127 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `er de`
- achter de coulissen kijken (=de echte toestand zien (ontdekken))
- achter de gordijntjes smullen (=in stilte opeten)
- achter de kiezen hebben (=opgegeten hebben)
- achter de knopen hebben (=opgegeten hebben)
- achter de puttings overboord vallen (=reddeloos verloren zijn)
- achter de rug om gaan (=iets stiekem doen)
- achter de rug zijn (=voorbij zijn)
- achter de schermen (=daar waar men het niet ziet)
- achter de schermen blijven (=geen bekendheid ergens mee willen krijgen terwijl diegene het wel bedacht heeft)
- achter de schermen kijken (=kijken waar men normaal niet kan of mag kijken)
- achter de tralies (=opgesloten)
- achter de veren zitten (=opjagen)
- achter de vodden zitten (=opjagen)
- achter de wolken schijnt de zon (=alle nare dingen zijn tijdelijk en daarna wordt het beter)
- alles over de vloer halen (=alles verplaatsen)
- als een blinde over de kleuren oordelen (=spreken alsof men een kenner is, over iets waar men niets van weet)
- als er één schaap over de dam is, volgen er meer (=als één persoon iets nieuws geprobeerd heeft, durven anderen ook wel)
- als warme broodjes over de toonbank gaan (=zeer goed verkopen)
- de bocht achter/onder de arm houden (=extra voorzichtig zijn, iets nog niet garanderen. (een bocht houden in het touw dat je laat vieren))
- de haring over de kop varen (=het doel voorbijschieten)
- de kap over de haag smijten (=zijn priester- of kloostergelofte verbreken)
- de ossen achter de ploeg spannen (=de zaak verkeerd aanpakken)
- een paard, dat voor de tweede keer de sprong niet neemt, neemt hem ook voor de derde keer niet. (=iemand die al twee keer geen beslissing durft te nemen, komt nooit tot een besluit)
- een stok achter de deur (=een dreigement om iets gedaan te krijgen)
- er de angel uittrekken (=ervoor zorgen dat iets minder gevaarlijk wordt door het meest gevaarlijke deel onschadelijk te maken; iets minder pijnlijk maken)
- er de balen van hebben (=iets niet meer leuk vinden en willen dat het stopt)
- er de boot mee ingaan (=iets hebben ondernomen, dat tot een totale mislukking heeft geleid)
- er de brui aan geven (=ergens mee ophouden)
- er de dood in de pot zijn (=niets te beleven zijn)
- er de gek mee scheren (=iets of iemand bespotten)
- er de hand in gehad hebben (=eraan meegewerkt hebben, met raad of daad)
- er de hand voor in het vuur steken (=heel zeker weten dat iets zo is)
- er de handen voor op elkaar krijgen (=er steun (applaus) voor krijgen)
- er de kat insteken (=ermee ophouden)
- er de maan aan geven (=er de brui aan geven)
- er de mond vol van hebben (=praten over de zaken die iemand bezighouden)
- er de vingers voor durven opsteken (=iets durven aanvaarden - zijn verantwoordelijkheid durven opnemen)
- er de wind onder hebben (=de schrik erin hebben zitten bij ondergeschikten)
- er debet aan zijn (=er schuldig aan zijn)
- er is niets nieuws onder de zon (=alles is al eerder vertoond)
- er is onkruid onder de tarwe (=er zijn minderwaardige goederen (of personen) tussen de betere)
- er loopt hem een luis over de lever (=hij windt zich al over het minste op)
- er over oordelen als een blinde over de kleuren (=erover oordelen zonder kennis van zaken)
- flink wat achter de knopen hebben (=veel gegeten en gedronken hebben)
- geld over de balk gooien (of smijten) (=geld verspillen, zonder nadenken uitgeven)
- getrouwd zijn over de puthaak (=onwettig samenwonen)
- heden in hoogheid verheven morgen onder de aarde (=vandaag nog heel belangrijk, maar morgen misschien al dood)
- het achter de ellebogen hebben (=achterbaks; zonder zijn zelfzuchtige bedoelingen te laten zien)
- het achter de oren hebben (=niet zo dom zijn als men lijkt)
- het is beter de bakkers te paard, als de dokters. (=je kunt beter voldoende en gezond eten, dan straks naar de dokter te moeten)
48 betekenissen bevatten `er de`
- mejen kan geen paard al lopende beslaan. (=als je het werk goed wil doen, moet je er de tijd voor nemen)
- gedeelde smart is halve smart (=als je over problemen praat, dan kan je het makkelijker verwerken / door de problemen/ellende van een ander is het gemakkelijker de eigen problemen/ellende te dragen)
