804 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `Be`
- `t Is gelijk of men van/door de kat of de kater/hond geBeten wordt (=het maakt niet uit hoe of waardoor je benadeeld bent geweest)
- `t Mag vloeien, `t mag ebBen. Die niet waagt zal `t niet hebBen (=je moet niet denken als je niets onderneemt dat ze het dan bij je thuis komen bezorgen)
- aan Beurt komen (=aan werk geraken)
- aan de Bedelstaf raken (=in een situatie terechtkomen waarin je geen geld of bezittingen meer hebt)
- aan de Bel trekken (=duidelijk maken dat er iets aan de hand is; duidelijk maken dat er iets niet klopt)
- aan de Beterende hand zijn (=langzaam genezen, herstellen)
- aan de Beterhand (=genezend, herstellend)
- aan de pan gelikt hebBen (=slecht terechtkomen of veel schade hebben)
- aan de zwabBer zijn (=een onbezorgd leventje leiden)
- aan een Been knagen (=langdurig vergeefs bezig zijn)
- aan een klein vogeltje past geen grote Bek. (=kinderen moeten gehoorzamen)
- aan een touwtje hebBen (=in zijn macht hebben)
- aan het lijntje hebBen/houden (=aan de praat houden / beloven, maar steeds weer uitstellen)
- aardappelbloed hebBen (=er ongezond uitzien)
- Abraham gezien hebBen (=50 jaar of ouder zijn)
- achter de kiezen hebBen (=opgegeten hebben)
- achter de knopen hebBen (=opgegeten hebben)
- afwijzend Beschikken op (=het verzoek weigeren)
- al vaak met dat bijltje gehakt hebBen (=het werk al vaker gedaan hebben en weten hoe het moet)
- al voor heter vuren gestaan hebBen (=er erger meegemaakt hebben)
- al zijn kruit verschoten hebBen (=geen verdere oplossingen meer weten - niet meer verder kunnen)
- alle Beetjes helpen (=ook kleine dingen dragen bij aan het grote geheel)
- alle dingen hebBen twee handvatten. (=er zijn vaak meerdere manieren zijn om een situatie aan te pakken)
- alle goede dingen Bestaan in drieën (=gezegd van iets waarvan men er twee heeft en een derde wil krijgen)
- alle kusten Bezoeken (=met allerlei slecht volk omgaan)
- alle winden hebBen hun weerwinden. (=soms zit het mee, soms zit het tegen)
- als de Berg niet tot Mohammed komt, zal Mohammed tot de Berg gaan (=genoegen nemen met wat er beschikbaar/mogelijk is)
- als de dagen lengen Begint de winter te strengen. (=wanneer de dagen korter worden komt de winter eraan)
- als de ene blinde de ander leidt vallen ze Beiden in de gracht (=wanneer onbekwamen andere onbekwamen adviseren gaat het fout)
- als de ene hand de andere wast worden ze Beide schoon (=de taak wordt gemakkelijk als je elkaar helpt)
- als door een adder geBeten zijn (=opeens fel reageren)
- als hadden geweest is, is hebBen te laat. (=niet zeuren over gedane zaken)
- als hamerstuk Behandelen (=het voorstel zonder discussie aannemen)
- als je alles van tevoren wist, dan kwam je met een dubBeltje de wereld rond (=het heeft geen zin zich na afloop te beklagen over gebrek aan voorkennis. (Meestal in antwoord op klachten als `Als ik dat van tevoren geweten had.`))
- als je veel eet, dan Ben je lelijk als je dood Bent. (=waarschuwing tegen te veel eten.)
- als twee honden vechten om een Been loopt de derde ermee heen (=als twee mensen ruzie maken, profiteert een derde ervan.)
- als winnaar/Beste uit de bus komen (=iets of iemand blijkt het beste te zijn)
- apen en Beren op de weg zien (=bezwaren zien)
- arBeid adelt (=van hard te werken word je een nobeler/beter mens)
- arBeid is voor de dommen. (=gezegd als je liever op twijfelachtige wijze geld verdient dan op een eerlijk manier)
- arBeiden als een galeislaaf (=erg hard werken)
- arBeider in de wijngaard des heren (=geestelijk beroep (priester,dominee) uitoefenend)
- barBertje moet hangen (=ongeacht of iemand schuldig is moet die gestraft worden)
- Bederf geen pannenkoek om een ei (=op kleine dingen bezuinigen kan grotere gevolgen hebben)
- Bederf geen struif om een ei (=je moet het geheel niet afkeuren voor één gebrek)
- Beer op sokken (=gezegd van een dik, plomp persoon)
- Begaan zijn met (=bedroefd zijn omdat het met iemand niet goed gaat, meeleven met)
- Beidt Uw tijd, duur Uw uur (=op de toren van de Amsterdamse koopmansbeurs)
- Bekeken zijn (=op orde zijn, niets meer aan hoeven doen)
- Bekend staan als de bonte hond met de blauwe staart (=berucht)
1402 betekenissen bevatten `Be`
- de morgen doet het werk. (=`s morgens Ben je het productiefst)
- de oude mens afleggen (=(en de nieuwe aantrekken) een nieuw leven Beginnen - Beterschap Beloven)
- de wijde wereld ingaan/intrekken (=(onBezorgd) op reis vertrekken)
- een groentje zijn (=(ook: Groen als gras zijn. ) Ergens nog geen ervaring mee hebBen)
- in de schoenen schuiven (=(vaak onterecht) Beschuldigen)
- haarscherp (=(van een afBeelding) getrouw tot in fijne details)
- buiten spel blijven (=(willen) proBeren niet Betrokken te zijn)
- het licht zien (=1: Begrijpen wat men daarvoor nog niet Begreep 2: geboren worden, ontstaan)
- wat de heren wijzen moeten de gekken prijzen (=aan Beslissingen van het hoger gezag moet men zich onderwerpen)
- aan het lijntje hebben/houden (=aan de praat houden / Beloven, maar steeds weer uitstellen)
- as is verbrande turf (=aan een Belofte (as = als) heb je niets)
- de kap maakt de monnik niet (=aan het uiterlijke kan men het innerlijke niet Beoordelen)
- bakkerskinderen eten oud brood. (=aan het vak dat men uitoefent, Besteedt men in zijn directe omgeving weinig aandacht.)
- fiolen van toorn over iemand uitstorten (=aan iemand duidelijk laten blijken dat je kwaad op diegene Bent)
- bij iemand nog wel kunnen schoolgaan (=aan iemand nog een voorBeeld kunnen nemen)
- het land aan iets hebben (=aan iets een hekel hebBen)
- een kleine aardappel moet je niet schillen (=aan mensen die weinig geld hebBen, moet je niet veel geld vragen)
- op de grote trom slaan (=aandacht proBeren te krijgen voor diens zaak)
- het achter de ellebogen hebben (=achterbaks; zonder zijn zelfzuchtige Bedoelingen te laten zien)
- verandering van weide doet de koeien goed. (=afwisseling en verandering positieve effecten kunnen hebBen)
- op jaren komen (=al een zekere leeftijd Bereiken)
- voor heter vuren gestaan hebben (=al groter problemen gekend hebBen)
- kunnen lezen en schrijven (=al lange tijd goede diensten Bewezen hebBen)
- al te wit is gauw vuil. (=al te grote liefde is niet Bestendig)
- in de kiem smoren (=al van bij het Begin doen stoppen)
- gepokt en gemazeld zijn (=al veel ervaring hebBen)
- een glaasje op hebben (=alcohol te hebBen genuttigd)
- vroeg opstaan (=alert zijn voor Bedrog)
- tot de bedelstaf/bedelzak brengen (=alle aardse Bezittingen ontnemen)
- alle baat helpt zei de schipper, en hij blies in het zeil (=alle Beetjes helpen)
- een oortje gespaard is een oortje gewonnen. (=alle Beetjes helpen als je spaart.)
- aan alle kapelletjes aanleggen (=alle cafés onderweg Bezoeken)
- bij elk heilig huisje aanleggen (=alle cafés onderweg Bezoeken)
- alle heilige huisjes aandoen (=alle cafés onderweg Bezoeken)
- de derde streng houdt de kabel. (=alle goede dingen Bestaan in drieën)
- het gelag betalen (=alle kosten moeten Betalen terwijl ook anderen er schuld aan hebBen)
- het doel heiligt de middelen (=alle middelen zijn toegelaten, zolang het doel maar Bereikt wordt)
- al zijn patronen verschieten (=alle mogelijkheden uitproBeren)
- achter de wolken schijnt de zon (=alle nare dingen zijn tijdelijk en daarna wordt het Beter)
- voor Sinterklaas spelen (=alle wensen vervullen, alles voor iedereen Betalen)
- de Mammon dienen (=alleen maar Belangstelling hebBen voor geld)
- zonder geluk vaart niemand wel (=alleen met hard werken komt men er niet, ook een Beetje geluk is nodig om ergens te komen)
- lief en leed delen (=allerlei plezierige en droevige dingen met elkaar Beleefd hebBen)
- de kruik gaat zolang te water tot zij barst (=alles heeft zijn Beperkingen)
- boven water zijn (=alles is Bekend geworden of is teruggevonden)
- een haaienmaag hebben (=alles kunnen verorBeren)
- geen middel onbeproefd laten (=alles proBeren om een doel te Bereiken.)
- iemand tot op zijn hemd uitkleden (=alles van iemand afnemen, een te hoge prijs laten Betalen)
- je hebben en houwen verliezen (=alles wat iemand Bezit kwijtraken)
- ad acta leggen (=als afgedaan Beschouwen)
50 dialectgezegden bevatten `Be`
- 'k bè ('k zî) vervrozen (=ik Ben helemaal verstijfd van de kou) (Sint-Niklaas)
- 'k bè wa mottug (=ik Ben onpasselijk) (Sint-Niklaas)
- 'k bè zo nat as ne messoop; k bè mesnat; 'k bè zeékende nat (=ik Ben druipend nat van de regen) (Sint-Niklaas)
- 'k bè zoe nat as ne messink; 'k bè kleddernat (=ik Ben helemaal nat van de regen) (Sint-Niklaas)
- 'k docht bè (in) min eigen (=ik was aan het denken...) (Sint-Niklaas)
- ‘k stoa nog in’t schuwt bê a (=ik moet u nog een wederdienst) (Kaprijks)
- (herinnuhr mij er an) ik Be net un zeef (=Ik Ben erg vergeetachtig Herinner mij er aan ik Ben erg vergeetachtig.) (Utrechts)
- ' k bè Bekangst tengden (=ik heb bijna gedaan) (Sint-Niklaas)
- a go bè jan en allemaun (=hij gaat bij iedereen) (Meers)
- a was bè de zwerte, a es ne zwertn (=hij was een collaborateur) (Meers)
- Al wir ’n jaor er bè (=Jarig zijn, verjaren) (Valkenswaards)
- as de vrollie va heusde Be hunne vulo weg zen daan es alté wa te Beleive (=als de vrouwen van heusden met hun fiets weg zijn dan is er altijd wat te Beleven) (Heusdens)
- auverpampele (=manne doen dâ bè de vraas) (Dendermonds)
- bè de knèène aaf!! (=meer dan erg!!) (Tilburgs)
- bè de poepers zitte (=bang zijn) (Tiens)
- bè de roet werken (=bij de spoorwegen werken) (Denderleeuws)
- Bè de zot (=Ijsroomverkoper) (Hoeilaart)
- bè den bok gedoan zijn (=gefopt zijn) (Kaprijks)
- bè den iup smijdn (=bij de rest gooien) (Kaprijks)
- Be den troep (=in het leger) (Kaprijks)
- bè èm pakta nie (=hem moet je zoiets niet wijsmaken) (Sint-Niklaas)
- bè hullie hèn ze pòrtefeseeschööfdeure (=bij hun hebBen ze dubBele schuifdeuren) (Tilburgs)
- bè iemes op de vloai goan (=bij iemand op de koffie gaan) (Luyksgestels)
- Bè je Belaetaefeld! (=Ben je Bedonderd!) (Katwijks)
- Bê je daer (=Hallo) (Katwijks)
- bê leevn in wewzijn (=als alles goed verloopt) (Kaprijks)
- bê leevn in wewzijn (=als er niets tussen komt) (Kaprijks)
- Bè lichtmes zenne daag al nön haoneschré gelengd (=Bij driekoningen zijn de dagen al terug een Beetje langer) (Stals)
- bè munne vurregen baos mos-k om aacht ûur ònlègge (=bij mijn vorige werkgever moest ik om acht uur met het werk Beginnen) (Tilburgs)
- bè Pikke Reigà zen (=dood zijn) (Tiens)
- bè zane schabBernak gepakt (=bij zijn kraag gevat) (Nijlens)
- da kan bè nun boer oak veurvallen (=iedereen kan missen) (Sint-Niklaas)
- de iene boer vroagt an den nare boer, wei giet het Be oer pjerd me pjerd da giet nie da lupt, en wei lupt oer pjerd oh het giet (=de ene boer vraagt aan de andere boer hoe gaat met Uw paard de boer antwoord mijn paard gaat niet, dat loopt, en hoe loopt Uw paard oh het gaat) (Heusdens)
- déa werrekt bè den eezereweg (=hij werkt bij de nmbs) (Tiens)
- Deer bè je mooi onklééd (=Daar Ben je mooi klaar mee) (Texels)
- dèlper (=wâ dâ g'auverpakt bè d'auvernoëme van een stammenéi) (Dendermonds)
- Dieë goenk vrieger rond bè tappèète (=Hij was vroeger leurder) (Hasselts)
- Dieë liek bè miech ènne Beuveste lââj (=Dat is mijn favoriet) (Hasselts)
- dun irlukke vènder hih ut geld afgelivverd bè (=de eerlijke vinder heeft het geld afgeleverd bij) (Schijndels)
- dun woensige-oavond vond langs unne weg in' t ulvenhoutsebos bè Breda (=woensdagavond vond langs een weg in het ulvenhoutsebos bij breda) (Schijndels)
- dur moet boter bè de vis zin (=er moet Betaald worden) (Sint-Niklaas)
- e gesneejen broeët van Be tirken den bakker op daatmet (=een gesneden brood van bij Arthur De Bakker op de Houtmarkt) (Liedekerks)
- ei pakte mî bè mènne schabBernek (=hij pakte mij bij de kraag) (Sint-Niklaas)
- èm bè den bok zetten (=iemand Bedriegen, op het verkeerde spoor zetten) (Meers)
- eult is vaaif vèrekeskeurtelette bé den biejenaawer (=haal eens vijf varkenskoteletten bij de slager) (Turnhouts)
- frit Be Beufstaik (=friet met steak) (Tiens)
- gajt voetsj bè oure nèile (=ga weg met die flauwe kul) (Zoutleeuws)
- ge kost ur hèndeg bè (=je kon er makkelijk bij) (Tilburgs)
- Gen zetj ie Be de Dookes ne he (Dookes: familie die gekend was voor gebrek aan hygiëne) (=Je moet het proper houden) (Liedekerks)
- gojt voetsj bè oure nèile (=ga weg met die flauwe kul) (Zoutleeuws)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen