23 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `staat`
- als de stok stijf staat is de uil gaan vliegen (=zit je eenmaal met een erectie, dan is de wijsheid ver zoeken)
- dat staat als een paal boven water (=dat is een absolute zekerheid)
- dat staat niet in zijn woordenboek (=dat kent hij niet, daar doet hij niet aan mee, heeft hij nog nooit van gehoord)
- dat staat op de agenda (=dat gaat nog gebeuren; dat gaat nog besproken worden)
- er staat een beer aan het hek te rammelen. (=naar het toilet moeten)
- het huilen staat hem nader dan het lachen (=hij ziet er vooral de trieste kant van)
- het staat geschreven en gedrukt je moet krabben waar het jeukt (=problemen bij de bron aanpakken)
- hij geeft niet om wiens huis in brand staat, als hij zich maar aan de gloed kan warmen (=overal voordeel uit halen, ongeacht gevolgen voor anderen)
- iemand ongesuikerd zeggen waar het op staat (=iemand ongegeneerd de waarheid zeggen)
- iets staat op losse schroeven (=het is onzeker, er valt niet op te bouwen)
- liegen of/dat het gedrukt staat (=heel erg hard liegen)
- mijn hoofd staat er niet naar (=ik kan me er niet op concentreren)
- mijn verstand staat er bij stil (=dat begrijp ik helemaal niet)
- ongesuikerd zeggen waar het op staat (=onverbloemd de waarheid zeggen)
- op een volle buik staat een vrolijk hoofd. (=een volle buik brengt een blij en tevreden humeur.)
- verkopen terwijl hij erbij staat (=te slim af zijn)
- vragen staat/is vrij (=iedereen heeft de gelegenheid om vragen te stellen)
- wee de wolf die in een kwaad gerucht staat (=als je je goede naam verliest is die haast niet terug te winnen)
- wie gaat slapen zonder te hebben gegeten, staat op zonder te hebben geslapen. (=voor de gezondheid zijn eten en slapen van belang.)
- wie staat ziet toe dat hij niet valle (=mensen die alles denken te weten of kunnen, moeten zelf maar oppassen voor fouten en problemen)
- ze staat in haar eigen licht (=ze is trots op zichzelf)
- zijn hoed staat op halfzeven (=hij is dronken)
- zijn pruik staat scheef (=hij is slecht gehumeurd)
28 betekenissen bevatten `staat`
- liggende maan, staande matrozen. (=als de maan op zijn kant staat komt er storm op zee)
- waar aas is vliegen kraaien (=als er iets te halen valt staat iedereen vooraan)
- lege kisten, maken twisten. (=bij schaarste onstaat ruzie)
- een Uriasbrief (=een brief waarin een verschrikkelijk bericht staat)
- het juiste midden vinden (=een goed evenwicht vinden tussen twee tegengestelde aanpakken. Bijvoorbeeld, als het er om gaat hoeveel bevoegdheden de politie moet hebben om de rechtsstaat te handhaven)
- een heet hangijzer (=een moeilijk onderwerp waar veel discussie over bestaat)
- de beer is los (=er gebeurt opeens van alles; er ontstaat ruzie of paniek)
- ter ziele zijn / ter ziele gaan (=gestorven zijn of sterven, ook figuurlijk: iets dat niet meer bestaat of actief is)
- de rook kan het hangerijzer niet deren (=het heeft geen zin te proberen iets dat vast staat te veranderen)
- zo lang er leven is, is er hoop (=hoe slecht het ook staat, zolang nog niet alles verloren is, kan alles nog goed komen)
- iemand met open ogen bedriegen (=iemand bedriegen terwijl hij erbij staat)
- het zwarte schaap van de familie (=iemand die een beetje buiten de familie staat qua gedrag)
- in een slechte reuk staan (=iemand die niet goed bekend staat)
- iets bij de roes kopen (=iets kopen in de staat zoals het is)
- iets bij de roes verkopen (=iets verkopen in de staat zoals het is)
- iemand ongezouten de waarheid zeggen (=onverbloemd de waarheid zeggen, eerlijk zeggen waar het op staat)
- de lachende derde (=persoon die buiten een conflict staat, maar profiteert van de uitkomst)
- een visje uitgooien (=proberen of ergens belangstelling voor bestaat)
- uit vuile lepels eten (=staat U te wachten als het slecht afloopt)
- in het land der blinden is eenoog koning (=tussen dommeriken volstaat een klein beetje verstand om baas te zijn)
- op ieder potje past wel een dekseltje (=voor iedereen bestaat er een geschikte levenspartner)
- geld baart onrust. (=waar geld is onstaat vaak onenigheid)
- met het mes tussen de tanden (=wanneer alles op het spel staat)
- weten hoe laat het is (=weten hoever het staat)
- wie de naam heeft, krijgt de daad (=wie bekend staat als misdadiger, krijgt de schuld)
- adel verplicht (=wie in aanzien bij het volk staat, moet ook aan de verwachtingen van het volk voldoen)
- iemand mores leren (=wraak op iemand nemen en/of flink zeggen hoe het er voor staat)
- de dingen bij hun naam noemen (=zeggen waar het op staat)
50 dialectgezegden bevatten `staat`
- `wè kòst dieje pòszeegel De prèès stao derop! (=`wat kost die postzegel De prijs staat erop!) (Tilburgs)
