344 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `cht`
- niet over een nacht ijs gaan (=eerst nadenken voor men iets doet - geen risico`s nemen)
- nog nat(/ niet droog) achter de oren zijn (=nog uiterst onervaren zijn, zodat men er niet over mee kan praten)
- nu komt er licht in de duisternis (=nu komt er een oplossing)
- ogen in je achterhoofd hebben (=zeer alert en waakzaam zijn.)
- ogen van achteren en van voren hebben (=alles goed in de gaten houden)
- om de kracht van het anker te voelen moet men de storm trotseren (=pas als men iets ernstig meemaakt, weet men op wie men kan vertrouwen)
- om een luchtje gaan (=dood gaan)
- onder het juk zuchten (=onderworpen zijn)
- ongenode gasten zet men achter de deur (=wie niet welkom is, laat men niet binnen of laat men zo lang mogelijk wachten)
- ook de beste boom geeft slechte vruchten (=zelfs goede ouders kunnen kinderen hebben die het verkeerde pad inslaan.)
- op de achtergrond blijven (=niet in de schijnwerpers willen staan.)
- op de achterste benen/poten staan (=zeer verontwaardigd of boos zijn.)
- op je achterste zolder jagen (=beledigen, bang maken)
- op je pootjes terecht komen (=het komt vanzelf wel voor elkaar)
- op oud ijs vriest het licht (=een oude kwaal komt gemakkelijk weer boven)
- op rechte wegen gaan (=niet zondig leven)
- op twee gedachten hinkelen/hinken (=moeilijk kunnen beslissen)
- oude paarden jaagt men achter de schans (=oudere werknemers worden soms aan de kant gezet)
- overdag hebben waar men `s nachts van droomt (=alles zomaar in de schoot geworpen krijgen)
- peper in je achterwerk hebben (=een hoog tempo hebben)
- platvis eet je met de ramen open en rondvis met de ramen dicht (=m.a.w. platvis is een zomervis en rondvis is in de winter op z`n best)
- poppetje gezien kastje dicht (=we laten het even zien, maar daarna is het voorbij)
- proberen is het naaste recht. (=je kunt iets altijd proberen.)
- recht door zee gaan (=altijd eerlijk blijven/zijn)
- recht en slecht (=eenvoudig en eerlijk)
- recht in zijn schoenen lopen/staan (=eerlijk zijn, niets misdaan hebben)
- recht praten wat krom is (=door een ingewikkelde, onjuiste redenering een onzuivere situatie, daad of besluit trachten van een rechtvaardiging te voorzien)
- recht voor zijn raap (=zonder omwegen gezegd)
- rechter in eigen zaak zijn (=zijn eigen zaak kunnen beoordelen)
- sap noch kracht hebben (=totaal geen waarde hebben)
- slecht gemutst zijn (=een slecht humeur hebben)
- stilstand is achteruitgang. (=stil blijven staan leidt tot relatieve achteruitgang ten opzichte van anderen die vooruitgang boeken)
- te biechte gaan (=gaan vertellen (wat je eigenlijk niet mag vertellen))
- tegen windmolens vechten (=tegen irreëele gevaren/zaken vechten)
- titanenarbeid verrichten (=erg zwaar werk doen)
- troeven achter de hand houden (=iets voordeligs achterhouden, informatie achterhouden)
- twaalf ambachten, dertien ongelukken (=wie telkens van beroep verandert, slaagt uiteindelijk nergens in)
- twee zielen, één gedachte (=twee mensen die op hetzelfde moment hetzelfde idee hebben)
- uit de lucht gegrepen (=uit het niets gegrepen, zonder enige grond)
- uit de lucht grijpen (=iets zonder enige grond vertellen)
- uit de lucht komen vallen (=doen alsof men van niets weet / erg plotseling en onverwacht)
- uit het zadel lichten (=zijn rang of stand of betrekking doen verliezen)
- uit het zicht, uit het hart (=wanneer iets niet meer zichtbaar is, wordt het vaak vergeten.)
