139 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `onder`
- als een donderslag bij heldere hemel (=een onverwachte gebeurtenis, die een grote schok teweeg brengt)
- als een kip zonder kop (=zonder beraad, onbesuisd)
- daar heb je het gedonder in de glazen (=daar begint de miserie)
- daar kun je donder op zeggen (=daar mag je zeker van zijn)
- dat is een paal onder water (=dat brengt meer nadeel dan voordeel)
- de bocht achter/onder de arm houden (=extra voorzichtig zijn, iets nog niet garanderen. (een bocht houden in het touw dat je laat vieren))
- de boel in het honderd sturen (=in de war maken/verstoren)
- de grond onder zich voelen wegzinken (=beschaamd zijn , geen oplossing meer zien)
- de poten onder iemands stoel wegzagen (=iemands positie verzwakken)
- de schouders eronder zetten (=zich voor iets inspannen)
- de uitzondering bevestigt de regel (=overal zijn er uitzonderingen)
- de wind eronder hebben (=de ondergeschikten hebben angst)
- de zee is altijd zonder water. (=hebberige mensen willen altijd meer)
- donderbuien zuiveren de lucht. (=een ruzie kan een hangende situatie oplossen)
- een hark zonder steel (=iets waardeloos)
- een hartje zonder zorg (=een zorgeloos iemand)
- een knuppel in het honderd gooien (=kritiek geven zonder namen te noemen)
- een man zonder vrouw is als een paard zonder teugels. (=in het huwelijk hebben man en vrouw elkaar nodig)
- een ondergeschoven kindje zijn (=iets of iemand is miskend. Zie bedstede voor de letterlijke betekenis)
- eén onderrok trekt meer dan twee paarden. (=de invloed van een vrouw is heel sterk)
- een ridder zonder vrees of blaam (=een moedig mens)
- een straatje zonder eind (=een eindeloos proces, iets wat nooit ophoudt)
- een vrouw zonder man is als een vis zonder fiets (=feministische uitspraak)
- er de wind onder hebben (=de schrik erin hebben zitten bij ondergeschikten)
- er een streep onder zetten (=er een eind aan maken, ermee stoppen)
- er is niets nieuws onder de zon (=alles is al eerder vertoond)
- er is onkruid onder de tarwe (=er zijn minderwaardige goederen (of personen) tussen de betere)
- er kan nog een kabeljauw onderdoor (=er is ruimte genoeg (brug, speling))
- er onderdoor gaan (=ziek worden, bankroet gaan, oververmoeid raken)
- er schuilt een addertje onder het gras (=er is een verborgen risico in het spel)
- er zijn geen rozen zonder doornen (=bij elk geluk is er ook verdriet)
- er zonder kleerscheuren afkomen (=helemaal niets mankeren na een ongeluk)
- eten uit de korf zonder zorg (=geen zorgen meer hebben over zijn levensonderhoud)
- geen dag zonder zorgen (=er is altijd wel iets om je zorgen over te maken.)
- geen geluk zonder druk. (=gelukkig wordt je niet zonder er moeite voor te doen)
- geen katje om zonder handschoenen aan te pakken (=geen gemakkelijk persoon)
- geen koren zonder kaf (=tussen al het goeie zit altijd ook wel iets minder goeds)
- geen krieken zonder stenen. (=niemand is er perfect.)
- geen licht zonder schaduw (=tussen al het goeie zit altijd ook wel iets minder goeds)
- geen rook zonder vuur (=er wordt niet over gepraat of er is wel iets van waar)
- geen vlees zonder been (=niets zonder gebreken)
- goed gereedschap hangt onder een afdak. (=ik ben wel te dik maar mijn ‘gereedschap` (de penis) werkt nog goed.)
- heden in hoogheid verheven morgen onder de aarde (=vandaag nog heel belangrijk, maar morgen misschien al dood)
- het achtste wereldwonder (=een ongelooflijk prachtig iets)
- het in Keulen horen donderen (=met stomheid geslagen zijn)
- het loopt in`t honderd (=het gaat helemaal mis)
- het onder de pet houden (=het niet in de openbaarheid brengen)
- het onderspit delven (=verliezen)
- het onderste uit de kan willen (=het uiterste willen)
- het probleem onder de knie hebben (=het probleem is opgelost)
293 betekenissen bevatten `onder`
- naar iemands pijpen dansen (=(onderdanig) alles doen wat iemand vraagt)
- wat de heren wijzen moeten de gekken prijzen (=aan beslissingen van het hoger gezag moet men zich onderwerpen)
- het achter de ellebogen hebben (=achterbaks; zonder zijn zelfzuchtige bedoelingen te laten zien)
- je leven in de waagschaal stellen (=actie ondernemen waarbij het eigen leven in gevaar kwam)
- geen klaviertje over slaan (=alle bijzonderheden in acht nemen)
- aan alle kapelletjes aanleggen (=alle cafés onderweg bezoeken)
- bij elk heilig huisje aanleggen (=alle cafés onderweg bezoeken)
- alle heilige huisjes aandoen (=alle cafés onderweg bezoeken)
- botertje aan de boom zijn / het is botertje tot de boom (=alles gaat goed zonder problemen)
- als het in de kajuit regent ,druipt het in de hut (=als de baas problemen heeft, krijgen ook de ondergeschikten hun deel)
- als het hek van de dam is lopen de varkens in het koren (=als er geen toezicht is springen kinderen of ondergeschikten uit de band)
- als de kat van honk is dansen de muizen op tafel (=als er geen toezicht is, doen de ondergeschikten hun zin)
- wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten (=als je iets doms doet, moet je de gevolgen dragen (liefst zonder klagen))
- wie vuur eet schijt vonken (=als men iets gevaarlijks onderneemt krijgt men nare gevolgen)
- er voor gaan (=besluiten aan een onzekere onderneming te beginnen en zich er volledig voor in te zetten)
- geen slapende honden wakker maken (=beter niet over een bepaald onderwerp beginnen / aan mensen die ergens niets van weten en het er wellicht niet mee eens zijn, niets erover vertellen)
- ons kent ons (=betrekkelijk afgesloten clubje mensen dat onderling de zaken regelt)
- de koning te rijk zijn. (=bijzonder gelukkig zijn)
- in een goed blaadje staan (=bijzonder gewaardeerd worden)
- nijdig als een spin (=bijzonder nijdig)
- de lakense bril erbij opzetten (=bijzonder scherp toekijken)
- zo stijf als een bonenstaak (=bijzonder stijf)
- zo stil dat je een speld kunt horen vallen (=bijzonder stil)
- van luie Kees (=bijzonder traag)
- van een leien dakje gaan (=bijzonder vlot en zonder problemen verlopen)
- een daad stellen. (=concrete aktie ondernemen)
- zo gaan er dertien in een dozijn (=dat heeft weinig waarde, is niet zo bijzonder)
- dat is schering en inslag (=dat komt bijzonder vaak voor [onderdelen van een weefgetouw])
- volgens Bartjens (=de allereenvoudigste rekenstof (als referentie aan onderwijzer Willem Bartjens die een bekend rekenboekje schreef))
- de rubicon overtrekken (=de beslissende stap ondernemen)
- primus inter pares (=de beste onder zijns gelijken)
- in de tredmolen lopen (=de dagelijkse sleur volgen - zich onderwerpen)
- de eigen boontjes doppen (=de eigen zaken regelen zonder hulp van anderen)
- de wind eronder hebben (=de ondergeschikten hebben angst)
- de grote vissen eten de kleine (=de ondergeschikten moeten doen wat de baas zegt / het slachtoffer worden van overmacht.)
- er de wind onder hebben (=de schrik erin hebben zitten bij ondergeschikten)
- met de helm (op) geboren zijn (=de toekomst kunnen voorspellen / bijzonder voorzichtig zijn)
- het vlees doden (=de zinnelijke behoeften onderdrukken)
- de grote kaars gaat uit (=de zon gaat onder)
- bezint eer ge begint (=denk goed na over de gevolgen voordat je actie onderneemt)
- die is niet voor de poes (=die moet als tegenstander niet onderschat worden)
- op stel en sprong (=direct en zonder uitstel.)
- op de man af (=direct, zonder omwegen)
- dit loopt uit de hand (=dit is niet meer onder controle)
- genadebrood eten (=door anderen onderhouden worden)
- een Babylonische spraakverwarring (=door elkaar spreken zonder naar elkaar te luisteren en elkaar niet verstaan)
- door het lint gaan (=door woede je emoties niet (meer) onder controle kunnen houden)
- over lijken gaan (=doordouwen zonder oog voor ethiek of moraal)
- jezelf op de borst slaan (=duidelijk aan de omgeving laten weten dat men ergens bijzonder trots op is)
- een boterham met tevredenheid (=een (droge) boterham (zonder beleg))
50 dialectgezegden bevatten `onder`
- `Aarg geschrouw, mer weinig wol, ` zei de boer en hie had 't vaarke onder 't mes (=Veel geschreeuw, maar weinig wol) (Barnevelds)
- 'k ben de pin af ; ze kunnen mè vangen onder een klak (=ik ben zo moe) (Sint-Niklaas)
- 'n Gat met vuuste slaon. (=Zich vervelen, met zijn ziel onder de arm lopen.) (Aaltens)
- 't blijf laaë kloar (=de zon gaat laat onder) (Kaprijks)
- 't is buugn of bestn (=het is toegeven of ten onder gaan) (Veurns)
- 't is onder de mejnsn (=het gerucht gaat rond) (Kaprijks)
- 't is vroeg donkre (=de zon gaat vroeg onder) (Kaprijks)
- 't kinnekken maalken, maalksen loaten drinken (=soort van streling met de hand onder de kin van een kind) (Sint-Niklaas)
- 't stoa woater in zijne kelder; zein broek ë onder den tram gezétne (=zijn broek is te kort) (Oudenaards)
- 't wèrd te weirem onder zè gat (=hij voelde zich niet meer veilig) (Meers)
- ’t wirt wèirem onder zé gat (=hij voelde zich niet meer veilig) (Meers)
- ' t es ' n ipgezet spel (=vooraf onder elkaar geregeld) (Waregems)
- ' t nös onder ' n boom hebb' n liggen (=Gescheiden) (Achterhoeks)
- a (ze) kaun onder de koepeurt ne miëe (=hij (zij) draagt hoorns (ontrouw) ) (Ninoofs)
- a es onder geiën hinje gebroejid (=hij is niet van gisteren) (Ninoofs)
- a leit onder den sloef (=thuis niets te zeggen hebben) (Nijlens)
- a ligt onder de slasj (=hij moet luisteren naar zijn vrouw) (Meers)
- a schiet onder men doaven (=hij wil zaken afnemen) (Nijlens)
- A-j ' t platte van de voeten maar onder joe ollen (=Blijf met de voeten op de grond staan wees verstandig en nuchter blijven) (Giethoorns)
- a-k=j 't platte van de voeten maar onder joe olln (=blijf nuchter, geen verbeelding, blijf gezond) (Giethoorns)
- a'é/ zei'é stront onder zenne/ère nees angen (=hij / zij is hoovaardig) (Trejjens)
- A'j 't platte van de voeten maar onder joe olln (=Blijf met de voeten op de grond staan, , nuchter blijven) (Giethoorns)
- Aa lei onder de sloef (=Hij heeft thuis niets te zeggen) (Onze-Lieve-Vrouw-Waver)
- ae prat / klapt au onder taufel (=hij praat je onder tafel) (Wichels)
- afdokken (=onder dwang betalen) (Erps)
- Afslaage; oep ze bakkes sloage; motte geve; en blauw oeëg sloage; van de roei geve, oep zenne smikkel slage, tege zen schene stampe; onder zijn hol stampe; afdruuëge; zijn hessens inslaage (=slaag geven) (Diesters)
- Alleman drig ze leed onder ze kleed (=Er is veel verborgen leed) (Bilzers)
- Amai das hie een echt kiekeskot (=Dat is hier veel lawaai, luid praten onder elkaar) (Herentals)
- as 't vur niet is loûpe ze de benen van onder older gat (=als het gratis is komt iedereen er op af) (Sint-Niklaas)
- as alleman onder dezelfde perrëpli geet stoeên, wieën ze ammël naoët (=als iedereen het deken naar zich toehaalt, ligt iedereen in de kou) (Munsterbilzen - Minsters)
- As je niet maok dat je wegkompt/ onder m'n ogen uit (stuk verdriet).. etc (=onder m'n ogen uit / Ben je wel normaal / Ga weg:) (Utrechts)
- As je niet maok datje onder me oge uit komp/ as je niet maak dat je wegkomp (=Ga a.u.b. weg, ik word moe van je) (Utrechts)
- As je réjkene moet je weer réjkene (=Let op de addertjes onder het gras) (Volendams)
- as ons kat eu koei was kongde ze melke onder de stoof (=als telt niet ; met als kan alles) (Antwerps)
- asjte kè voglen, kantj uk vlieg'n (=jongegetrouwde werd uit raam tweede verdieping gegooid onder de wetenschap:) (Meers)
- aste diep èn de pêt zits, ziet dan daste nie heil onder de shit kumps te zutte (=laat je niet teveel inzinken) (Munsterbilzen - Minsters)
- aste kaud kieks, kraajgstë viël kraeëpaute onder zën oogë (=lachen is de boodschap) (Munsterbilzen - Minsters)
- Aste onder de pinnekesdroëd dürkrups, moeste oplette vür de stroom en de pinnekes (=het gras aan de overkant is altijd groener) (Bilzers)
- aste toeres niks te doen hübs, kommet dan haaj ook nie doen (=blijf onder mijn ogen uit als je zit te niksen) (Munsterbilzen - Minsters)
- aste zolder èn brand steet, steet te kalder onder watter (=een goede rosse vrouw is sexueel hevig) (Munsterbilzen - Minsters)
- Azzet te heet wordt onder de putjies (=Als het te heet wordt onder de voeten) (Culemborgs)
- b' en kaa ààn ònder en wèrrem kònt koume (=Verschrikken) (Sintrùins)
- Baloene pakke in de wermeshof onder de makrauseleer (=Meikevers vangen in de tuin onder de seringenboom) (Walshoutems)
- benn'n we mooi onner eig'n volk (=zijn we mooi onder elkaar) (Westerkwartiers)
- béste onder de vekantse noë sjoël gewés (=waar heb je dat geleerd?) (Bilzers)
- bij één 't vuur an 'e scheen'n legg'n (=iemand onder druk zetten om te beslissen) (Westerkwartiers)
- binst den aurlog (=onder de oorlog) (Winksels)
- D'r is niks gien ni-js onder de zunne. (=Er is niets nieuws onder de zon.) (Vechtdals)
- d'r mee onder zitten (=iets bij u hebben) (Moorsel)
- d'r stoon twie keuj oonder de buim (=er staan twee koeien onder de bomen) (Mestreechs)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
