85 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `achter`
- achter de coulissen kijken (=de echte toestand zien (ontdekken))
- achter de gordijntjes smullen (=in stilte opeten)
- achter de kiezen hebben (=opgegeten hebben)
- achter de knopen hebben (=opgegeten hebben)
- achter de puttings overboord vallen (=reddeloos verloren zijn)
- achter de rug om gaan (=iets stiekem doen)
- achter de rug zijn (=voorbij zijn)
- achter de schermen (=daar waar men het niet ziet)
- achter de schermen blijven (=geen bekendheid ergens mee willen krijgen terwijl diegene het wel bedacht heeft)
- achter de schermen kijken (=kijken waar men normaal niet kan of mag kijken)
- achter de tralies (=opgesloten)
- achter de veren zitten (=opjagen)
- achter de vodden zitten (=opjagen)
- achter de wolken schijnt de zon (=alle nare dingen zijn tijdelijk en daarna wordt het beter)
- achter het net vissen (=een kans missen)
- achter iemand zoeken (=iemand kwaad proberen te doen)
- achter iets zitten (=er de oorzaak van zijn)
- achter slot en grendel (=opgesloten)
- achterin de fuik zit de paling (=je moet geduld hebben)
- achterna kakelen de kippen (=achteraf is het makkelijk kritiek geven)
- achterom is kermis (=gezegd als voorlangs niet de voorkeur heeft)
- achteruit gaan als een hollend paard (=snel terrein verliezen)
- achteruit zeilen (=slechter worden)
- al is de leugen nog zo snel de waarheid achterhaalt haar wel (=leugens komen altijd uit)
- de bocht achter/onder de arm houden (=extra voorzichtig zijn, iets nog niet garanderen. (een bocht houden in het touw dat je laat vieren))
- de klok achteruit zetten (=terug naar oude toestanden gaan)
- de ossen achter de ploeg spannen (=de zaak verkeerd aanpakken)
- de schepen achter zich verbranden (=een beslissing nemen en niet meer terug kunnen)
- de voorsten doen wat de achtersten niet mogen (=wie eerst komt is in het voordeel)
- door de achterdeur weer binnenkomen (=onverwacht terugkomen op een afgeronde situatie)
- door het verleden achtervolgd worden (=problemen of fouten van vroeger blijven invloed hebben.)
- een achterdeurtje (=een manier om iets te ontduiken)
- een achterdeurtje openhouden (=een redmiddel in nood houden)
- een stok achter de deur (=een dreigement om iets gedaan te krijgen)
- een vraagteken plaatsen achter (=in twijfel trekken)
- er een punt achter zetten (=er voorgoed mee stoppen)
- er schuilt iets achter (=er is meer aan de hand dan op het eerste gezicht lijkt.)
- er zouden geen achterklappers zijn waren er geen aanhoorders (=er wordt alleen geroddeld als er ook naar geluisterd wordt)
- erbij staan voor Jan met de korte achternaam (=geen zinvolle activiteit hebben)
- flink wat achter de knopen hebben (=veel gegeten en gedronken hebben)
- het achter de ellebogen hebben (=achterbaks; zonder zijn zelfzuchtige bedoelingen te laten zien)
- het achter de oren hebben (=niet zo dom zijn als men lijkt)
- het achterste van je tong (niet) laten zien (=zich (niet) meteen laten kennen; (n)iets verbergen)
- het achterste voor (=omgekeerd)
- het heilig kruis achterna geven (=hopen dat iets of iemand nooit meer terugkomt)
- het hinkende paard komt achteraan (=de grootste problemen houdt men voor het laatst)
- het paard achter de wagen spannen (=iets nutteloos doen of verkeerd aanpakken)
- het zwoerd/zwoord achter de oren hebben (=doof zijn)
- iemand achter de bank schuiven (=iemand minachtend behandelen)
- iemand achter de broek/veren/vodden zitten (=iemand aansporen/opjagen / nauwlettend volgen)
26 betekenissen bevatten `achter`
- als de ganzen (=achter elkaar op een rijtje)
- achterna kakelen de kippen (=achteraf is het makkelijk kritiek geven)
- van achteren kijkt men de koe in zijn gat (=achteraf is het makkelijk kritiek geven)
- het op de klompen aanvoelen (=achterafgepraat - Dat had men kunnen weten)
- het achter de ellebogen hebben (=achterbaks; zonder zijn zelfzuchtige bedoelingen te laten zien)
- ongevraagd, ongeweigerd (=als je iets doet waarvoor geen toestemming is gevraagd kan het achteraf niet meer geweigerd worden omdat het al gebeurd is)
- daar steekt meer in dan een enkele panharing (=daar zit meer achter)
- zoete broodjes bakken (=dingen zeggen om een goede indruk achter te laten bij mensen met invloed)
- hem van jetje/katoen geven (=er vaart achter zetten)
- er een balletje over opgooien (=er voorzichtig over beginnen te praten om erachter te komen wat anderen ervan vinden)
- altijd de oude knecht blijven (=geen vorderingen maken (ook geen achteruitgang))
- het is op een oor na gevild (=het is bijna klaar. Het is bijna achter de rug)
- je laatste troef uitspelen (=het laatste wat iemand achter de hand had naar buiten brengen)
- iemand het nakijken geven (=iemand verslaan of achterlaten.)
- naar iets vissen (=iets trachten te achterhalen)
- troeven achter de hand houden (=iets voordeligs achterhouden, informatie achterhouden)
- in het achterschip geraken (=in zaken achteruit gaan)
- het is een slechte muis die maar een hol heeft (=je doet er best aan een alternatieve oplossing achter de hand te hebben)
- vogels van diverse pluimage (=mensen met allerlei diverse achtergronden)
- op geen stukken na (halen) (=met grote achterstand iets niet halen)
- de oude Adam afleggen. (=slechte gewoonten of gedrag achterlaten om positieve veranderingen aan te brengen.)
- stilstand is achteruitgang. (=stil blijven staan leidt tot relatieve achteruitgang ten opzichte van anderen die vooruitgang boeken)
- je voelhorens uitsteken (=trachten te achterhalen)
- spijkers op laag water zoeken (=uitermate achterdochtig zijn, onprettige opmerkingen maken over onbelangrijke zaken)
- uit het jaar nul (=volkomen ouderwets, achterhaald, uit de mode)
- rust roest (=wanneer je niets doet gaat je vermogen achteruit)
50 dialectgezegden bevatten `achter`
- 'Ij èt nag wel 'n achterpleggie (=hij heeft nog wel wat achter de hand) (Enkhuizens)
- 't achter de koêsn hem'm (=klaar zijn met eten) (Vechtdals)
- 't ael es nog nie van au gat gespoeld [hoewel dit nergens terug te vinden is moet `ijl` hier `vruchtwater`betekenen] / ge zèe nog nie druëg achter au uëren (=je komt net kijken) (Wichels)
- 't Hooi lopt achtern woagen (=Dat meisje zit achter die jongen aan) (Poperings)
- 't is achter 't gat (=het is voorbij) (Kaprijks)
- 't is bezijen of ook bachten de hoek bv. (=achter iets komende of liggende,) (Maldegems)
- 't ooëi lopt achter de vorke (=dat meisje loopt te veel een jongen achterna) (Veurns)
- 't peerd achter de woag'n spann'n (=de zaak verkeerd aanpakken) (Westerkwartiers)
- 't perd achter de karre spann (=nutteloos werk doen) (Veurns)
- 't zit niemand achter a (=doe rustig) (Kaprijks)
- ‘k zij d’er espres achter geweest (=Ik ben dat speciaal gaan halen) (Kaprijks)
- ‘t is achter ‘t gat (=het is voorbij) (Kaprijks)
- aachter tsjoap stond inne sjoen gesjoafde sjuppesteel (=achter de kast stond een mooi geschaafde spadesteel) (diepenbeeks)
- aagte oe, dekke man (=achter jou, scherm hem af) (Kaatsheuvels)
- aan de pan blijven hangen (=als laatste achter blijven) (Amsterdams)
- aater de mètskes kétse (=achter de meisjes lopen) (Munsterbilzen - Minsters)
- aatër de vrolaaj kétse (=achter de vrouwen lopen) (Munsterbilzen - Minsters)
- Aater Haarieke van de Knaajnkes on de bêm èn Eek hoch de Sjutteraaj van Eek hunne boom ston, tësse de kiëzebeem (=achter 'Huis Gregoor' had de schutterij van Eik haar schietstand, tussen de kersenbomen.) (Munsterbilzen - Minsters)
- aater iemed zen vasse zitte (=achter iemands veren zitten) (Munsterbilzen - Minsters)
- achter 'n anner deur (=non stop) (Westerkwartiers)
- achter 't gat (=achter de rug) (Bevers)
- achter 't gat (=in het geniep) (Wolvertems)
- achter 't gat iets doen (=in het geniep iets doen) (Sint-Niklaas)
- achter 't gat klapp'n (=roddelen) (Veurns)
- achter 't gat ljuëbm (=opruimen) (Kaprijks)
- achter 't net viss'n (=te laat voor iets komen) (Westerkwartiers)
- achter ‘t gat (=In het geheim) (Harelbeeks)
- achter a gat klabm (=achter je rug praten) (Kaprijks)
- achter d'aoge lôôpen (=Spijbelen) (Zeeuws)
- achter d'aug (=niet officieel, in het geniep) (Wichels)
- achter d'aug nor ’t skool goeën (=haagschool houden, spijbelen) (Meers)
- achter d'ièërde [achter de aarde] (=achter de horizon) (Kaprijks)
- achter d'n gebreide n'onderbroek kruipe (=Naar bed gaan) (Bergs)
- achter d'oechelen (=achter de struiken) (Kortenbergs)
- achter daoge getrowd zyn (=ongehuwd samenwonen) (kortemarks)
- achter de bânk goeze (=Iets niet van belang vinden) (Weerts)
- achter de beskoittore om komme. (=Heel veel moeite doen.) (zaans)
- achter de boet gooien (=weggooien) (Westfries)
- achter de buu.kehèg ligge (=dood zijn) (Genneps)
- achter de buuke heg liggen (=begraven zijn) (Waalwijks)
- achter de kluud'n luup'n (=alles doen voor iemand) (Deinzes)
- achter de kluud' n luub' n (=Iets doen voor iemand) (Hansbeeks)
- achter de kont aan klets’n (=achter de rug om praten) (Klazienaveens)
- achter de mestpluus langs (=op z'n hondjes) (Voorthuizens)
- achter de pette (= (stil) bidden) (Lutters)
- achter de pette kieken. (=Bidden voor de maaltijd.) (Achterhoeks)
- achter de pette kiekn (=stil gebed waarbij de pet voor de ogen ging) (Zeeuws)
- achter de poeste weden (=achter adem zijn) (Drents)
- achter de pûste (=Buiten adem) (Bolserters)
- achter de weijr lopen (=spijbelen) (Waaslands)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
