12 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `een de`
- de steen des aanstoots (=iets dat anderen hindert, in conflict brengt of verdeeldheid zaait)
- een deksel op de kop hebben (=de verantwoordelijkheid voor iets nemen)
- geen pot zo scheef of er past een deksel op (=voor iedereen is wel een levenspartner te vinden)
- ieder huisje heeft een deurtje. (=er is altijd een manier om iets te bereiken)
- in een deuk liggen (=onbedaarlijk lachen)
- je kan niet door een muur lopen, behalve als er een deur in zit (=dingen kunnen alleen gedaan worden als er een reële kans toe is)
- niet met iemand door één deur kunnen (=niet met iemand kunnen samenwerken (door verschillen in persoonlijkheid.))
- op ieder potje past wel een dekseltje (=voor iedereen bestaat er een geschikte levenspartner)
- samen onder een deken liggen (=een gezamenlijk standpunt innemen)
- van de nood een deugd maken (=zich naar de omstandigheden schikken)
- zo gek als een deur (=stapelgek)
- zo zat als een deur (=helemaal bezopen zijn)
10 betekenissen bevatten `een de`
- wie niet wil, die niet zal (=als je geen interesse hebt, moet je er ook geen deel van uitmaken)
- als twee honden vechten om een been loopt de derde ermee heen (=als twee mensen ruzie maken, profiteert een derde ervan.)
- het laken door het oog van de schaar halen. (=een deel voor jezelf houden.)
- een bonte kraai maakt nog geen winter (=één voorbeeld is niet genoeg om een definitief besluit te nemen)
- er is maar een grote mast op een schip (=er is er maar één de baas)
- alle goede dingen bestaan in drieën (=gezegd van iets waarvan men er twee heeft en een derde wil krijgen)
- je een ongeluk lachen (=hetzelfde als `In een deuk liggen`, niet meer bijkomen van het lachen)
- alle molens vangen wind. (=iedereen die meedoet zal een deel van de opbrengst opeisen)
- op de garf/garve bouwen (=land bebouwen met betaling van de pacht met een deel van de oogst)
- beproeft alle dingen en behoudt het goede. (=weet wat er allemaal is, maar doe alleen de goede dingen)
23 dialectgezegden bevatten `een de`
- de kramp' één de kiete (=de kramp in de kuitspier) (Waregems)
- èen de bak èsset aete graotes (=een restaurant voor het gerecht brengen) (Munsterbilzen - Minsters)
- één de gek aansteek'n (=iemand belachelijk maken) (Westerkwartiers)
- één de haand boov'm de kop holl'n (=iemand in bescherming nemen) (Westerkwartiers)
- één de hakk'n zien loat'n (=er snel vandoor gaan) (Westerkwartiers)
- één de kaast uutveeg'n (=iemand bestraffen) (Westerkwartiers)
- één de loef oafsteek'n (=iemand voorbijstreven) (Westerkwartiers)
- één de mantel uutveeg'n (=iemand op zijn nummer zetten) (Westerkwartiers)
- één de mond snoer'n (=iemand het spreken verbieden) (Westerkwartiers)
- één de mond snoer' n (=iemand tot zwijgen brengen) (Westerkwartiers)
- één de nek toekeer'n (=van iemand weglopen) (Westerkwartiers)
- één de nekslag geev' m (=iemand de genadeklap geven) (Westerkwartiers)
- één de paas oafsnied'n (=iemand danig voor zijn voeten lopen) (Westerkwartiers)
- één de pas oafsnied'n (=iemand dwarszitten) (Westerkwartiers)
- één de pest ien joag' n (=iemand treiteren) (Westerkwartiers)
- één de voet dwaars zett'n (=iemand dwarsbomen) (Westerkwartiers)
- één de volle loag geev'm (=iemand overdonderen met aanmerkingen) (Westerkwartiers)
- één de wacht aanzegg'n (=iemand op zijn taak wijzen) (Westerkwartiers)
- één de wet veurschriev'm (=iemand opdragen hoe hij het moet doen) (Westerkwartiers)
- één de wiend uut de zeil'n hoal'n (=iemand's voordeel weghalen) (Westerkwartiers)
- één de zak geev'm (=iemand ontslaan) (Westerkwartiers)
- gien twee kapteins op één schip (=er kan maar één de baas zijn) (Westerkwartiers)
- ie doe één 't vlas / / één de kooln / / één d'eiers (in 3 x uitgespr. als één) (=hij is handelaar in vlas / / in kolen / / in eieren) (Waregems)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
