11 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `bij het`
- bij het scheiden van de markt leert men de kooplui kennen (=iemands ware karakter blijkt pas als het erop aankomt)
- bij het walletje langs (=op het nippertje, zuinig)
- de daad bij het woord voegen (=onmiddellijk doen wat men zegt te zullen doen)
- de kat bij het spek zetten (=iemand in verleiding brengen)
- het bij het goede/rechte eind hebben (=gelijk hebben)
- het huisje bij het schuurtje houden/laten (=geen onnodige uitgaven doen)
- het kastje bij het muurtje laten blijven (=de dingen niet gaan overdrijven)
- je kan geen kaalkop bij het haar vatten (=bij de arme valt niets te rapen)
- met het kleine begint men bij het grote houdt men op (=van de kleine misdaad komt men vanzelf in de grote misdadigheid terecht)
- niet wel bij het hoofd (=gek)
- wie het dichtst bij het vuur zit, warmt zich het meest (=als je ergens nauw bij betrokken bent, geniet je het meeste voordeel ervan)
17 betekenissen bevatten `bij het`
- je leven in de waagschaal stellen (=actie ondernemen waarbij het eigen leven in gevaar kwam)
- in de kiem smoren (=al van bij het begin doen stoppen)
- bij de tekst blijven (=bij het oorspronkelijke plan blijven)
- waar er twee ruilen moet er een huilen (=bij het ruilen is de een altijd beter af dan de ander)
- de hoofdvogel schieten (=een hoofdprijs winnen, maar vaak ironisch bedoeld. Letterlijk: de hoofdvogel is de hoofdprijs bij het vogelschieten)
- de nacht is een goede raadsman. (=een nachtje slapen is goed bij het nemen van beslissingen)
- een nieuwe voordeur krijgen (=gezegd bij het bereiken van een tiende levensjaar, dus 10, 20, 30 etc.)
- iets in de wieg smoren (=iets van bij het begin vernietigen)
- met molentjes lopen (=in de war zijn, niet goed bij het verstand zijn)
- iets niet met droge ogen kunnen aanzien (=letterlijk: gaan huilen/tranen bij het zien gebeuren van iets)
- van lotje getikt zijn (=niet goed bij het verstand zijn)
- een klap van de molen (beet) hebben (=niet goed bij het verstand zijn)
- ze zien vliegen (=niet goed bij het verstand zijn)
- hoe later op de avond/dag hoe schoner volk (=schertsend gezegd bij het laat binnenkomen van vrienden of familie)
- als David zijn volk telde verloor hij de strijd (=tel de winst pas uit bij het einde van de strijd)
- ze niet alle vijf hebben (=vreemd gedragen of niet goed bij het verstand zijn)
- adel verplicht (=wie in aanzien bij het volk staat, moet ook aan de verwachtingen van het volk voldoen)
50 dialectgezegden bevatten `bij het`
- 'k ben uit (uitgerokt) ; kan uitspelen (=ik heb gewonnen bij het kaartspel) (Sint-Niklaas)
- 't Geit neet um einen boerenhaof (=Riskeer gerust wat bij het kaartspel) (Venloos)
- 't loike bai de knuup emme (=het bij het rechte eind hebben) (Overijses)
- 't veel wi-j stroônt in e mendje (=gemakkelijk de slagen bij het kaarten binnenhalen) (Weerts)
- ’t zot éuft, ’t és meiren oeëgtag (=het zotte komt naar boven , 't is morgen hoogdag (spottende opmerking bij het zotte gedrag van een persoon)) (Meers)
- Aa devoere doen (=Uw best doen bij het werk) (leuvens)
- Aa zwiet zeufs baa t schaaite (=Tegen persoon die super lui is: hij zweet bij het kakken.) (tervurens)
- aaft em staaf (=heilwens bij het weggaan mannelijk) (tervurens)
- aaft ze vochtig (=heilwens bij het weggaan vrouwelijk) (tervurens)
- Ak 't bij het goeie ende hebbe (=Als ik het bij het goede eind heb) (Hoogeveens)
- as te daogë lenge, geet te wènter strenge (=bij het lengen van de dagen, gaat het kouder worden) (Munsterbilzen - Minsters)
- Ba 't krieke van den dag (=bij het ochtendgloren) (Dilbeeks)
- Bai 'n geseling hoort 'n brandmerrek. (=bij het drinken hoort een rokertje.) (zaans)
- bezik brink altijd blijdsjap aon, èssët nie bij het koeëme, dan toch wol bij het gon (=welgekomen, wanneer vertrek je!) (Munsterbilzen - Minsters)
