486 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `da`
- van een leien dakje gaan (=bijzonder vlot en zonder problemen verlopen)
- van voren niet weten dat je van achteren leeft (=erg dom zijn)
- vechten dat de kraaien om de brokken komen (=hevig vechten)
- verkoop de huid niet voordat de beer geschoten is (=je moet niet geld uitgeven voordat je het hebt verdiend)
- verrijzen als paddenstoelen na een regenachtige dag (=plots tevoorschijn komen)
- voor dag en dauw (zijn) (=heel vroeg)
- voor de kat zijn viool iets hebben gedaan (=een zinloze inspanning hebben geleverd)
- voor geld kun je de duivel doen dansen (=met geld kun je alles gedaan krijgen)
- voorkomen is beter dan genezen (=door voorzichtig te zijn kun je problemen en ongelukken voorkomen)
- vrij buurmans` kind, dan weet je wat je vindt. (=het is verstandig om vast te houden aan wat bekend en vertrouwd is)
- waar de klok luidt, daar is een kapel. (=geruchten hebben vaak een kern van waarheid)
- waar geen aardappelen gepoot worden, zullen er ook geen groeien (=als je niet een goed begin voor iets legt, zal er ook niets van worden)
- wanneer de boeren niet meer klagen, nadert het einde der dagen (=boeren klagen altijd)
- wat de boer niet kent, dat eet hij niet. (=mensen houden niet van (zijn bang voor) wat ze niet kennen.)
- wat de boer niet kent, dat vreet hij niet (=hij wenst uitsluitend gerechten te nuttigen die hij reeds kent)
- wat de een niet lust, daar eet een ander zich dik aan. (=smaken verschillen.)
- wat de vrouw graag mag, eet de man elke dag. (=mannen eten wat hun vrouw kookt, ook als het niet hun favoriete gerecht is)
- werken zolang het dag is (=werken zo lang iemand kan)
- weten hoe men dat in het vat zal gieten (=de oplossing weten)
- wie `s nachts gaat vissen moet overdag zijn netten drogen (=wie te veel heeft gedronken is de volgende dag niets waard)
- wie dan leeft die dan zorgt (=geen zorg om de toekomst van anderen)
- wie dan leeft, wie dan zorgt (=geen zorgen maken over de toekomst)
- wie de naam heeft, krijgt de daad (=wie bekend staat als misdadiger, krijgt de schuld)
- wie geeft wat hij heeft, is waard dat hij leeft (=als je zoveel geeft zoveel je kunt, dan kan niemand je iets verwijten)
- wie honing wil eten moet lijden dat de bijen hem steken (=wie iets wil bereiken moet daar iets voor over hebben)
- wie staat ziet toe dat hij niet valle (=mensen die alles denken te weten of kunnen, moeten zelf maar oppassen voor fouten en problemen)
- wijze raad Is halve daad. (=met verstandig advies ben je al halverwege om succesvol te zijn)
- woorden zijn dwergen, daden zijn bergen (=woorden doen weinig, daden maken het verschil)
- zachtjes aan, dan breekt het lijntje niet (=handel voorzichtig, dan mislukt het niet)
- zijn haring braadt daar niet (=hij is daar niet welkom)
- zijn kop is zwaarder dan zijn benen (=hij is dronken (of erg moe))
- zijn ogen zijn groter dan zijn maag (=hij neemt meer op zijn bord dan hij kan eten)
- zo lang aardappels poten als je mest hebt (=met iets zo lang mogelijk doorgaan)
- zo lustig zijn als een vogeltje dat koe heet (=buitengewoon loom zijn)
- zo stil dat je een speld kunt horen vallen (=bijzonder stil)
- zorg dat daar geen zwarte hond tussen komt (=pas op dat het niet misgaat)
715 betekenissen bevatten `da`
- een open deur intrappen (=iets doen wat niet nodig is of iets wat al gezegd of gedaan is nog een keer doen)
- er je eigen plasje overheen doen (=iets een beetje veranderen zodat helemaal naar je zin is. In werksituaties kan dit soms uit de hand lopen, als er veel belanghebbers zijn die allemaal hun eigen plasje over een document willen doen. Het kan dan resulteren in een onleesbare tekst.)
