146 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `eken`
- achter iemand zoeken (=iemand kwaad proberen te doen)
- alle duivels uit de hel vloeken (=heftig vloeken)
- alle kusten bezoeken (=met allerlei slecht volk omgaan)
- andermans boeken zijn duister te lezen (=de toestand of bedoelingen van een ander zijn moeilijk in te schatten)
- bekeken zijn (=op orde zijn, niets meer aan hoeven doen)
- bekend staan als de bonte hond met de blauwe staart (=berucht)
- buiten de waard rekenen (=niet gerekend hebben op hoe anderen er werkelijk over denken)
- buiten zijn rekening gaan. (=als het anders loopt dan verwacht)
- dat is de goden verzoeken (=te grote risico`s nemen)
- dat kan hij in zijn zak steken (=dat is raak - die zit!)
- de bazuin steken (=de lof verkondigen)
- de bezem uitsteken (=doen en laten wat men wil als de baas of leidinggevende er niet is)
- de boeken sluiten (=ermee stoppen - bankroet gaan)
- de broodkruimels steken hem (=hij kan de welstand niet dragen)
- de draak met iets steken (=ergens niets van geloven en er grapjes over maken)
- de gek met iemand steken (=spotten met iemand)
- de hand in eigen boezem steken (=zijn eigen fout inzien)
- de handen uit de mouwen steken (=aan de slag gaan en aanpakken)
- de hoofden bij elkaar steken (=overleg plegen)
- de kan aanspreken (=drinken)
- de kop in het zand steken (=doen alsof er geen gevaar dreigt en er niets aan doen)
- de koppen bij elkaar steken (=overleggen)
- de kuif opsteken (=kwaad worden)
- de lont in het kruit steken/werpen (=een uitbarsting veroorzaken)
- de naald in het spek steken. (=stoppen met werken.)
- de nek uitsteken (=risico nemen)
- de ogen uitsteken (=jaloers maken)
- de ontbrekende schakel (=iets dat nog mist om iets compleet te maken)
- de paal door de oven steken (=bankroet gaan, zich te gronde richten)
- de prins spreken (=dronken zijn)
- de vlag uitsteken (=ergens erg blij mee zijn)
- distels breken is distels kweken (=`maar distels laten staan, is distels laten vergaan`)
- een fles de nek breken (=uitdrinken)
- een gepeperde rekening (=een hoge rekening)
- een haar in de boter vinden/zoeken (=op het kleinste detail vitten)
- een lans breken voor iemand (=het voor iemand opnemen, voor iemand de best doen diegene ergens mee te helpen iets te verkrijgen)
- een naald in een hooiberg/hooimijt zoeken (=iets zoeken dat bijna niet te vinden is)
- een natte deken (=een borrel)
- een potje bij hen kunnen breken (=veel getolereerd worden)
- een snoek op zolder zoeken (=iets onmogelijks zoeken, vergeefse moeite doen)
- een spaak in het wiel steken (=door iemands ingrijpen gaat een plan van de ander niet door)
- een speld in de hooiberg zoeken (=iets onmogelijks proberen)
- een speldje bij iets steken (=een onderwerp niet verder uitdiepen, van gespreksonderwerp veranderen)
- een stok in het wiel steken (=iets of iemand tegenwerken)
- een streep door de rekening halen (=de schuld van iemand kwijtschelden en het er niet meer over hebben)
- een streep door de rekening. (=het gaat onverwacht niet door)
- een veer op de hoed steken (=een compliment geven/krijgen)
- een veer op zijn muts steken (=een compliment geven/krijgen)
- een vos verliest wel zijn haren maar niet zijn streken (=mensen veranderen zelden echt)
- een vraagteken plaatsen achter (=in twijfel trekken)
167 betekenissen bevatten `eken`
- met de vork schrijven (=afzetten, meer kosten rekenen dan werkelijk gemaakt)
- voor heter vuren gestaan hebben (=al groter problemen gekend hebben)
- het tafellaken doorsnijden (=alle bindingen met iemand verbreken)
- aan alle kapelletjes aanleggen (=alle cafés onderweg bezoeken)
- bij elk heilig huisje aanleggen (=alle cafés onderweg bezoeken)
- alle heilige huisjes aandoen (=alle cafés onderweg bezoeken)
- boven water zijn (=alles is bekend geworden of is teruggevonden)
- eén rotte appel in de mand, maakt al het gave fruit te schand (=als één persoon uit een groep zich misdraagt, wordt de hele groep erop aangekeken. / Een negatieve beïnvloeding van één persoon kan vele anderen op het slechte pad brengen.)
- het is maar een weet (=als het eenmaal bekend is, is het niet moeilijk meer)
- dan moet de wal het schip maar keren (=als iemand niet vooraf rekening houdt met een naderend probleem, dan moet het probleem maar daadwerkelijk in volle omvang ontstaan, en dan alsnog worden opgelost)
- uitlekken (=als iets ongewenst publiekelijk bekend wordt)
- een gegeven paard mag men niet in de bek kijken. (=als men een geschenk krijgt, dan moet men niet zoeken of er hier of daar wat aan mankeert.)
- als de armoede binnenkomt vliegt de liefde het venster uit (=armoede betekent vaak het einde van vriendschappen en relaties)
- van wal steken (=beginnen met spreken, beginnen met een verhaal)
- aan het klokzeel hangen (=bekend maken)
- aan het licht brengen (=bekend maken (bijz. van ongunstige dingen))
- iets aan de kaak stellen (=bekend maken wat niet in orde is)
- te goeder naam en faam bekend staan (=bekend staan voor goede dingen)
- aan het licht komen (=bekend worden van ongunstige dingen)
- de deksel van de pot aflichten. (=bekendmaken wat voorheen verborgen was)
- wijd en zijd zijn (=bij iedereen bekend zijn)
- dat zet geen zoden aan de dijk (=dat is geen bijdrage van serieuze betekenis)
- dat is Beulemans Frans (=dat is slecht Frans spreken. In België zeggen de Vlamingen dat over Waals. Walloniërs op hun beurt vinden Vlaams weer slecht Nederlands)
- volgens Bartjens (=de allereenvoudigste rekenstof (als referentie aan onderwijzer Willem Bartjens die een bekend rekenboekje schreef))
- tussen de regels door lezen (=de diepere betekenis van een tekst begrijpen)
- aan een zijden draadje hangen (=de kansen zijn nog niet verkeken, maar het scheelt erg weinig)
- vreemde ogen dwingen (=de ogen van een vreemde heeft meer invloed op je dan van een bekende)
- een harde noot kraken (=dingen bespreken die moeilijk liggen, een moeilijk karwei doen)
- een hoge toon aanslaan (=doen alsof je het voor het zeggen hebt / luid en dwingend spreken)
- een Babylonische spraakverwarring (=door elkaar spreken zonder naar elkaar te luisteren en elkaar niet verstaan)
- met gesloten beurs betalen (=door middel van een wederzijdse schuld het bedrag verrekenen)
- liefde is blind (=door verliefdheid de gebreken van een ander niet zien)
- iets/iemand in de gaten hebben/krijgen (=doorkrijgen hoe dingen in elkaar steken of zicht houden op de situatie)
- man en paard noemen. (=duidelijke taal spreken)
- een gepeperde rekening (=een hoge rekening)
- een tipje van de sluier oplichten (=een klein stukje van het onbekende onthullen)
- schone appels zijn ook wel zuur. (=een mooie vrouw is niet vanzelfsprekend een goede echtgenote)
- een ijzer in het vuur hebben (=een plan hebben dat nog onbekend is voor de buitenwereld)
- één zwaluw maakt nog geen zomer (=één positieve gebeurtenis betekent niet dat alle problemen opgelost zijn.)
- een wet van Meden en Perzen zijn (=een regel waarvan nooit mag worden afgeweken)
- je woorden kauwen (=eerst nadenken en dan pas spreken)
- je het apezuur zoeken (=eindeloos zoeken)
- terminus ad quem (=eindpunt van de tijdsberekening)
- er geen woorden aan vuilmaken (=er niets eens over spreken)
- voor ogen houden/staan (=er steeds rekening mee blijven houden)
- ergens als kind in huis zijn (=ergens bekend of goed behandeld worden)
- genade vinden (=ergens geen straf voor krijgen of iets niet toegerekend worden)
- een vreemdeling in Jeruzalem zijn (=ergens niet bekend zijn met de gang van zaken of zich ergens niet thuis voelen)
- achter de schermen blijven (=geen bekendheid ergens mee willen krijgen terwijl diegene het wel bedacht heeft)
- kind noch kraai hebben (=geen nazaten of andere familieleden hebben, alleen rekening moeten houden met zichzelf)
Eén dialectgezegde bevat `eken`
- apen kwi eken apen -van uulen kommen uulen (=spreekwoord) (Zeeuws)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