- bezint eer ge begint (=denk goed na over de gevolgen voordat je actie onderneemt)
- er de maan aan geven (=er de brui aan geven)
- achter iets zitten (=er de oorzaak van zijn)
- de vijl erover laten gaan (=er de scherpe kantjes van afhalen)
- er oog voor hebben (=er de waarde van inzien of aandacht voor hebben)
- je schaapjes scheren (=er de winst uithalen)
- de pijp aan Maarten geven. (=er definitief mee stoppen)
- een baas boven baas zijn (=er is altijd wel iemand die het beter kan of het beter denkt te kunnen)
- dweilen met de kraan open (=geen kans op succes hebben, omdat men de symptomen bestrijdt zonder de oorzaak aan te pakken)
- wie dan leeft, wie dan zorgt (=geen zorgen maken over de toekomst)
- het is op een oor na gevild (=het is bijna klaar. Het is bijna achter de rug)
- je laatste troef uitspelen (=het laatste wat iemand achter de hand had naar buiten brengen)
- je vel duur verkopen (=het slechts onder de grootste druk opgeven)
- een vogel kent men aan zijn veren (=het uitwendige zegt ook iets over de aard, het karakter)
- jong geleerd is oud gedaan (=hoe eerder men iets leert, des te langer de vaardigheid zal blijven)
- elke ketter heeft zijn letter (=ieder denkt dat de eigen mening bewezen kan worden)
- elk meent zijn uil een valk te zijn (=ieder denkt het beste over de eigen prestaties)
- iemand met de neus op de feiten drukken (=iemand iets zó onder de aandacht brengen, dat hij het niet langer kan negeren)
- iemand de voet lichten (=iemand op gemene manier de baan afnemen)
- iets voor het voetlicht brengen (=iets onder de aandacht brengen)
- het is een slechte muis die maar een hol heeft (=je doet er best aan een alternatieve oplossing achter de hand te hebben)
- kijk een gegeven paard niet in de bek (=je mag niet klagen over de kwaliteit van iets dat men gratis krijgt)
- iesus hominum salvator (=jezus de redder der mensheid)
- laten we elkaar geen mietje noemen (=laten we precies zeggen hoe we denken over de ander)
- het ligt aan de schaatsen en nooit aan de man. (=men geeft het gereedschap eerder de schuld dan zichzelf)
- een ezel stoot zich geen tweemaal aan dezelfde steen (=men maakt geen twee keer dezelfde fout)
- elke dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad (=men moet zich niet zorgen maken over de toekomst)
- buiten de waard rekenen (=niet gerekend hebben op hoe anderen er werkelijk over denken)
- alle hout is geen timmerhout (=niet iedereen beschikt over dezelfde kwaliteiten / niet alles is van voldoende kwaliteit)
- onder ogen brengen (=onder de aandacht brengen)
- op de voorgrond staan (=onder de aandacht staan)
- op de voorgrond treden (=onder de aandacht treden)
- onder de mantel van (=onder de schijn van)
- de pantoffel kussen (=onder de slof zitten)
- in het geweer (=onder de wapens / aan het werk)
- nattevingerwerk zijn / Met de natte vinger doen (=onnauwkeurig, overhaast of zonder de geschikte methode of middelen uitgevoerd werk)
- de steven wenden (=op een andere manier de dingen gaan aanpakken)
- de bal terugkaatsen (=op een vraag die gesteld wordt geen antwoord geven, maar een tegenvraag stellen; op een kritische opmerking van iemand reageren door zelf ook meteen een kritische opmerking te maken over de ander)
- men vindt veel grijzen, maar weinig wijzen. (=oude mensen zijn niet per definitie wijs)
- er de mond vol van hebben (=praten over de zaken die iemand bezighouden)
- honi soit qui mal y pense (=schande over hem die er kwaad over denkt)
- alle molenaars zijn geen dieven (=scheer niet iedereen over dezelfde kam)
- bakzeil halen (=toegeven dat je ongelijk hebt / aanzienlijk minder hoge eisen stellen dan je eerder deed)
- als de dagen lengen begint de winter te strengen. (=wanneer de dagen korter worden komt de winter eraan)
- de hakken in het zand zetten (=zich opstellen als felle tegenstander van een voorstel of ontwikkeling, zonder de bereidheid te zoeken naar positieve aspecten of naar compromissen)
- poolshoogte nemen (=zich vooraf informeren over de situatie)
50 dialectgezegden bevatten `er de`
- 'k kreeg er de rittepetite van (=ik kreeg het op mijn heupen) (Gents)