- met de haren erbij slepen (=iets erbij halen dat er niets mee te maken heeft)
- vaste voet aan de grond krijgen (=iets gedaan krijgen en/of als gebruikelijk beschouwd gaan worden)
- een koekje van eigen deeg (=iets geven (of krijgen) wat oorspronkelijk bedacht is door degene die het krijgt (of geeft))
- iets op zijn beloop laten (=iets gewoon maar verder laten gaan zonder dat je je ermee bemoeit, zonder dat je ingrijpt)
- rozen voor de varkens/zwijnen strooien (=iets goed doen voor mensen die dat niet waarderen)
- er de boot mee ingaan (=iets hebben ondernomen, dat tot een totale mislukking heeft geleid)
- de overhand hebben (=iets is meer aanwezig dan het ander / meer invloed hebben)
- een spiering uitwerpen om een kabeljauw te vangen (=iets kleins aan een ander geven met de gedachte zelf iets groots terug te krijgen)
- naar de mutsaard rieken (=iets klopt zeer niet (mutsaard = brandstapel) / verdacht worden van ketterij)
- een gevoelige snaar raken (=iets ligt erg gevoelig bij iemand, belangstelling hebben voor een bepaald onderwerp en iemand die dan aandacht heeft ervoor)
- iets niet met zijn geweten overeen kunnen brengen (=iets niet kunnen doen omdat men het niet goed vindt)
- er de balen van hebben (=iets niet meer leuk vinden en willen dat het stopt)
- iets beneden zijn waardigheid achten (=iets niet willen doen omdat men vindt dat men een betere taak waard is)
- iets voor het voetlicht brengen (=iets onder de aandacht brengen)
- de vlag dekt de lading niet (=iets onder een goede naam verkopen zonder dat het ook die kwaliteit heeft)
- vijf poten aan een kalf/schaap zoeken (=iets proberen te vinden dat er niet is)
- haast en spoed is zelden goed (=iets te snel doen, resulteert vaak in iets dat slecht gedaan is)
- met iets op de proppen komen (=iets vertellen, ermee voor de dag komen)
- een heilige koe (=iets waar je niet aan mag komen en zuinig op bent, voor sommige mensen is dat bijv. een auto)
- wat van ver komt, is lekker (=iets wat van ver komt, is bijzonder. daarom denkt men dat het ook beter zal zijn)
- iets op je buik kunnen schrijven (=iets wel kunnen vergeten, dat wat je wilde gaat niet door)
- het daglicht niet kunnen verdragen/zien (=iets wordt stiekem of oneerlijk gedaan)
- een schot voor open doel. (=iets zo eenvoudig dat het bijna onmogelijk is om te falen)
- een naald in een hooiberg/hooimijt zoeken (=iets zoeken dat bijna niet te vinden is)
- over mijn lijk (=ik zal mij daar met alle kracht tegen verzetten)
- voor het voetlicht (=in de aandacht)
- op hoop van zegen (=in de hoop dat het lukt)
- geen tien paarden brengen me daar naar toe. (=in geen geval ga ik daar naar toe)
- haring bij de vleet (=in overvloed. (Een `vleet` is een groot net dat door de haringloggers werd/wordt gebruikt.))
- in de dagen van olim (=in vroeger dagen)
- over iemand een boekje opendoen (=informatie over iemand geven, waarvan diegene niet wil dat het bekend wordt)
- iemand de hielen laten zien (=inhalen of beter presteren dan de ander)
- je voor de kop schieten (=inzien dat men een grote stommiteit gedaan heeft - zelfmoord plegen)
- wie een paard uit de wei wil halen, moet het beest niet eerst met het halster tegen de kop slaan. (=je bereikt meer met vriendelijkheid, dan met strengheid)
- de wens is de vader van de gedachte (=je gelooft iets, omdat je wil dat het zo is)
- je laatste hemd aan hebben (=je hebt iets fout gedaan en er zal wat voor je zwaaien)
- aan een dood paard trekken. (=je inspannen voor iets, dat tot mislukken gedoemd is)
- beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald (=je kan beter iets voortijdig stoppen dan doorgaan tot het helemaal verkeerd gaat)
- wie veel eist krijgt veel. Wie te veel eist krijgt niets (=je kan door het te vragen veel bij mensen gedaan krijgen, maar als je onredelijk wordt zal je worden overgeslagen)
- kallen is mallen maar doen is een ding (=je kan het beter doen dan er altijd maar over blijven praten)
- er is geen land met hem te bezeilen (=je kan met hem niets aanvangen, omdat hij niet wil meewerken)
- je kan wel dansen al is het niet met de bruid (=je kan ook wel tevreden zijn met iets minder dan het beste)
- meten is weten, gissen is missen (=je kunt beter afmetingen meten dan schatten)
- een slak op de goede weg, wint het van een haas op de verkeerde weg (=je kunt beter iets langzaam en goed doen, dan snel en niet goed)
- langzaam aan, dan breekt het lijntje niet (=je kunt beter rustig doorwerken, dan kan er het minste fout gaat)
- het is beter de bakkers te paard, als de dokters. (=je kunt beter voldoende en gezond eten, dan straks naar de dokter te moeten)
- wie pleit om een paard, behoudt de staart. (=je kunt beter wat toegeven, dan het tot een duur en langslepende kwestie te laten komen)
- geef een man een vis dan heeft hij die dag te eten (=je kunt iemand beter leren vissen dan heeft hij z`n leven lang vis te eten)
50 dialectgezegden bevatten `da`
- da ku'j umsgelieks wel (...) (=dan kun je net zo goed wel (...) ) (Vechtdals)
- da kuist zijn gat méé papier (=dit is vanzelfsprekend) (Gents)
- da kult oe un keer (=dat breekt je op) (Maas en waals)
- da kump bij mich nog nie ès op (=ik denk er niet aan) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kump mich men stroët aut (=dat staat me lelijk tegen) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kump mich mën stroêt aut (=ik heb er genoeg van !) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kump nie zoe krek (na) (=je moet niet pietje-precies zijn) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kump van de lange berg (=dat is zonder veel overtuiging / goesting) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kump wol ammël èn de sjakosj (=dat komt weer wel in orde) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kump zoe naa (krek ) nie, asset mèr zjus ès (=dat hoeft niet zo precies) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kump zoe naa nie (=dat komt zo nauw niet) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kumt nie zo nau (=dat komt niet zo precies) (Dunges)
- da kund'op oan buik schrèven / schrèeft da moar op oan buik (=daar hoef je niet meer op te rekenen) (Wichels)
- da kunde oep awen bil schreive (=vergeet het maar) (Antwerps)
- da kunde op oewe buik schrijve (=dat kun je wel vergeten) (Oudenbosch)
- da kunde wel zee-ge ja (=ja reken maar) (Oudenbosch)
- da kup zau van wijd voert (=dat straalt geen entoesiasme uit) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kupke (=dat gezichtje) (Ossies)
- da kwaam as ne beer op sokke gelijk (=dat deed zich onverhoeds voor) (Oudenbosch)
- da kümp mich de stro (eë) t aut (=ik heb er meer dan genoeg van) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kümp mich men stroët aut (=ik ben het zat) (Bilzers)
- da lapste mich nimei (=dat doe je me niet meer aan) (Munsterbilzen - Minsters)
- da lapter heil ziëker on zen botte (=daar trekt die zich zeker niks van aan) (Munsterbilzen - Minsters)
- da legd'in au grepe (=dat ligt in je bereik) (Wetters)
- da legt teminste pad af! (=dat schiet lekker op!) (Graauws)
- da lek wel een uitgezwore pèèrdenòòg (=Die wond ziet er niet goed uit!) (Roosendaals)
- da lëp makkemêntëg (=dat loopt niet van een leien dak) (Munsterbilzen - Minsters)
- da lèt mich heilegans nie! (=dat hindert me helemaal niet!) (Munsterbilzen - Minsters)
- da liegste (=dat is gelogen) (Munsterbilzen - Minsters)
- da liegste ! (=niet waar !) (Munsterbilzen - Minsters)
- da liegste-das geloeëge-de liegs toste zwat zies (=niet waar!) (Munsterbilzen - Minsters)
- da liegter! (=dat is gelogen!) (Munsterbilzen - Minsters)
- da ligt dor weer te raun (=slordig in de weg laten liggen) (Meers)
- da ligt nie in 't vier (=daar is geen haast bij) (Meers)
- da ligt op mijnen teen (=Het ligt in de weg) (Vejels)
- da lik vür de hand (=dat is vanzelfsprekend) (Munsterbilzen - Minsters)
- da loegter vingerdik op (=dat zou een blinde nog zien!) (Munsterbilzen - Minsters)
- da lupt wel los (=dat valt allemaal wel mee) (Geffes)
- da lustert jeul naauw (=dat is een heel precies werkje) (Oudenbosch)
- da luzzik nie (=dat vind ik te vies om op te eten) (Valkenswaards)
- da ma(r)sjeer nie, 't affeseert nie (=dit werkt niet, het gaat niet vooruit) (Wichels)
- da maak gien donder. (=dat geeft niet, hoor!) (Vechtdals)
- da mag best us gezeed worre (=Het mag eens gezegd worden) (Valkenswaards)
- da mag d'n dag nie zien (=’t mag niet geweten zijn) (Meers)
- da mag mo da mut ni (=dat mag maar het hoeft niet) (herenthouts)
- da mag vaneigens (=natuurlijk mag dat) (Sint-Niklaas)
- da makt ginne prei (=het maakt niet veel uit) (Dunges)
- da méénde nie! (=dat meen je niet!) (Baronies)
- da méénde nie! (=dat meen je niet!) (Roosendaals)
- da meesj kost è stikske kreften en zougen (=dat mens kon een stukje zagen) (Nieuwerkerks)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
