486 spreekwoorden en uitdrukkingen bevatten `da`
- naar iemands pijpen dansen (=(onderdanig) alles doen wat iemand vraagt)
- neem je hoed niet af voordat je gegroet wordt (=men moet een ander nooit in de rede vallen)
- neemt uw tijd te baat, te vroeg is beter dan te laat. (=wacht niet tot het te laat is)
- niet meer van vandaag (=het is ouderwets of niet meer acceptabel)
- niet van vandaag of gisteren (=niet dom)
- niet veel meer dan een aardappel zijn (=niet erg veel voorstellen)
- niet verder zien/kijken dan je neus lang is (=niet goed nadenken wat de gevolgen van iets zijn)
- niets dan lege briefjes hebben in te brengen (=voorstellen waarvan je vooraf al weet dat deze toch niet bekeken worden)
- niets dan wonden en builen zoeken (=altijd willen vechten)
- nog geen koude aardappel waard zijn (=weinig waard zijn)
- ondank is `s werelds loon (=men wordt zelden bedankt voor een goede daad)
- onder dak zijn (=bescherming genieten - behoren bij)
- op dat mes kun je naar Keulen rijden (=dat mes is erg bot)
- op de magerste paarden bijten de dazen. (=arme mensen hebben vaak pech)
- op een kratje zitten als dat nodig is (=bereid zijn om je aan te passen aan minder luxe)
- op het slappe koord dansen (=zijn kunsten vertonen - ook :risico`s nemen)
- op het zondaarsbankje zitten (=schuld bekennen)
- op heterdaad betrappen (=betrappen tijdens de misdaad)
- op je dak krijgen (=iets onaangenaams krijgen)
- op twee gedachten hinkelen/hinken (=moeilijk kunnen beslissen)
- over de doden niets dan goeds (=men ziet kwaadspreken over overledenen als iets heel onbeleefd, er mag niet gespot worden met de dood)
- overdaad schaadt (=te veel van iets is schadelijk)
- overdag hebben waar men `s nachts van droomt (=alles zomaar in de schoot geworpen krijgen)
- pluk de dag (Carpe diem) (=geniet van vandaag)
- Poolse landdag (=een wilde, ongeregelde bijeenkomst)
- prijs de dag niet vóór de avond (=trek geen voorbarige conclusies en juich niet te vroeg)
- prijs de dag niet voor het avond is (=pas als alles gedaan is kun je zeggen of het goed ging)
- regen in mei, dan is april voorbij (=de natuur kiest vanzelf de goede volgorde)
- roep geen mosselen voordat ze aan de wal zijn (=verkoop de huid niet voordat de beer geschoten is)
- Rome is niet in één dag gebouwd (=relativeren: Leer geduld te hebben, overhaast niets)
- roomser dan de paus zijn (=zich overdreven precies aan de regels houden)
- schrijf het maar op je buik (dan kan je het met je hemd weer uitvegen) (=vergeet het maar)
- sinds jaar en dag (=al lange tijd)
- stank voor dank (=ondankbaarheid ervaren voor geboden diensten.)
- stel niet uit tot morgen wat je vandaag nog kunt doen. (=wacht niet, morgen kan te laat zijn)
- sterker dan de dood (=iets onverwoestbaars)
- te dom zijn om voor de duvel/duivel te dansen (=heel erg dom zijn)
- te veel pannen op het dak (=te veel die het kunnen horen)
- tegen wil en dank (doen/zijn) (=met tegenzin)
- ten grave dalen (=begraven worden)
- ter wereld is er geen dodelijker venijn, dan vriend te schijnen en vijand te zijn (=hoed je voor onoprechte vrienden)
- tot in lengte van dagen (=tot het einde der tijden)
- tussen de soep en de aardappels (=terloops)
- tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren (=praktische belemmeringen weerhouden ons van het realiseren van onze plannen.)
- twee geloven op een kussen daar slaapt de duivel tussen (=als twee personen van een verschillend geloof trouwen, gaat het zelden goed)
- twee koetsiers op één dak. (=beter is er maar één baas)
- twee zielen, één gedachte (=twee mensen die op hetzelfde moment hetzelfde idee hebben)
- uit je dak gaan (=buiten zinnen raken)
- van de daken schreeuwen (=aan iedereen luid kenbaar maken)
- van de nacht een dag maken (=`s nachts werken)
715 betekenissen bevatten `da`
- ieder bakt zijn koek zoals hij hem eten wil. (=iedereen behartigt zijn zaken, op een manier zoals hij dat zelf wil.)
- de gaande en komende man (=iedereen die komt opdagen)
- een mens is geen aardappel (=iedereen heeft zo nu en dan behoefte aan ontspanning)
- maak je bed zoals je wilt slapen (=iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen daden)
- daar is geen woord Frans/Latijn/Chinees bij (=iedereen kan dat begrijpen)
- iemand in zijn eigen sop gaar laten koken (=iemand aan zijn lot overlaten (iemand die iets niet goed gedaan heeft))
- iemand doodverven met iets (=iemand bestemd voor een post achten, iemand als de dader van iets afschilderen (doodverf is grondverf)[1])
- iemand op het matje roepen (=iemand bij zich laten komen en om uitleg vragen waarom iets zo gedaan is)
- een schurftig paard vreest de roskam (=iemand die aan iets schuldig is, heeft liever niet dat datgeen onderzocht wordt)
- iemand de genadeslag geven (=iemand die al in grote moeilijkheden zit nog een probleem erbij geven zodat diegene het niet meer aan kan)
- wie het grootste hoofd heeft, moet de grootste hoed hebben (=iemand die het recht heeft op het grootste deel, moet dat ook krijgen)
- iemand in zijn eigen vet gaar laten smoren (=iemand die iets misdaan heeft aan zijn lot overlaten)
- als apen hoger klimmen willen, ziet men gauw hun blote billen (=iemand die meer wil dan hij kan, maakt zich snel belachelijk)
- gekke Henkie (=iemand die niets in de gaten heeft (bv. `Je denkt toch niet dat ik gekke Henkie ben ?`))
- als bliksemafleider fungeren (=iemand die of iets dat de boze bui van iemand kan afleiden)
- een held op sokken (=iemand die zich dapper voordoet, maar in werkelijkheid niets durft. Een bangerik)
- als een vis op het droge (=iemand die zijn draai niet kan vinden of daar niet thuis hoort)
- iemand de handschoen toewerpen (=iemand ergens toe uitdagen of met iemand de strijd willen aangaan)
- iemand spreken door het oor van een turfmand (=iemand heimelijk spreken, zodat niemand anders het hoort)
- iemand op de pijnbank leggen (=iemand het moeilijk maken en daarmee dwingen iets te doen)
- een sigaar uit eigen doos presenteren (=iemand iets aanbieden dat in feite door de ontvanger zelf is betaald)
- iemand blij maken met een dode mus (=iemand iets goeds in het vooruitzicht stellen, dat uiteindelijk waardeloos zal blijken te zijn)
- iemand met de neus op de feiten drukken (=iemand iets zó onder de aandacht brengen, dat hij het niet langer kan negeren)
- iemand de ogen uitsteken (=iemand jaloers maken door de aandacht te vestigen op iets wat men heeft, en wat de ander ontbreekt)
- iemand klein krijgen (=iemand laten merken dat je hem aankunt, over iemand de baas zijn en diegene tot gehoorzaamheid dwingen)
- iemands bloed wel kunnen drinken (=iemand niet mogen en daardoor alles doen om die persoon te hinderen)
- voor het blok zetten (=iemand onverwacht in een lastige positie brengen; bijvoorbeeld iemand dwingen te reageren die dat eigenlijk niet wil, of iemand dwingen een keuze te maken.<>)
- iemand in het zonnetje zetten (=iemand op positieve wijze aandacht geven, iemand eer bewijzen)
- over het paard tillen. (=iemand te veel prijzen, zodat hij verwaand wordt)
- iemand het net over het hoofd halen (=iemand tegen wil en dank tot iets doen besluiten)
- iemand in de wielen rijden (=iemand tegenwerken om te zorgen dat het mis gaat)
- iemand het lemmer bieden (=iemand uitdagen)
- de hond de jas voorhouden (=iemand valse hoop geven op iets dat hij graag wil hebben)
- iemand een veer op de hoed steken (=iemand vertellen dat die z`n werk goed gedaan heeft)
- iemand het gat van de deur wijzen (=iemand zeggen dat die het pand moet verlaten of iemand wegsturen)
- iemand de oren wassen (=iemand zeggen wat die fout gedaan heeft)
- iemand bont en blauw slaan (=iemand zo slaan dat hij een dik gezicht met blauwe en geel blauwe vlekken krijgt)
- iemand in de tang nemen (=iemand zo vasthouden dat hij of zij niet kan ontsnappen. / Iemand in zijn macht hebben)
- de kleren maken de man (=iemands kleding bepaalt het aanzien dat hij krijgt)
- je gal spuwen/uitbraken (=iets afkeuren en dat duidelijk laten merken)
- de steen des aanstoots (=iets dat anderen hindert, in conflict brengt of verdeeldheid zaait)
- een zalfje op de wond (=iets dat het leed verzacht)
- een kolfje naar zijn hand (=iets dat hij erg graag doet)
- de ontbrekende schakel (=iets dat nog mist om iets compleet te maken)
- het werkt als haarlemmerolie (=iets dat overal voor te gebruiken is)
- de das omdoen (=iets dat problemen geeft)
- het onweer is niet van de lucht (=iets dat steeds blijft doorgaan of iemand die telkens weer kwaad tekeer gaat)
- een dood kind met een lam handje (=iets dat totaal waardeloos is)
- een adder aan zijn borst/boezem koesteren (=iets doen voor een ondankbaar iemand)
- de stoute schoenen aantrekken (=iets doen wat moed vergt. (`stout` in de oude betekenis van `dapper`))
50 dialectgezegden bevatten `da`
- da klop waaj ne zwaerende vinger (=dat is heel juist) (Munsterbilzen - Minsters)
- da klop waajne zwaerende vinger, alleen ët deed geen paajn (=dat is helemaal juist) (Munsterbilzen - Minsters)
- da klopt as ne zwe-rende vienger (=het ontvangen bedrag is juist) (Oudenbosch)
- da klopt as un bus (=geen speld tussen te krijgen) (Oudenbosch)
- da klopt langs giën kaante (=dat is niet juist) (Antwerps)
- da klopt langst geen kanten (=dat is niet juist) (Sint-Niklaas)
- da klopt van ghin kânt (en) (=dat raakt kant noch wal) (Hulsters (NL))
- da klopt van gieën kante (=dat raakt kant noch wal) (Onze-Lieve-Vrouw-Waver)
- da klopt van gièèn kantn (=er klopt iets niet) (Kortemarks)
- da klopt van gien kaante (=dat klopt niet) (Oudenbosch)
- da koejnde gèè oech ni parremetijre (=dat kan jij je niet veroorloven) (Wommersoms)
- da koende ni oitlije (=daar zijn geen woorden voor) (Overijses)
- da kom best uit (=dat komt goed uit) (Westlands)
- da kom goe fa pas (=dat kan ik goed gebruiken) (Sint-Niklaas)
- da kom opt zelfde straotje nuit (=dat komt op hetzelfde neer) (Oudenbosch)
- da komde nie aon de weet (=daar ga je nooit het fijne van weten) (Hoogstraats)
- da komm nie slum (=dat lukt niet, het zal niet lukken) (Zeels)
- da komp nie zo krek of dat stek niet zo nauw (=dat komt niet zo precies) (Drents)
- da komt allemaol in de sjakkos (=Het komt wel goed) (Loois)
- da komt ier nie ter spraoke (=dat doet niets ter zake) (Kortemarks)
- da komt men Strot uet (=dat loopt de spuigaten ui) (Herentals)
- da komt ni veu in moane diksjoneir (=dat ken ik niet) (Mechels (BE))
- da komt precies oet een koei uir gat (=dat is precies niet ordelijk) (Leefdaals)
- da komt uit 't peird zij gat (=verfrommeld zijn) (Zeels)
- da komt van pas (=dat komt goed uit) (Leefdaals)
- da konste dich onder zën sjoeën (kloempe) sjrijve (=vergeet het maar!) (Munsterbilzen - Minsters)
- da konste op zene bauk sjrijve (=vergeet het maar) (Munsterbilzen - Minsters)
- da konste wol ès hëbbe (=dat valt wel eens voor) (Munsterbilzen - Minsters)
- da koome kwedddele van (=daar komen problemen van) (Mechels (BE))
- da kos penke-poenke (=dat is duur) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kos stëkke van minse (=dat kost veel moeite) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kos stükke van minse (=daar is veel moeite voor nodig) (Bilzers)
- da kos toebak (=dat kost inspanningen) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kost de weîreld nie (=het is spotgoedkoop) (Kortemarks)
- da kost de wjèërelt nie (=het is niet zo duur) (Kaprijks)
- da kost em 't vew van zijn gat (=hij moet daar zwaar voor betalen) (Kaprijks)
- da kost em de vewn van zijn gat (=het is heel duur) (Kaprijks)
- da kost klaauwe mee geld (=dat is relatief duur) (Oudenbosch)
- da kost ne schrik van geld (=dat is heel duur) (Kortemarks)
- da kost rjen de knotse (=dat kost helemaal niets) (kortemarks)
- da kost stikken van mensen (=da's erg duur) (Wichels)
- da kost stukk'n va meesjk'n (=dat is zeer duur) (Meers)
- da kost stukke van mense (=dat kost heel veel) (winksels)
- da kost stukke van miense (mensen) (=het kost veel) (Leefdaals)
- da kost te diere (=duur) (Zeeuws)
- da kost veul te veul (=dat kost te veel) (Onze-Lieve-Vrouw-Waver)
- da kraajgste nog op ze braud (=dat verwijt krijg je nog wel) (Munsterbilzen - Minsters)
- da kraukt ier lonst alle kanten (=dit is bouwvallig) (Moes)
- da krie'j d'r van (=dat komt ervan) (Twents)
- da krijgde de seskes van (=daar krijgt men de zenuwen van) (Booms)
Bronnen
De spreekwoorden en gezegden zijn afkomstig van Wikiquote, Wikipedia en onze gebruikers.
Op woorden.org is de uitleg ingekort en is herkomst van spreekwoorden en gezegden weggelaten.
Zie ook:
- vaartips.nl Ruim 300 woorden, zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- debinnenvaart.nl Nog eens honderden zegswijzen en uitdrukkingen met een maritieme achtergrond
- Het boek `De Latynsche spreekwyzen` uit 1755 met oud-Nederlandse vertalingen