- 't an de katte geevn (=er de brui aan geven) (Veurns)
- 't Gae nie mi d'n staende waegen (=Het hoeft niet zo vlug, je kunt er de tijd voor nemen) (Zeeuws)
- aoj je gat verbrand moej up de blaozn zittn (=als je iets verkeerd doet moet je er de gevolgen van dragen) (Kortemarks)
- aste hinne wilts hage, moeste de stront terbij pakke (=wie initiatief neemt, moet er de gevolgen van ook kunnen dragen) (Munsterbilzen - Minsters)
- d' er de koede kurs van kriegn (=het grondig beu zijn) (Veurns)
- d' er de peez' op legg'n (=zich hard inspannen) (Veurns)
- Dae hiltj d'r zich lieëlik naeve (=hij loopt er de kantjes vanaf) (Weerts)
- dat geet tich goed aof (=je bent er de juiste persoon voor) (Munsterbilzen - Minsters)
- dat hèt mich gepak, ich bèn der onnersteboëve van (=dat heeft me aangegrepen, ik ben er de kluts van kwijt) (Munsterbilzen - Minsters)
- dat teent zau (=dat heeft er de schijn naar) (Munsterbilzen - Minsters)
- de zwoeng zitter nog nie èn (=ik krijg er de vaart niet in) (Munsterbilzen - Minsters)
- Die ef er de loeken veur-edaon (=Die is in slaap gevallen) (Giethoorns)
- Die ef er de loeken,(luiken) veur edaonon (=Die is in slaap gevallen) (Giethoorns)
- een spèl aon steke (=ophouden / er de brui aan geven) (Booms)
- er de brui aan geven (=het laten afweten) (Merkems)
- er de seskes van kraëge (=het op zijn zenuwen krijgen) (Winksels)
- er de zök eenzetten (=versnellen) (Neerpelts)
- ga kint er de (h) ond zaain kluute van (=je kent er niks van) (tervurens)
- ge kunt er de gazet deur leze (=als koffie te slap is) (Antwerps)
- ge zoe nen aop in zn kloîtn bietn, ge zoet er de meurn van uprien (=je wordt er gek van) (Kortemarks)
- ge zoet er de koede kwak van krieg' n, tis vo mieretetjes va te kriegn, Je kriegt d' r ennebubbels van (=je krijgt er kippevel van) (West-Vlaams)
- ge zoet er de krul van kriegn (=je wordt er gek van) (Kortemarks)
- ge zoet er de krul van krygn (=je zou er gek van worden) (Lichtervelds)
- Ge zoet' er de sessels (=stuipen) van krijgn (=omstandigheden met veel zorgen (stress) ) (Eekloos)
- ge zoot er de kramp in au kluuten van krijgen (=het werkt enorm op de zenuwen) (Wetters)
- Ge zut er de wubbe va kreigen (=Ge wordt er helemaal ambetant van) (Bevers)
- Ge zut er de wubbe va kreigen. (=Ge zou er zenuwen van krijgen.) (Bevers)
- gebbekes: Ik krijg er de gebbekes af (=Die (dat) werkt me op de heupen) (Lebbeeks)
- hè is aardig duur de tek gegange (=hij ziet er de laatste tijd ziek uut) (Opglabbeeks)
- he kent er de kloatn van hie (=je kent er niets van) (Izegems)
- hi'j ef er de loeken veur edaon. (=hij is in slaap gevallen) (Giethoorns)
- hij tèllet niks. (=hij heeft er de pest in.) (Tilburgs)
- hij was de heule dag onzichtboar (=hij was er de gehele dag niet bij) (Westerkwartiers)
- hij zal 'r z'n bloas nie aon scheure (=hij loopt er de kantjes vanaf) (Luyksgestels)
- Ich houw er de pin in (=Ik stop ermee) (limburgs)
- ie kent er de knopp'n van (=hij weet niet hoe het in mekaar steekt) (Waregems)
- Ik geef er de vaif. (=Ik neem vijf minuten rust.) (Zaans)
- je kent er de buks zn kloîtn van (=hij kent er niets van) (Lichtervelds)
- je kent er de kloîtn van (=hij kent er helemaal niets van) (kortemarks)
- je kent er de kloîtn van, je kent er de bolln van (=hij begrijpt er niets van) (Kortemarks)
- je verstaot er de buk ze kloîtn van (=hij begrijpt er niets van) (Kortemarks)
- je ziet er de kloîtn van (=hij ziet er niets van) (Kortemarks)
- Je zoedt ' t an de katte geev' n (=Je zou er de brui aan geven) (Veurns)
- jeet spek an ze bièènn (=hij is er de dupe van) (Lichtervelds)
- kraaig er de weubbe van (=het werkt op mijn zenuwen) (Turnhouts)
- ksnap er de balle niej van (=ik snap er niets van) (Brabants)
- nen echte vleeliefhebber it ieës het baukspek op en dan pas de beefsteak (=echte kenner neemt eerst de moeder en krijgt er de dochter bovenop.) (Munsterbilzen - Minsters)
- oaj je gat verbrand moej up de bloazn zittn (=als je iets verkeerd doet moet je er de gevolgen van dragen) (Lichtervelds)
- séskes: Ik krijg er de (kaa) séskes van (=Ik krijg er de kriebels van) (Lebbeeks)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