- 'k êt in den boek gezet (=het staat genoteerd) (Kaprijks)
- 't ès nie umdat zë pieëd daud lik èn de garaasj, daste de poeët moes loeëte oeëpe stoeën (=je gulp staat open) (Munsterbilzen - Minsters)
- 't goad-êm af (=het staat hem) (Kaprijks)
- 't is ier gelik vandiesie (=het staat hier allemaal vol) (Izegems)
- 't is knoddig (=het staat je goed) (Veurns)
- 't kiend bij de noam nuum'n (=zeggen waar het op staat) (Westerkwartiers)
- 't kolsietje van templeuf (=een straat in slechte staat) (west-vlaams)
- 't mos groeit tusse m'n benen, ik staat hier wortel te schiete (=ik sta hier al heel lang te wachten) (Rotterdams)
- 't stoa geschréve en gedrukt, ge moet krabbe woar ut jukt (=Het staat geschreven en gedrukt, je moet krabben waar het jeukt) (Ossies)
- 't stoa link 'n brokke skieuf (=het staat precies een weinig scheef) (Waregems)
- 't stoe geskreven en gedrukt, ge moetj krabben wurdat ukt (='t staat geschreven en gedrukt, je moet krabben waar het jeukt) (Meers)
- 't trekt ier (=je rits staat open) (Izegems)
- 't weeijt mer dun (=Er staat een koude wind) (Astens)
- " t'Is druk in de Spuistraat" (=Deze uitdrukking staat voor algemene drukte, waar dan ook) (Dordts)
- ' k ooëre ' t oi gèrn zegg' n (=je verwoording staat mij aan) (Waregems)
- ' t n es no nie ezeid (=het staat nog niet absoluut vast) (Waregems)
- a ee brauk (=hij staat in panne) (Meers)
- a spriet staut open (=je broek/gulp staat open) (Meers)
- A sta mé zenne mond vol tanne (=Hij staat met zijn mond vol tanden) (Mechels (BE))
- a voin’ajd uit (=je broek staat open) (Kaprijks)
- a't een (h) oend gewist, je beeët: gezegd als iemand iets niet opmerkt of niet vinden kan wat vlak in zijn nabijheid staat of ligt (=had het een hond geweest, hij beet) (Klemskerks)
- Aa zitj er veur'n gelèk as Zjang in d'onn'n (=Hij staat er goed voor) (Ninoofs)
- aaën veule goa goan vlieën (=Je gulp staat open) (Kaprijks)
- aan veule goa goan vlieën (=uw broek staat open) (Kaprijks)
- afgaun: Da gaud a (ni) af (=Dat staat je (niet) goed / dat ligt je (niet) goed) (Lebbeeks)
- ai-je je sti op mn schroenkels (=au je staat op mn voeten) (Zeeuws)
- As 't einen hónd waas, hat te dich al lang gebete (=Je kijkt erover heen, maar het staat vlak voor je) (Venloos)
- As ' n schoap owwer ' n dam is dan steet het hek los (=als een schaap over de dam is dan staat het hek los) (Twents)
- As je ut over de duivel heb trap ie m op zijn steert. (=we hebben het net over je (als je het over iemand hebt en plotsklaps staat hij / zij voor je) (Utrechts)
- as un kiep leej, stao-se (=als een kip (eieren) legt, staat ze) (Tilburgs)
- as't een 'ondje was dan woard'al gebeten / oo't een 'ondje gewist, ae oo au allang gebeten (=je bent er vlakbij, het ligt / staat naast je) (Wichels)
- asse de naam hes te laat te kômen, kumse noeit miêr op tiêd (=als je bekend staat om een bepaalde eigenschap hou je dat) (Sevenums)
- ast iëk moeste krabbe (=het staat geschreven en gedrukt, dat je krabben moetal het jukt) (Bilzers)
- Atte ooievaer op 1 been steet isse nie meer maagd (=Als de ooievaar op 1 been staat is die zwanger) (Diems)
- bekiek nau de lengte en brètte (=breedte) van ne luie mins (=hier staat een heel lui persoon) (Munsterbilzen - Minsters)
- Ben in staat waor...... (dat ik . etc) (=Ik kan m wel wat aandoen.) (Utrechts)
- broek: 'k Moein der nog in zijn (=Antwoord van iemand tegen wie men zegt: `Je broek staat open`) (Lebbeeks)
- D'r staot mer een dun zwaoidje gres op 't laand (=Het gras staat niet hoog) (Zwartebroeks)
- d'r stijt ons wat te wacht'n (=er staat ons wat te wachten) (Westerkwartiers)
- da bek mich nie (=dat staat me niet aan) (Munsterbilzen - Minsters)
- da hink mich te stroët aut (=dat staat me helemaal niet aan) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kump mich men stroët aut (=dat staat me lelijk tegen) (Munsterbilzen - Minsters)
- Da roam stut los (=Dat raam staat open) (Boksmeers)
- Da stao hie ellemoal grellig innne let. (=Dat staat hier allemaal ontzettend in de weg.) (Loois)
- daaj bezeek tich bau ste bij stees (=die bedot je terwijl je erbij staat) (Munsterbilzen - Minsters)
- daaj ès nie min (=zij is tot veel in staat) (Munsterbilzen - Minsters)
- daaj twei stoeën iëlkën oeëved aater de streik te haagen en te helvërë (=dat koppeltje staat iedere avond achter de struiken mekaar te klemmen en te wrijven) (Munsterbilzen - Minsters)
- daaj zit doë opte kop van de toffel (=ze staat er goed aangeschreven) (Munsterbilzen - Minsters)
- daan viert de kuntsje kerremis (=dan staat je wat te wachten) (Mestreechs)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