- uit iemands aangezicht gesneden zijn (=sterk op iemand lijken)
- uitgaan als een nachtkaars (=langzaam doven, sterven)
- vaart achter iets zetten (=iets snel (doen) uitvoeren)
- van achter de koeien/ploeg komen (=van boerenafkomst zijn)
- van achteren kijkt men de koe in zijn gat (=achteraf is het makkelijk kritiek geven)
- van de nacht een dag maken (=`s nachts werken)
- van je á propos gebracht worden (=in de war gebracht worden)
556 betekenissen bevatten `cht`
- iemand doodverven met iets (=iemand bestemd voor een post achten, iemand als de dader van iets afschilderen (doodverf is grondverf)[1])
- een schurftig paard vreest de roskam (=iemand die aan iets schuldig is, heeft liever niet dat datgeen onderzocht wordt)
- het is goed sollen met een dood paard. (=iemand die geen verzet biedt, is een makkelijk slachtoffer)
- wie het grootste hoofd heeft, moet de grootste hoed hebben (=iemand die het recht heeft op het grootste deel, moet dat ook krijgen)
- iemand om een boodschap sturen (=iemand een opdracht laten uitvoeren)
- iemand een worst voorhouden (=iemand een voordeeltje in het vooruitzicht stellen, teneinde hem te bewegen ergens mee akkoord te gaan)
- iemand de vrije hand geven (=iemand geheel vrij laten in de wijze waarop hij een opdracht uitvoert)
- iemand blij maken met een dode mus (=iemand iets goeds in het vooruitzicht stellen, dat uiteindelijk waardeloos zal blijken te zijn)
- iemand iets in het oor fluisteren (=iemand iets zachtjes zeggen, heimelijk laten weten)
- iemand met de neus op de feiten drukken (=iemand iets zó onder de aandacht brengen, dat hij het niet langer kan negeren)
- iemand onder de duim houden (=iemand in je macht hebben, iemand de baas zijn)
- iemand aan zijn angel krijgen (=iemand in zijn macht krijgen)
- iemand de ogen openen (=iemand inzicht geven in iets wat diegene nog niet doorhad)
- iemand de ogen uitsteken (=iemand jaloers maken door de aandacht te vestigen op iets wat men heeft, en wat de ander ontbreekt)
- iemand met de nek aankijken (=iemand minachten of negeren.)
- iemand achter de bank schuiven (=iemand minachtend behandelen)
- iemand op zijn voorman zetten (=iemand nadrukkelijk op zijn plicht wijzen)
- voor het blok zetten (=iemand onverwacht in een lastige positie brengen; bijvoorbeeld iemand dwingen te reageren die dat eigenlijk niet wil, of iemand dwingen een keuze te maken.<>)
- iemand in het zonnetje zetten (=iemand op positieve wijze aandacht geven, iemand eer bewijzen)
- iemand een oor aannaaien (=iemand oplichten)
- appels voor citroenen verkopen (=iemand oplichten.)
- iemand een bril op de neus zetten (=iemand terechtwijzen of dwingen gehoorzaam te zijn)
- iemand het nakijken geven (=iemand verslaan of achterlaten.)
- iemand uit de droom helpen (=iemand vertellen hoe het écht in elkaar zit)
- iemand bont en blauw slaan (=iemand zo slaan dat hij een dik gezicht met blauwe en geel blauwe vlekken krijgt)
- iemand in de tang nemen (=iemand zo vasthouden dat hij of zij niet kan ontsnappen. / Iemand in zijn macht hebben)
- een zalfje op de wond (=iets dat het leed verzacht)
- geen benul hebben (=iets echt niet doorhebben)
- een koekje van eigen deeg (=iets geven (of krijgen) wat oorspronkelijk bedacht is door degene die het krijgt (of geeft))
- goedkoop is duurkoop (=iets goedkoops kan later kosten veroorzaken, bijvoorbeeld door slechte werking, reparaties of onderhoud)
- gouden appels op zilveren schalen (=iets is erg prachtig/goed/verstandig (verwoord))
- iets achter de knopen hebben (=iets is volbracht of voltooid)
- een spiering uitwerpen om een kabeljauw te vangen (=iets kleins aan een ander geven met de gedachte zelf iets groots terug te krijgen)
- naar de mutsaard rieken (=iets klopt zeer niet (mutsaard = brandstapel) / verdacht worden van ketterij)
- een gevoelige snaar raken (=iets ligt erg gevoelig bij iemand, belangstelling hebben voor een bepaald onderwerp en iemand die dan aandacht heeft ervoor)
- je neus voor iets ophalen (=iets minderwaardig achten)
- een potje te vuur hebben staan (=iets onaangenaams te verwachten hebben)
- iets voor het voetlicht brengen (=iets onder de aandacht brengen)
- nog niet jarig zijn (=iets ongunstigs te verwachten hebben)
- uit de hoek komen (=iets onverwachts of verrassends doen.)
- haast en spoed is zelden goed (=iets te snel doen, resulteert vaak in iets dat slecht gedaan is)
- iets achter de hand hebben (=iets ter beschikking hebben voor wanneer het nodig mocht zijn (bv nood))
- naar iets vissen (=iets trachten te achterhalen)
- de scherpe kantjes er van afhalen. (=iets verzachten of minder extreem maken)
- er naar uitkijken als de pastoor naar het geld in het kerkenzakje (=iets vol verwachting tegemoet zien)
- troeven achter de hand houden (=iets voordeligs achterhouden, informatie achterhouden)
- ik zoek het paard, maar ik zit erop. (=iets zoeken waar je heel dichtbij bent)
- ik ben geen uithangbord (=ik heb meer te doen, ik blijf niet wachten/zo staan)
- ik vind het pet (=ik vind het een bijzonder slechte zaak)
- moeten is dwang en huilen is kindergezang (=ik wil het wel doen, maar niet als het me verplicht wordt)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
