37 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten ` gew`
- aan elkaar gewaagd zijn (=beiden vrijwel evenwaardig zijn)
- als de bruid verpatst is wordt zij gewild. (=wat niet meer beschikbaar is lijkt aantrekkelijker voor anderen)
- als de kat zich wast, komt er gewis een gast (=als de kat zich wast komt er visite.)
- als hadden geweest is, is hebben te laat. (=niet zeuren over gedane zaken)
- bij eigen zin is geen gewin. (=eigenwijs zijn is niet goed)
- de geest is gewillig maar het vlees is zwak. (=geef niet toe aan verboden verleidingen)
- de koe is vergeten dat hij kalf geweest is. (=zeurende ouderen vergeten dat ze vroeger ook wild waren)
- de teerling is geworpen (=de beslissing is genomen)
- doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. (=blijf vooral normaal doen)
- een gewaarschuwd mens telt voor twee (=iemand die vooraf weet wat er fout kan gaan moet zich er maar op voorbereiden)
- een haas is graag waar hij geworpen is. (=ieder wil graag zijn waar hij geboren is)
- een krul meer in zijn staart hebben dan een gewoon mens (=zich een beetje aanstellen)
- een oortje gespaard is een oortje gewonnen. (=alle beetjes helpen als je spaart.)
- een zuiver geweten is het beste oorkussen. (=als je eerlijk bent slaap je gerust)
- er is geen kruid tegen gewassen (=er is niets aan te doen)
- fris gewaagd is half gewonnen (=de moedigste heeft de meeste kansen om iets te winnen)
- geen schoner gewaad als een zedig gelaat. (=je kan aan iemands` gezicht zien of hij een goed karakter heeft)
- goed begonnen is half gewonnen (=wat niet aangevangen wordt komt ook nooit af. / Wanneer het begin van iets goed is, is de kans groter dat het goed eindigt)
- had je me gisteren gehuurd dan was ik vandaag je knecht geweest (=je moet zo niet commanderen - dat doe ik gewoon niet!)
- het eerste gewin is kattengespin (=wie het eerste spelletje wint, verliest soms alle volgende spelletjes)
- iets in de schoot geworpen krijgen (=iets verkrijgen zonder al te veel moeite er voor te doen)
- iets niet met zijn geweten overeen kunnen brengen (=iets niet kunnen doen omdat men het niet goed vindt)
- in het geweer (=onder de wapens / aan het werk)
- in Rome geweest zijn, maar de Paus gemist hebben (=het belangrijkste laten schieten)
- je volle gewicht in de strijd werpen (=zich er volledig voor inzetten)
- klein gewin brengt rijkdom in. (=van kleine beetjes komt ook welvaart)
- lang genoeg in de kreupelstraat gewoond hebben (=lang genoeg in de problemen gezeten hebben)
- met de prins over de Maas geweest zijn (=veel meegemaakt hebben)
- met Noach in de ark geweest zijn (=erg oud(erwets) en uit de mode zijn)
- op het glazen bruggetje geweest zijn (=in doodsgevaar zijn geweest, op het nippertje ontsnappen)
- ridder te voet geworden zijn (=rijkdom is verdwenen)
- tegen de dood is geen kruid gewassen. (=doodgaan is onvermijdelijk)
- tot de tanden gewapend (=tot het uiterste bewapend)
- tussen beurs en geweten geplaatst zijn (=een financieel goede - maar misdadige - zaak kunnen doen)
- uit de kluiten gewassen zijn (=erg stevig en groot zijn)
- veel gewrijf en geschrijf (=eindeloze gedachtewisselingen)
- zo gewonnen, zo geronnen (=wat je makkelijk hebt gewonnen, kun je ook makkelijk weer kwijt raken)
60 betekenissen bevatten ` gew`
- boven water zijn (=alles is bekend geworden of is teruggevonden)
- overdag hebben waar men `s nachts van droomt (=alles zomaar in de schoot geworpen krijgen)
- ongevraagd, ongeweigerd (=als je iets doet waarvoor geen toestemming is gevraagd kan het achteraf niet meer geweigerd worden omdat het al gebeurd is)
- zitten alsof men een luis in zijn oor heeft (=alsof hij door zijn geweten beschuldigd wordt)
- bij gebrek aan brood eet men korstjes van pasteien. (=bij gemis aan het gewone moet men zijn toevlucht soms wel tot iets duurders nemen.)
- in een goed blaadje staan (=bijzonder gewaardeerd worden)
- die de minste tanden hebben, kauwen het meest (=de domste mensen voeren gewoonlijk het hoogste woord)
- herenzonden boerenleed. (=de gewone mensen boeten voor de fouten van de mensen met macht)
- de groten rijden te paard en de kleinen hangen tussen hemel en aarde. (=de machtige lui leven op kosten van de gewone man)
- eb en vloed wachten op niemand (=de tijd gaat gewoon door)
- een dijk van een baan (=een geweldige baan)
- het tij keren (=een ontwikkeling stoppen. Bijvoorbeeld ten aanzien van het toenemen van zinloos geweld. Zie getij)
- de slaap der rechtvaardigen slapen (=een schoon geweten hebben)
- een harde knoest heeft een scherpe bijl nodig (=een slechte gewoonte is moeilijk te verdringen)
- de smoor in hebben (=er een geweldige hekel aan hebben)
- geen plaatje maken (=er niet geweldig uitzien)
- het zit in de pijplijn (=er wordt aan gewerkt)
- iets uit de eerste hand hebben (=ergens zelf bij zijn geweest of hebben gehoord van iemand die het zelf heeft meegemaakt)
- het geld groeit niet op de rug (=geld komt niet zomaar binnen, er moet hard voor gewerkt worden)
- zuur verdiende centen. (=geld waarvoor hard is gewerkt.)
- door de bank genomen (=gemiddeld; meestal; gewoonlijk)
- buig de boom als hij jong is (=goede gewoonten kunnen het beste al jong worden aangeleerd)
- het takje buigen als het nog jong is (=goede gewoonten leert men het beste op jonge leeftijd aan)
- Jan Rap en zijn maat (=het gewone volk)
- als je alles van tevoren weet, ga je liggen voor je valt (=het heeft geen zin zich na afloop te beklagen over gebrek aan voorkennis. (Meestal in antwoord op klachten als `Als ik dat van tevoren geweten had.`))
- als je alles van tevoren wist, dan kwam je met een dubbeltje de wereld rond (=het heeft geen zin zich na afloop te beklagen over gebrek aan voorkennis. (Meestal in antwoord op klachten als `Als ik dat van tevoren geweten had.`))
- het is niet je dat (=het is niet geweldig)
- het loopt de spuigaten uit. (=het is te veel geworden)
- de wereld draait door (=het leven gaat gewoon door, ondanks problemen.)
- `t Is gelijk of men van/door de kat of de kater/hond gebeten wordt (=het maakt niet uit hoe of waardoor je benadeeld bent geweest)
- er een handje van hebben (=hinderlijke gewoonte, als iemand de kans ergens toe ziet die ook nemen, een ander het werk laten doen)
- `s Lands wijs, `s lands eer (=ieder volk is gehecht aan zijn eigen gewoonten, hoewel anderen ze maar raar vinden)
- iets op zijn beloop laten (=iets gewoon maar verder laten gaan zonder dat je je ermee bemoeit, zonder dat je ingrijpt)
- ik vond het niet zo bie (=ik vond het niet zo geweldig)
- op het glazen bruggetje geweest zijn (=in doodsgevaar zijn geweest, op het nippertje ontsnappen)
- bezoek en vis blijven drie dagen fris (=je moet geen gasten te lang laten logeren want dan ga je je aan hun gewoonten ergeren)
- had je me gisteren gehuurd dan was ik vandaag je knecht geweest (=je moet zo niet commanderen - dat doe ik gewoon niet!)
- nakaarten heeft geen zin (=men moet niet doorgaan met zeuren over iets dat al geweest is)
- de sterke arm der wet (=met gepast geweld optredende overheidsorganisatie, bijvoorbeeld politie of justitie)
- vi coactus (=met geweld afgedwongen)
- verstand op nul zetten (=niet nadenken en gewoon handelen.)
- met de kop tegen de muur lopen (=nutteloos geweld gebruiken)
- door de kajuitsramen aan boord komen (=onmiddellijk bevelhebber worden, zonder eerste ondergeschikte te zijn geweest)
- oude bokken hebben stijve horens (=oude mensen hebben vaak vaste gewoontes die maar moeilijk kunnen veranderen)
- wie het laatst lacht, lacht het best (=pas aan het einde kan je zien we gewonnen heeft)
- de oude Adam afleggen. (=slechte gewoonten of gedrag achterlaten om positieve veranderingen aan te brengen.)
- goed boeren / goed geboerd hebben (=succesvol geweest zijn, vooral financieel)
- in het huisje wegen (=uiterst nauwkeurig het gevraagde gewicht geven)
- voor de mast gediend hebben (=van gewone matroos opgeklommen zijn tot officier)
- naai geen zakken met zijde (=verspil geen dingen aan iets wat niet wordt gewaardeerd)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
