Trema

Is het poezie of poëzie?

Regel 1: Het trema wordt gebruikt in een niet-samengesteld woord(deel) om te voorkomen dat twee opeenvolgende klinkerletters als één klank gelezen worden. Het gaat hier om de volgende veertien lettercombinaties:
aa, ae, ai, au, ee, ei, eu, ie, oe, oi, oo, ou, ui en uu.

naïviteit
reële
geïnd
reünie
conciërge
koloniën
poëzie
egoïsme
coördinatie
ruïne,
vacuüm


Regel 1 is niet van toepassing op de Latijnse en Franse uitgangen -ei, -eus, -eum en -ien.
Deze uitgangen krijgen dus geen trema:
baccalaurei
baccalaureus
petroleum
opticien.


Regel 2: Bij meer dan twee klinkerletters wordt geen trema gezet direct na de i en krijgt alleen de e of de i een trema.
artificieel
aaien
begroeiing
ooievaar
truien
bantoeïstiek
bedoeïen
geëerd
geëuropeaniseerd
knieën
moeë
mozaïek
weeïg
geuit,
geautomatiseerd


Bij woordafbreking vervalt het trema:
co-ordinatie,
ge-eerd


De regels voor het trema gelden niet voor afleidingen op -achtig ; die krijgen een streepje als twee opeenvolgende klinkerletters als één klank gelezen kunnen worden:
zebra-achtig (maar detectiveachtig).

Het trema wordt niet gebruikt tussen delen van samenstellingen. Het is dus
niet naäpen maar na-apen,
niet toeëigenen maar toe-eigenen,
niet zeeëgel maar zee-egel.
Een uitzondering vormen de samengestelde telwoorden; deze krijgen wel een trema:
drieëndertig.

Soms is het moeilijk uit te maken of een woord een samenstelling of afleiding is. Dit geldt in het bijzonder voor woorddelen als bio-, macro-, micro-, mini-, multi- en neo-. Woorden zoals de volgende krijgen geen trema maar een streepje:
bio-industrie
macro-economie
micro-organisme
mini-emmer
multi-etnisch
neo-expressionisme.