- Bicht, zee Pieëre van Damme en (h) ij smeet zijn vrau op de vuilkarre (=bij het kaartspel wanneer men onbelangrijke kaarten weggeeft) (Lokers)
- bij et voetballe wier ie ontiegelek teege zene mik geschupt. (=bij het voetballen werd hij verschrikkelijk in zijn kruis geschopt.) (Tilburgs)
- bij het ieëste wieëd het e lemmëkë, bij het tweide ne leif en as het derde glaos lieëg ès wieëd het ë vêrke (=drank verandert de mens in een beest) (Munsterbilzen - Minsters)
- bij Mie van de Veraande (int Touwlaant) 1945 (=bij het Kruis (in het Oudland) ) (Oudenbosch)
- bloed voeste (=Bloed kloppen bij het aanhuisslachten) (Wells)
- Da-w ze nog langen maggn lusten, kriegn zal wel gaon (=Wordt wel eens gezegd bij het aanbieden van een borreltje) (Giethoorns)
- dae stond ziëker aateraon èn de raaj waaj ze hiëses autdeelde (=hij was bij de laatsten bij het uidelen van hersens) (Munsterbilzen - Minsters)
- dao kan gein kat oppe kist zeike (=bij het minste of geringste) (Roggels)
- de zon steit op stiepe, mörge raegentj ‘t mèt ziepe (=gezegd bij het zien van Jacobsladders (zonnestralen door wolkendek)) (Heitsers)
- Dêr hast de keutel bij it skjinne ein. (=jij hebt de keutel bij het schone eind) (Fries)
- Deur de wiend (=Dronken, overstag gaan bij het zeilen) (Giethoorns)
- die slagt de spieker op ' e kop (=die heeft het bij het rechte eind) (Westerkwartiers)
- doë kan genen hond zeeke of... (=bij het geringste......) (Munsterbilzen - Minsters)
- ë glaeske bij ët aete...en de maus den dëktaur vërgaete (=een glaasje bij het eten is gezond) (Munsterbilzen - Minsters)
- Eén brok èn de mond, één brok èn de lieëpel en één èn de mot. (=bij het eten) (Genker)
- een seenewoarke (=kruisje bij het slapengaan) (Oudenaards)
- Ge kunt er bèter van pisse as van un körsje broeëd (=Veel gehoord bij het drinken van een glas bier) (Zurriks)
- Gin één vèrke dè zo oud wordt (=Geen één varken dat zó oud wordt. (als opmerking bij het bereiken van een (hoge) leeftijd) ) (ossies)
- Good gaon en plaog mekare neet. (=bij het weggaan wordt wel eens gezegd) (Achterhoeks)
- Hi'j ef de keutel bi'j 't recht ende (=Hij heeft het bij het rechte eind) (Giethoorns)
- ij es ter klôf op (=hij heeft het bij het rechte eind) (Gents)
- Je kun beter in de smisse stae as nae d'n diek om outjes gae (=Je kan beter lekker warm bij het smidsvuur staan dan hout jutten) (Zeeuws)
- Je legge te vlook. (=Als de dobber bij het vissen nog niet rechtop staat.) (Zaans)
- je moet 't ol in ze pooëtn steekn (=hij neemt geen initiatief bij het werk) (Veurns)
- jis by de zyn (=hij is bij het bewustzijn) (Lichtervelds)
- kénder traeje opze kleed mér graute opzen hat (=bij het groeien worden kinderen veel agressiever) (Bilzers)
- korrozzje onder de sozzje (moed, courage onder de deken) (=doe het goed bij het vrijen) (Zuuns)
- Mee lange tanne ete (=Niet veel goesting hebben bij het eten) (Sint-Katelijne-Waver)
- mètte wènd mèt draeë (=bij het minste van politieke kleur veranderen) (Munsterbilzen - Minsters)
- misdelen (=verkeerd delen bij het kaartspel) (Sint-Niklaas)
- Nen heet gebaker`n mot oppassen dat hee biej`t miegen de vinger nich verbraand. (=Een heet gebakerde moet oppassen dat hij bij het plassen de vinger niet verbrand.) (Twents)
- nen heiring begint aoën zënë kop te stinkë (=als een vereniging in diskrediet valt, begint het bij het bestuur) (Munsterbilzen - Minsters)
- nou loat ik dij loop'n en nou bromst ook nog (=bij het laten van een windje :) (Westerkwartiers)
- oep de veujhand zitte (=als eerste mogen beginnen bij het (kaart) spel) (Rillaars)
- ollerdom komt met gebreek'n (=bij het ouder worden komen de ongemakken) (Westerkwartiers)
- onze paa heej meej zun schaors in zun bakkes gesneeje (=mijn vader heeft zich bij het scheren in zijn gezicht gesneden) (Tilburgs)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
