e fluitjen va ne seng (=het is gemakkelijk) (Meers)
- 't es iene va Lei (=gek zijn) (Aalsters)
- 't es iet va vouëf ve ne frang (=het is niet veel waard) (Ninoofs)
- 't goa nog schriëmm va komn (=wanneer kinderen teveel plezier maken) (Kaprijks)
- 't is niks va petik (='t is niets waard) (Balens)
- 't swieët liuëp lans de spledde va mij gat (=ik ben heel hevig aan het zweten) (Kaprijks)
- 't van de kloûten, 't is va 'k zal ô gon ein (=er komt niks van) (Sint-Niklaas)
- 't zain de junkies va Spange (=Feyenoorders over Spartanen) (Rotterdams)
- a blad (kabas) kieërn, (=va mening veranderen) (Ninoofs)
- a es va katchu (=hij is zeer lenig) (Ninoofs)
- a geboert ém va krommenoeës (=hij doet alsof hij er niets van af weet) (Meers)
- A va skipenaus gebaurn (=Je van domme laten, doen alsof je het niet begrijpt) (Liedekerks)
- a weet va veren nie datten vanachter liëeft (=hij loopt in de wolken) (Ninoofs)
- ae geboard 'em va krommenoas (=hij doet of zijn neus bloedt) (Wichels)
- as de vrollie va heusde be hunne vulo weg zen daan es alté wa te beleive (=als de vrouwen van heusden met hun fiets weg zijn dan is er altijd wat te beleven) (Heusdens)
- Blif va mij leif (=Laat me met rust) (Bevers)
- d'r ao e gedacht va mouken (=Ermee leren leven) (bambrugs)
- Da es va mig (=Dat is van mij) (Kotnakes)
- da kost stukk'n va meesjk'n (=dat is zeer duur) (Meers)
- da's nie va mijn geweunte (=ik heb het niet opzettelijk gedaan) (Kaprijks)
- Daan'n ès zoe stoem as t'pjeit va christus (=Hij is heel dom) (Londerzeels)
- dades va lekmijleppe (=dat is zeer lekker) (Zottegems)
- dânn es zoe stoem (loemp) as 't pjeid va kristus, en da was begot nen ezel! (=dat is een dommerik (lomperik) ) (Asses)
- das 't minste va min zurgen (=daar ben ik niet bezorgd om) (Sint-Niklaas)
- Das elleken dag va komferdrom (=Dat komt elke dag weer.) (Bevers)
- das eu floikke va ne sens (=dat is gemakkelijk op te lossen) (Overijses)
- Das ok ma va ginderhenne (=Het trekt op niets) (Loois)
- dat hat dae och va ginne vraeme (=iemand die hetzelfde doet als zijn vader of moeder) (Sjeeter plat)
- Dat is gemakt va teutegood (=Iets wat mooi blinkt, maar niet echt is) (Mechels (NL))
- de mieste minsen va Lumme zen vrindelijke minsen (=De meeste mensen van Lummen zijn vriendelijke mensen) (Lummens)
- De vèrreke va huuj zunt te sjnietsele van mörrege! (=De varkens van vandaag zijn de schnitzels van morgen) (Eys)
- Doâ rĕnk hé kaas và hétn (=Daar heb ik geen kaas van gegeten) (Terneuzens)
- Doa tuute mich de oeëre va (=Iemand die je de oren van het hoofd kletst) (Sjeeter plat)
- dobbel (=iëste gedilte vâ krait) (Dendermonds)
- Doe bis neet va soeker (=Je hoeft niet bang te zijn voor de regen) (Mechels (NL))
- e gae loëpe'n va zé werk lék nen ond va zaine stront (=slordig en snel werken) (Londerzeels)
- E lotj 't achterste va ze gat ne zien (=Hij laat niet zien hoe hij is) (Liedekerks)
- E tjuke va ne vélo (=Een oude fiets) (Deinzes)
- è waster va gedaugen (=dit had hij niet verwacht (negatief) ) (Erps)
- e wit va toetn of bloazen (=van niks weten) (Iepers)
- e wit were va piekennoas (=hij weet weer van niets) (Iepers)
- Ee likt dou'e mit de peu'et va zich aaf. (=Hij ligt daar moe.) (Nuths)
- een èt va gaat (=een hart van goud) (Merchtems)
- een kleérkas va ne vent (=een gespierde man) (Sint-Niklaas)
- ei geboard va krommen oas (=hij doet of hij van niets weet) (Moes)
- ei west nie va wa aat pèèle mauken (=Hij kon zich er niet uit redden) (Wetters)
- ei zwenselt over 't stroat va zattigeid (=hij kan bijna niet gaan van zattigheid) (Sint-Niklaas)
- Eu fleuke va ne cent (=Een fluitje van een cent) (Sint-Katelijne-Waver)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen