22 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `iek`
- dat is lariekoek (=dat heeft iemand verzonnen)
- dat was Grieks voor hem (=dat begreep hij niet)
- de lepelziekte hebben (=weinig eten)
- de rokende vlaswiek niet uitblussen (=de ijverigheid niet doven)
- een bliek (spiering) uitgooien om een snoek te vangen (=met zo min mogelijk kosten proberen maximale winst te behalen)
- een ziekte komt te paard en gaat te voet (=men wordt snel ziek maar genezen duurt lang)
- een ziekte komt te paard en gaat te voet. (=snel ziek worden, maar langzaam genezen)
- er muziek in zitten (=er veel van kunnen verwachten en/of plezier van beleven)
- er zit muziek in (=het is veelbelovend)
- geen krieken zonder stenen. (=niemand is er perfect.)
- het is de toon die de muziek maakt (=het gaat om de manier waarop iets gezegd wordt)
- het krieken van de dag/dageraad (=de vroege ochtend)
- iemand van repliek dienen (=iemand gevat antwoorden)
- in hetzelfde gasthuis ziek liggen (=aan dezelfde kwaal lijden)
- in zijn wiek geschoten zijn (=zich beledigd voelen)
- is de paus katholiek? (=een antwoord op een vraag waarvan het antwoord overduidelijk `Ja` is)
- mastiek maken (=de dagelijkse schoonmaak verrichten)
- naar de mutsaard rieken (=iets klopt zeer niet (mutsaard = brandstapel) / verdacht worden van ketterij)
- op eigen wieken drijven (=zich volledig kunnen redden van het geld dat iemand verdient)
- struisvogelpolitiek (=het negeren of ontkennen van een probleem in de hoop dat het vanzelf verdwijnt.)
- ziek of ziekenhuis? (=eind aan discussie maken)
- zo ziek als een hond zijn (=zeer ziek zijn, doodziek op bed liggen)
51 betekenissen bevatten `iek`
- achterna kakelen de kippen (=achteraf is het makkelijk kritiek geven)
- van achteren kijkt men de koe in zijn gat (=achteraf is het makkelijk kritiek geven)
- als je geschoren wordt, moet je stilzitten (=als er scherpe kritiek op je is (je wordt geschoren), kun je beter rustig wachten tot het voorbij is, in plaats van erop in te gaan)
- uitlekken (=als iets ongewenst publiekelijk bekend wordt)
- wie een hond wil slaan, vindt altijd wel een stok (=als je kritiek wil hebben op iemand, vind je altijd wel een reden)
- niet in een goed vel steken (=altijd ziek zijn, nooit gezond)
- met een been in het graf staan (=bijna dood, ernstig ziek)
- op de been blijven (=blijven staan; niet ziek worden; niet verslagen worden)
- dat is het geheim van de smid. (=dat specifieke kennis die alleen vakmensen kennen)
- de boer op gaan (=de (niet-fysieke) markt opgaan om iets te verkopen / verdwalen / de stad verlaten)
- het oog van de wereld (=de publieke opinie)
- over lijken gaan (=doordouwen zonder oog voor ethiek of moraal)
- een doos van Pandora zijn (=een bron van problemen, ellende, ziekte en misère zijn)
- de lange weg maakt een moede man (=een langdurige ziekte leidt tot uitputting)
- de beer is los (=er gebeurt opeens van alles; er ontstaat ruzie of paniek)
- het is broekzak-vestzak. (=er wordt betaald, maar het geld blijft bij dezelfde kliek)
- van voren niet weten of men van achteren leeft (=erg dom zijn / erg ziek zijn)
- je kan beter naar de bakker dan naar de apotheker gaan. (=eten is gezond, de apotheker bezoek je als je ziek bent.)
- in zijn laatste schoenen lopen (=het einde naderen - erg ziek zijn)
- de kronkel in de darm hebben (=hevige buikpijn (koliek) hebben)
- wie aan de weg timmert heeft veel bekijks (=iemand die grote beslissingen moet nemen, krijgt vaak ook veel kritiek)
- achter de rug om gaan (=iets stiekem doen)
- het daglicht niet kunnen verdragen/zien (=iets wordt stiekem of oneerlijk gedaan)
- in zijn vuistje lachen (=in jezelf ergens plezier hebben / Op ietwat stiekeme wijze ergens voordeel van hebben)
- via de achterdeur (=indirect, onopgemerkt, stiekem)
- een schop van een ezel kunnen verdragen (=je moet het aankunnen dat iemand zonder verstand van zaken kritiek geeft)
- met de witte perdekies naar Velzeke rijden (=krankzinnig worden. In Velzeke bevindt zich een sanatorium; de `witte perdekies` (witte paardjes) verwijzen naar een ziekenwagen, waarmee de geestesgestoorde afgevoerd wordt. Uitdrukking uit het zuiden van Oost-Vlaanderen)
- een knuppel in het honderd gooien (=kritiek geven zonder namen te noemen)
- de wind van voren krijgen (=kritiek krijgen, direct gezegd worden wat er mis is)
- iets of iemand op de korrel nemen (=kritiek op iets of iemand hebben)
- ja en amen zeggen (=kritiekloos instemmen)
- je rokje omkeren (=lid van een andere (bv politieke) partij worden)
- een ziekte komt te paard en gaat te voet (=men wordt snel ziek maar genezen duurt lang)
- weer op de been zijn (=niet langer ziek zijn)
- niet goed bij zijn positieven zijn (=niet op zijn gemak zijn, een beetje ziek zijn)
- krakende wagens lopen/rijden het langst (=nieuw hoeft niet altijd beter te zijn / mensen die vaak ziek zijn worden vaak toch heel oud)
- voor zijn roodkoperen zijn (=oud Haags voor: Alles is piekfijn in orde)
- geen olie meer in de lamp hebben (=platzak zijn - levensmoe (of ernstig ziek))
- witte paarden hebben veel stro nodig (=pronkzieke vrouwen kosten veel geld)
- een ziekte komt te paard en gaat te voet. (=snel ziek worden, maar langzaam genezen)
- onder de voet geraken (=uitgeput raken, ziek worden)
- door de spitsroeden lopen. (=veel kritiek krijgen, gestraft worden)
- zachte winters, vette kerkhoven (=zachte winters geven vaak aanleiding tot meer ziekten dan strenge winters)
- zo ziek als een hond zijn (=zeer ziek zijn, doodziek op bed liggen)
- de visjes gaan voeren (=zeeziek zijn en overgeven)
- in de mat zijn (=ziek of ongesteld zijn)
- er onderdoor gaan (=ziek worden, bankroet gaan, oververmoeid raken)
- in de lappenmand zitten (=ziek zijn)
- patattenbloed hebben (=ziekelijk zijn)
- het komt te paard en het gaat te voet. (=ziekte en ongeluk komen vaak heel plotseling, maar het duurt lang voordat men weer hersteld is)
6 dialectgezegden bevatten `iek`
- asset iëk moeste krabbe (=als het jeukt moet je sporten) (Munsterbilzen - Minsters)
- ast iëk moeste krabbe (=het staat geschreven en gedrukt, dat je krabben moetal het jukt) (Bilzers)
- aste iëk hëbs moeste krabbe (=de krab had duidelijk veel jeuk) (Munsterbilzen - Minsters)
- hëbste aoën de iëk gedroenke (=je kijkt zo zuur) (Munsterbilzen - Minsters)
- kwoij dek un aai haij, dan bakte iek un aai mee spek ak spek haij (=ik wou dat ik een ei had dan bakte ik een ei met spek als ik spek had) (Dongens)
- men naoës iëk (=ik hoor hier leugens vertellen) (Bilzers)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
