13 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `en er`
- als er één schaap over de dam is, volgen er meer (=als één persoon iets nieuws geprobeerd heeft, durven anderen ook wel)
- de muizen sterven er voor de kast (=het is er armoe troef)
- de sokken erin zetten (=hard weglopen)
- er is een tijd van komen en er is een tijd van gaan (=aan alles komt een einde)
- er is een tijd van spreken en er is een tijd van zwijgen. (=soms is het beter om niets te zeggen)
- er verdrinken er meer in het glas dan in de zee (=er gaan veel mensen dood door het drinken van alcohol)
- er wordt een erfenis verdeeld. (=gezegd als iets erg lang duurt)
- er zouden geen achterklappers zijn waren er geen aanhoorders (=er wordt alleen geroddeld als er ook naar geluisterd wordt)
- geen erger venijn dan kwade tongen. (=er is niets zo erg als dat men kwaad van je spreekt.)
- geen twee hanen op een erf/werf (=geen twee bazen voor hetzelfde werk)
- je penaten ergens vestigen (=zich vestigen (zich ergens thuis voelen))
- met de haren erbij slepen (=iets erbij halen dat er niets mee te maken heeft)
- waar geen aardappelen gepoot worden, zullen er ook geen groeien (=als je niet een goed begin voor iets legt, zal er ook niets van worden)
51 betekenissen bevatten `en er`
- een groentje zijn (=(ook: Groen als gras zijn. ) Ergens nog geen ervaring mee hebben)
- het gelag betalen (=alle kosten moeten betalen terwijl ook anderen er schuld aan hebben)
- zonder geluk vaart niemand wel (=alleen met hard werken komt men er niet, ook een beetje geluk is nodig om ergens te komen)
- na gedane arbeid is het goed rusten (=als een klus geklaard is kan men er tevreden op terug kijken)
- er is geen ijs of het kost mensenvleis (=als er ijs op de sloten en vijvers ligt, verdrinken er altijd mensen)
- een pakje wordt een zakje. (=als je een probleem niet aanpakt kan het zich uitbreiden en erger worden.)
- de kop in het zand steken (=doen alsof er geen gevaar dreigt en er niets aan doen)
- jezelf op de borst slaan (=duidelijk aan de omgeving laten weten dat men ergens bijzonder trots op is)
- de sleutel op de doodskist leggen (=een erfenis weigeren)
- een keel als schuurpapier hebben (=een erg droge keel (keelpijn) hebben)
- een hoofd als een boei krijgen (=een erg rode kleur krijgen in het gezicht, erg blozen)
- de mier aan iets/iemand hebben (=een erge hekel hebben)
- over de schreef gaan (=een ernstige fout maken)
- de kost gaat voor de baat uit (=eerst moeten er kosten worden gemaakt alvorens men er iets aan verdienen kan)
- er een balletje over opgooien (=er voorzichtig over beginnen te praten om erachter te komen wat anderen ervan vinden)
- iemand wel kunnen villen (=erg kwaad zijn op iemand / Een erge hekel hebben aan iemand)
- er prat op gaan (=erg trots over iets zijn en er over opscheppen)
- de draak met iets steken (=ergens niets van geloven en er grapjes over maken)
- het zat zijn (=genoeg ergens van hebben en er geen zin meer in hebben)
- alle goede dingen bestaan in drieën (=gezegd van iets waarvan men er twee heeft en een derde wil krijgen)
- geef mijn fiets terug (=grapje om Duitsers te wijzen op de Tweede Wereldoorlog, toen er veel fietsen geconfisqueerd werden)
- de vingers jeuken hem (=het bijna niet kunnen laten er op los te slaan)
- tegen de draad ingaan (=het er niet er mee eens zijn en er tegen in gaan)
- het is dief en diefjesmaat (=het is allemaal even erg)
- hoe meer zielen, hoe meer vreugd (=hoe meer mensen er bij zijn, hoe leuker dat het is)
- iemand een worst voorhouden (=iemand een voordeeltje in het vooruitzicht stellen, teneinde hem te bewegen ergens mee akkoord te gaan)
- er een halszaak van maken (=iets heel erg aantrekken en ernstig nemen)
- er op gebrand zijn (=iets heel erg fijn vinden en er naar streven)
- je met hand en tand verzetten (=je heftig verzetten en er alles aan doen om het niet te laten doorgaan)
- je laatste hemd aan hebben (=je hebt iets fout gedaan en er zal wat voor je zwaaien)
- bezoek en vis blijven drie dagen fris (=je moet geen gasten te lang laten logeren want dan ga je je aan hun gewoonten ergeren)
- zo vader, zo zoon (of: Zo moeder, zo dochter) (=kinderen erven de eigenschappen van hun ouders)
- je wel voor de kop kunnen slaan (=kwaad zijn op jezelf over het feit dat men ergens niet aan gedacht heeft)
- goed beslagen (=met de nodige kennis en ervaring)
- praatjes vullen geen gaatjes (=met praten alleen komt men er niet, er moet ook wat gedaan worden)
- hard tegen hard gaan (=niemand die wil toevoegen en er beide voor gaan om te winnen)
- buiten de waard rekenen (=niet gerekend hebben op hoe anderen er werkelijk over denken)
- niet graag in iemand schoenen staan (=niet graag willen ervaren hoe het is iemand anders te zijn die in een moeilijke of onprettige situatie zich bevindt)
- op een schoen en een slof aankomen (=niets hebben en ergens komen)
- nog nat(/ niet droog) achter de oren zijn (=nog uiterst onervaren zijn, zodat men er niet over mee kan praten)
- nu heb je het schaap aan het schijten (=nu komen er problemen van)
- het hoofd in de schoot leggen (=opgeven en er in berusten)
- iemand onder vier ogen spreken (=praten met iemand zonder dat anderen erbij zijn)
- schoon schip maken (=schulden betalen, de boel opruimen, na ruzie/problemen samen er uit komen en het verleden laten rusten)
- van a tot z (=van het begin tot het einde /met alles erop en eraan)
- zand erover (=vergeet het maar (in de zin van : we praten er niet meer over))
- iets voor een appel en een ei verkopen (=voor een erg lage prijs verkopen)
- twee handen op een buik (=ze werken samen, ze denken er hetzelfde over)
- twee hoofden onder een kaproen (=ze werken samen, ze denken er hetzelfde over)
- geen knip voor de neus waard zijn (=zijn vak niet kennen en er geen verstand van hebben)
8 dialectgezegden bevatten `en er`
- 'n kôw lektj gein vreemdje kaover (=als iemand voor de 2e keer trouwt en er al kinderen zijn) (Weerts)
- D'r is een tied van kommen en d'r is een tied van gaon. (=Er is een tijd van komen en er is een tijd van gaan) (achterhoeks)
- é es gezet gelijk ne puij op ne weegle (=iemand die geluk heeft en er trots op is) (Lochristis)
- en ze krabden on èr ol en èr duuës was vol (=snuiftabak - doos vullen) (Meers)
- friemëlë en frutsë (=met de vingers draaien en er aan prutsen) (Munsterbilzen - Minsters)
- ich lottem vraaj en er groemelt nog (=er ontsnapt mij een scheet) (Munsterbilzen - Minsters)
- ieder zen goesteng, zaagte boer, en er oetet kénd zen pap op (=ieder heeft een eigen smaak) (Bilzers)
- N de ruut'n leggen (=Het niet eens zijn en er over gaan opspelen) (Giethoorns)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
