16 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten ` ten`
- beslagen ten ijs komen (=goed voorbereid zijn)
- beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald (=je kan beter iets voortijdig stoppen dan doorgaan tot het helemaal verkeerd gaat)
- de haren ten berge (doen) rijzen (=ergens erg van (doen) schrikken)
- de reis is nog niet ten einde als men kerk en toren herkent (=geef niet op voor het doel geheel is bereikt)
- er zijn tenten opslaan (=ergens verblijven, zich ergens vestigen)
- heden ten dage (=tegenwoordig)
- iemand uit de tent lokken (=het voor elkaar krijgen dat iemand ergens een uitspraak over doet)
- lange tenen hebben (=lichtgeraakt zijn)
- lelijk ten haring gevaren zijn (=zwaar pech hebben)
- liever iemand zijn hielen zien dan zijn tenen (=iemand niet goed kunnen verdragen)
- met kromme tenen zitten (=zich ergeren)
- onbeslagen ten ijs komen (=niet voorbereid zijn)
- op iemands tenen trappen (=iemand beledigen)
- op je tenen getrapt zijn (=beledigd zijn)
- op je tenen lopen (=meer willen presteren dan je aan kunt)
- wie niet omziet is haast teniet (=overhaastig werken leidt tot ongelukken)
14 betekenissen bevatten ` ten`
- je beslag krijgen (=definitief ten einde lopen , beslist worden)
- het is kruis of munt, zei de non en ze trouwde de bankier (=een keuze voor het materiële kan ten koste gaan van het spirituele)
- het tij keren (=een ontwikkeling stoppen. Bijvoorbeeld ten aanzien van het toenemen van zinloos geweld. Zie getij)
- de bietenbrug opgaan (=falen, ten onder gaan, zwaar verliezen)
- men vindt geen molenaar of hij at gestolen koren. (=ieder zoekt zijn voordeel, ook al is het ten koste van anderen.)
- iemand de rekening presenteren (=iemand de kosten ten laste brengen (ook figuurlijk))
- iemand een worst voorhouden (=iemand een voordeeltje in het vooruitzicht stellen, teneinde hem te bewegen ergens mee akkoord te gaan)
- quod deus bene vertat (=laat God het ten goede keren)
- onder de plak zitten (=niets durven tenzij de partner het goed vindt)
- oude koeien uit de sloot halen (=oude geschiedenissen terug ten tonele voeren)
- instorten als een kaartenhuisje (=plots en snel in elkaar zakken, tenietgedaan worden)
- stilstand is achteruitgang. (=stil blijven staan leidt tot relatieve achteruitgang ten opzichte van anderen die vooruitgang boeken)
- summa summarum (=uiteindelijk - tenslotte)
- je ellebogen gebruiken (=zich ten koste van anderen opwerken)
Eén dialectgezegde bevat ` ten`
- Die boeren van over 't woater (=Mensen van overschelde, ten Ede, Laarne-Kalken) (Wetters)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen