Nieuwe spelling 2005

Inleiding

De onderstaande lijst geeft een overzicht van de trefwoorden in de Woordenlijst die in vergelijking met 1995 van spelling veranderd zijn. De woorden zijn telkens ondergebracht onder de rubrieken en de regels uit de leidraad. Op die manier ziet men niet alleen welke trefwoorden veranderd zijn, maar ook met welke regel die verandering samenhangt.

Een kleine duizend trefwoorden hebben een verandering in schrijfwijze ondergaan, op een totaal van ruim 100.000 woorden.

Hier en daar heeft een spellingverandering van een trefwoord betrekking op meer dan één regel in de leidraad. De verandering van Arbo-dienst naar arbodienst heeft bijvoorbeeld betrekking op het gebruik van de hoofdletter maar ook op het gebruik van het koppelteken. Zulke woorden worden in beide regelcategorieën genoemd. De eerste kolom in de onderstaande tabellen bevat de schrijfwijze van de trefwoorden in de Woordenlijst 1995, de tweede kolom de schrijfwijze in de editie van 2005.

Hoofdstuk 3 MEDEKLINKERS


Regel 3.1 k of c? [oude spelling links, nieuwe spelling rechts]
k -> c
boetpredikatie boetpredicatie
diskman discman
fabrikaat fabricaat
halffabrikaat halffabricaat
koloriet coloriet
Kongolees Congolees
predikaat predicaat
predikatie predicatie
c -> k
Corinthisch Korinthisch
klavarscribomethode klavarskribomethode
k -> ck
meibok meibock


Hoofdstuk 4 ACCENTTEKENS



Regel 4.A
  1. Een Frans woord dat gangbaar is geworden in het Nederlands, verliest zijn accenttekens.
  2. de accenten op de e blijven behouden als dat nodig is om de uitspraak aan te geven.
appèl appel
appèlplaats appelplaats
appèlrechter appelrechter
avondappèl avondappel
bohémien bohemien
bohémienne bohemienne
dédain dedain
ochtendappèl ochtendappel
procédé procedé
protégé protegé
protégee protegee
revérence reverence
ziekenappèl ziekenappel
Regel 4.B In een woord dat nog als echt Frans wordt aangevoeld, blijven alle accenttekens staan. Dat geldt vooral voor woordgroepen.
apropos à propos
reüssite réussite
specialité spécialité


Hoofdstuk 5 KLEMTOONTEKENS EN UITSPRAAKTEKENS


Regel 5.B Op een e kunnen we de uitspraaktekens ´en ` gebruiken. Het teken é geeft /ee/, è geeft /è/
bleten blèten


Hoofdstuk 6 LOS, AANEEN OF MET EEN KOPPELTEKEN?


Regel 6.B Een woordgroep schrijven we met spaties tussen de woorden.
christenenzielen christene zielen
democratisch-socialist democratisch socialist
kortegolf korte golf
militant-nationalistisch militant nationalistisch
nasigoreng nasi goreng
Regel 6.C De delen van een samenstelling of een afleiding schrijven we aan elkaar vast.
amateur-archeoloog amateurarcheoloog
amateur-bokser amateurbokser
amateur-kampioen amateurkampioen
amateur-onderzoeker amateuronderzoeker
amateur-voetballer amateurvoetballer
amateur-wielrenner amateurwielrenner
bas-aria basaria
langzaam-aan-actie langzaamaanactie
Lorentz-kracht lorentzkracht
onder-opperbevelhebber onderopperbevelhebber
pili-pili pilipili
tap-plaats tapplaats
tut tut tuttut
Regel 6.D Tussen gelijkwaardige elementen die naast elkaar worden geplaatst in een samenstelling, gebruiken we een koppelteken.
6.D Adjectieven ? niet verwisselbaar
fiscaal-technisch fiscaaltechnisch
internationaal-rechtelijk internationaalrechtelijk
moleculair-biologisch moleculairbiologisch
nationaal-communistisch nationaalcommunistisch
nationaal-democratisch nationaaldemocratisch
nationaal-socialisme nationaalsocialisme
nationaal-socialist nationaalsocialist
nationaal-socialistisch nationaalsocialistisch
populair-wetenschappelijk populairwetenschappelijk
radicaal-democratisch radicaaldemocratisch
radicaal-feministisch radicaalfeministisch
radicaal-islamitisch radicaalislamitisch
radicaal-nationalistisch radicaalnationalistisch
sociaal-democratisch sociaaldemocratisch
sociaal-economisch sociaaleconomisch
sociaal-geografisch sociaalgeografisch
sociaal-kritisch sociaalkritisch
sociaal-liberalisme sociaalliberalisme
sociaal-psychologisch sociaalpsychologisch
sociaal-wetenschappelijk sociaalwetenschappelijk
6.D Beroepsnamen
civiel-ingenieur civiel ingenieur
fiscaalspecialist fiscaal specialist
moleculair-bioloog moleculair bioloog
sociaal-geneeskundige sociaal geneeskundige
sociaal-geograaf sociaal geograaf
sociaal-psycholoog sociaal psycholoog
6.D Strekking - delen zijn niet verwisselbaar
christen-democratie christendemocratie
christen-democratisch christendemocratisch
sociaal-democratie sociaaldemocratie
6.D Zelfstandig naamwoord op basis van samengestelde bijvoeglijke naamwoorden die een strekking aanduiden
christen-democraat christendemocraat
sociaal-democraat sociaaldemocraat
Regel 6.F We gebruiken een koppelteken in een samenstelling voor een woorddeel met een hoofdletter.
Indogermaan Indo-Germaan
Indogermaans Indo-Germaans
medekamerlid mede-Kamerlid
onbijbels on-Bijbels
onhollands on-Hollands
Sovjetrussisch Sovjet-Russisch
transalpijns trans-Alpijns
transatlantisch trans-Atlantisch
Trans-Europees trans-Europees
Regel 6.I We gebruiken een koppelteken in een samenstelling die bestaat uit een grondwoord met een bijzondere voor- of nabepaling.
(1) met de elementen niet-, non-, bijna-, oud-, ex-, aspirant-, adjunct-, substituut-, chef-, kandidaat-, interim-, stagiair-, leerling-, assistent-, collega- of meester- Oud- schrijven we vast als het niet de betekenis 'voormalig' heeft: oudmodisch. Meester-opzichter schrijven we met een koppelteken, maar niet meestergast of meesterbrein, waar de betekenis van het eerste deel is verzwakt.
meesterkok meester-kok
oud-gast oudgast
oud-katholiek oudkatholiek
oud-papierhandel oudpapierhandel
oud-vaderlands oudvaderlands
privé-aangelegenheid privéaangelegenheid
privé-auto privéauto
privé-bank privébank
privé-bedrijf privébedrijf
privé-belegging privébelegging
privé-bezit privébezit
privé-chauffeur privéchauffeur
privé-detective privédetective
privé-gebruik privégebruik
privé-gesprek privégesprek
privé-jet privéjet
privé-karakter privékarakter
privé-leger privéleger
privé-onderwijs privéonderwijs
privé-persoon privépersoon
privé-reis privéreis
privé-rekening privérekening
privé-school privéschool
privé-secretaris privésecretaris
privé-sector privésector
privé-sfeer privésfeer
privé-vermogen privévermogen
privé-verzameling privéverzameling
privé-zaak privézaak
(5) zelfnoemfunctie: een woord dat zichzelf representeert
hijvorm hij-vorm
ikbesef ik-besef
ikfiguur ik-figuur
ikpersoon ik-persoon
ikroman ik-roman
iktijdperk ik-tijdperk
ikvorm ik-vorm
ikzucht ik-zucht
ikzuchtig ik-zuchtig
jijbak jij-bak
wijgevoel wij-gevoel
wijvorm wij-vorm
Regel 6.K Een samenkoppeling schrijven we met koppeltekens Samenkoppelingen die we uit andere talen overnemen, behouden de koppeltekens of de spaties die ze in de vreemde taal hebben.
alleenzijn alleen-zijn
anderszijn anders-zijn
a-priori a priori
au bain marie au bain-marie
bon-mot bon mot
bon-vivant bon vivant
bric à brac bric-à-brac
café-chantant café chantant
demi monde demi-monde
ex-dividend ex dividend
ex-libris ex libris
ex-tempore ex tempore
ex-voto ex voto
hink-stapspringen hink-stap-springen
hink-stapsprong hink-stap-sprong
hocus-pocus hocus pocus
hors d'oeuvre hors-d'oeuvre
hysteron-proteron hysteron proteron
kraantjelek kraantje-lek
laisser-aller laisser aller
Lieveheer Lieve-Heer
Lievevrouw Lieve-Vrouw
menszijn mens-zijn
mond- en klauwzeer mond-en-klauwzeer
pot au feu pot-au-feu
salto-mortale salto mortale
vrouwzijn vrouw-zijn
Regel 6.L Als we een samenstelling maken met een samenkoppeling als linkerdeel, dan schrijven we het rechterdeel van de samenstelling vast aan het laatste woord van de samenkoppeling. Tussen de delen van de samenkoppeling behouden we de koppeltekens.
maagdarmcatarre maag-darmcatarre
maagdarmkanaal maag-darmkanaal
maagdarmklachten maag-darmklachten
woonzorgcomplex woon-zorgcomplex
zitslaapbank zit-slaapbank
zwartwitfoto zwart-witfoto
Regel 6.M Woordgroep in samenstelling
(1) Als we een samenstelling maken met een tweedelige woordgroep als linkerdeel, dan schrijven we alle delen aan elkaar vast. We krijgen dan een driedelige samenstelling.
koude-oorlogsdenken koudeoorlogsdenken
(3) Een eigennaam die uit meer dan één woord bestaat, en dus meer dan één hoofdletter heeft, krijgt geen koppelteken in een samenstelling of een afleiding.
Eerste-Kamerfractie Eerste Kamerfractie
Eerste-Kamerlid Eerste Kamerlid
Eerste-Kamervoorzitter Eerste Kamervoorzitter
Middellandse-Zeegebied Middellandse Zeegebied
Middellandse-Zeekust Middellandse Zeekust
Middellandse-Zeeland Middellandse Zeeland
Queen-Annestijl Queen Annestijl
Rode-Kruispost Rode Kruispost
Stille-Oceaangebied Stille Oceaangebied
Tweede-Kamercommissie Tweede Kamercommissie
Tweede-Kamerfractie Tweede Kamerfractie
Tweede-Kamergebouw Tweede Kamergebouw
Tweede-Kamerlid Tweede Kamerlid
Tweede-Kamerlidmaatschap Tweede Kamerlidmaatschap
Tweede-Kamervoorzitter Tweede Kamervoorzitter
Uitzondering
Oudromeins Oud-Romeins
Regel 6.8 Woordgroep of samenstelling?
alledrie alle drie
biechthoren biecht horen
blindvliegen blind vliegen
daarbijbehorend daarbij behorend
doodwanen dood wanen
er bekaaid van af komen er bekaaid van afkomen
eraantoe eraan toe
haringkaken haring kaken
instandhouden in stand houden
jaknikken ja knikken
ruimbemeten ruim bemeten
slechtverlicht slecht verlicht
te voorschijn tevoorschijn
ter zijde staan terzijde staan
terzake ter zake
totstandkomen tot stand komen
ververwijderd ver verwijderd
voorzover voor zover
wijdopen wijd open
Regel 6.N We schrijven een getal in één woord, tot en met het woord duizend. Na het woord duizend volgt een spatie. De woorden miljoen, miljard, biljoen enz. schrijven we los.
eenderde een derde
honderdmiljoen honderd miljoen


Hoofdstuk 7 KLINKERBOTSING


Regel 7.A We vermijden klinkerbotsing in een samenstelling door een koppelteken te gebruiken. We vermijden klinkerbotsing in een ongeleed woord of in een afleiding door een trema te gebruiken.
bakkerij-ingrediënt bakkerijingrediënt
groeiimpuls groei-impuls
groeiindustrie groei-industrie
groeiinitiatief groei-initiatief
judaica judaïca
kooieend kooi-eend
naijleffect na-ijleffect
naijlen na-ijlen
naijver na-ijver
naijverig na-ijverig
partij-ideologie partijideologie
partij-ideoloog partijideoloog
partij-intern partijintern
plooiijzer plooi-ijzer
rij-instructeur rijinstructeur
schroeiijzer schroei-ijzer
strooijonker strooi-jonker
voogdij-instelling voogdijinstelling
zij-ingang zijingang
Regel 7.B Een afleiding met een voorvoegsel van Griekse of Latijnse oorsprong behandelen we als een samenstelling. We schrijven het voorvoegsel aan het grondwoord vast. Bij klinkerbotsing krijgt de afleiding een koppelteken.
co-assistent coassistent
co-assistentschap coassistentschap
co-decisie codecisie
coëducatie co-educatie
coëxistentie co-existentie
coëxisteren co-existeren
co-schap coschap
deëscalatie de-escalatie
deëscaleren de-escaleren
extra-ordinair extraordinair
loco-burgemeester locoburgemeester
preëmbryo pre-embryo
preëxistent pre-existent
preïndustrieel pre-industrieel
preïslamitisch pre-islamitisch
pro-communistisch procommunistisch
pro-democratisch prodemocratisch
pro-westers prowesters
pseudo-consensus pseudoconsensus
pseudo-filosofisch pseudofilosofisch
pseudo-koop pseudokoop
pseudo-koopteam pseudokoopteam
pseudo-koper pseudokoper
pseudo-vogelpest pseudovogelpest
pseudo-wetenschap pseudowetenschap
pseudo-wetenschappelijk pseudowetenschappelijk
quasi-authentiek quasiauthentiek
quasi-nonchalant quasinonchalant
quasi-wetenschappelijk quasiwetenschappelijk
reïntegratie re-integratie
reïntegreren re-integreren
reïnterpretatie re-interpretatie
semi-ambtelijk semiambtelijk
semi-automatisch semiautomatisch
semi-autonoom semiautonoom
semi-bungalow semibungalow
semi-collectief semicollectief
semi-crimineel semicrimineel
semi-democratisch semidemocratisch
semi-geprivatiseerd semigeprivatiseerd
semi-legaal semilegaal
semi-militair semimilitair
semi-muraal semimuraal
semi-officieel semiofficieel
semi-onafhankelijk semionafhankelijk
semi-openbaar semiopenbaar
semi-overheid semioverheid
semi-overheidsbedrijf semioverheidsbedrijf
semi-overheidsinstantie semioverheidsinstantie
semi-overheidsinstelling semioverheidsinstelling
semi-permanent semipermanent
semi-politicus semipoliticus
semi-politiek semipolitiek
semi-prof semiprof
semi-professionalisme semiprofessionalisme
semi-professioneel semiprofessioneel
semi-publiek semipubliek
semi-scenisch semiscenisch
semi-wetenschappelijk semiwetenschappelijk
vice-admiraal viceadmiraal
vice-consul viceconsul
vice-directeur vicedirecteur
vice-kanselier vicekanselier
vice-kanselierschap vicekanselierschap
vice-minister viceminister
vice-premier vicepremier
vice-premierschap vicepremierschap
vice-president vicepresident
vice-presidentieel vicepresidentieel
vice-presidentschap vicepresidentschap
vice-presidentskandidaat vicepresidentskandidaat
vice-voorzitter vicevoorzitter
vice-voorzitterschap vicevoorzitterschap
vice-wereldkampioen vicewereldkampioen
Regel 7.5 Uitzonderingen (d) Geen trema in zuiver uitheemse woorden.
aëroclub aeroclub
aërodroom aerodroom
aërodynamica aerodynamica
aërodynamisch aerodynamisch
aëronaut aeronaut
aëronautiek aeronautiek
aëroob aeroob
aërosol aerosol
aërosolverpakking aerosolverpakking
aërostatica aerostatica
anaëroob anaeroob


Hoofdstuk 8 TUSSENLETTERS ?E- of ?EN-


8.1 De tussen-n-uitzondering voor samenstellingen van een dierennaam en een plantkundige aanduiding vervalt, dus hoofdregel wordt hier toegepast.
apebroodboom apenbroodboom
apenootje apennootje
biggekruid biggenkruid
duiveboon duivenboon
duivekervel duivenkervel
eendekroos eendenkroos
ganzebloem ganzenbloem
garnaleplant garnalenplant
hazedistel hazendistel
kattekruid kattenkruid
muizegerst muizengerst
muizetarwe muizentarwe
paardebloem paardenbloem
paardedistel paardendistel
paardekastanje paardenkastanje
rattekruid rattenkruid
schapegras schapengras
schapezuring schapenzuring
slangekruid slangenkruid
slangewortel slangenwortel
vliegezwam vliegenzwam
vossebes vossenbes
zwanebloem zwanenbloem
8.1 Tussenletter -n ? Inconsequenties aangepast en andere interpretaties van de regel toegepast.
-n
gazellenoog gazelleoog
gildenboek gildeboek
gildenbroeder gildebroeder
gildenhuis gildehuis
gildenkamer gildekamer
gildenkeur gildekeur
gildenmeester gildemeester
gildenproef gildeproef
gildenrecht gilderecht
gildenwezen gildewezen
juttenpeer juttepeer
koekenboterham koekeboterham
koekenbrood koekebrood
kribbenbijten kribbebijten
kribbenbijter kribbebijter
spadensteek spadesteek
wiegentouw wiegetouw
zinnenspel zinnespel
+n
bullebijter bullenbijter
bullepees bullenpees
giraffehals giraffenhals
giraffenek giraffennek
hartelap hartenlap
heiligedag heiligendag
krabbescheer krabbenscheer
middenklasseauto middenklassenauto
middenklassegezin middenklassengezin
naar hartelust naar hartenlust
paddestoel paddenstoel
paddestoelvormig paddenstoelvormig
paddestoelwolk paddenstoelwolk
pierebad pierenbad
wiggebeen wiggenbeen
+ en of -en
convenantencultuur convenantcultuur
rampentoerisme ramptoerisme
Regel 8.B Als het linkerdeel van de samenstelling al eindigt op ?en, is er geen echte tussenklank. We behouden de schrijfwijze van dat deel.
dronkelap dronkenlap
dronkeman dronkenman
dronkemanspraat dronkenmanspraat
dronkemanstaal dronkenmanstaal


Hoofdstuk 9 Afleiding met tussenletters ?e- of ?en-


Regel 9.1, 9.A We schrijven nooit ?en als tussenklank in een afleiding, behalve in sommige gevallen voor de achtervoegsels ?achtig, -schap en ?dom.
ideeënloos ideeëloos


Hoofdstuk 10 TUSSENLETTER -S


Regel 10.1 Tussenletter S - Rechtzettingen
+ S
chemischewapenprogramma chemischewapensprogramma
godlasterend godslasterend
partnerschapakkoord partnerschapsakkoord
- S
soortsbescherming soortbescherming


Hoofdstuk 12 ENGELSE WOORDEN


Regel 12.1 Engelse samenstellingen en woordgroepen aaneen of los
Regel 12.A Een in het Nederlands gebruikelijke samenstelling van Engelse woorden schrijven we in één woord.
after-pil afterpil
all risk allrisk
all-riskverzekering allriskverzekering
body-art bodyart
blue jeans bluejeans
bungee jumping bungeejumping
country-achtig countryachtig
dandy-achtig dandyachtig
eye-opener eyeopener
have-not havenot
lease-activiteit leaseactiviteit
lease-auto leaseauto
lease-overeenkomst leaseovereenkomst
off line offline
on line online
public-relationsbureau publicrelationsbureau
self-fulfilling prophecy selffulfilling prophecy
sensitivity-training sensitivitytraining
sex-appeal sexappeal
shii-take shiitake
steeple-chase steeplechase
two-seater twoseater
two-step twostep
up-tempo uptempo
Regel 12.B Sommige combinaties behandelen we als een samenkoppeling. Ze krijgen een koppelteken.
(a) als gelijkwaardige delen met elkaar worden gekoppeld
ups and downs ups-and-downs
whiskysoda whisky-soda
Uitzondering: in geval van (bijna-)reduplicatie schrijven we het woord aaneen.
boogie woogie boogiewoogie
ding-dong dingdong
(b) Samenkoppelingen die in het Engels een koppelteken hebben, behouden dat in het Nederlands
hardboiled hard-boiled
servicevolley service-volley
servicevolleyspel service-volleyspel
(d) als het rechterdeel een voorzetselbijwoord is
all in all-in
Uitzondering
pull-over pullover
Regel 12.C Sommige combinaties behandelen we als woordgroep. We schrijven de delen los.
(a) de meeste combinaties van een bezitsvorm, rangtelwoord of bijvoeglijk naamwoord met een zelfstandig naamwoord.
compactcassette compact cassette
compactdisc compact disc
fancyfair fancy fair
freekick free kick
fullcolour full colour
juniormanager junior manager
lowbudget low budget
seniorpartner senior partner
slowmotion slow motion
(b) gelegenheidsontleningen, meer bepaald woordgroepen die in het Engels los worden geschreven en die men uitdrukkelijk citeert uit het Engels als vreemde taal
allright all right
closereading close reading
managing-director managing director
Regel 12.D De stam van een werkwoord van Engelse herkomst schrijven we op dezelfde manier als in het Engels. Die vorm gebruiken we zoals de stam van een inheems werkwoord.
barbecuen barbecueën


Hoofdstuk 16 HOOFDLETTERS


Regel 16.A Een eigennaam krijgt een hoofdletter; een soortnaam schrijven we klein.
Hoofdletter -> kleine letter
Aagje aagje
Adam adam
Beëlzebub beëlzebub
Cerberus cerberus
Croesus croesus
dolle Mina dolle mina
domme August domme august
Eros eros
Eurovignet eurovignet
excuus-Truus excuustruus
Heilsleger heilsleger
Hendrik brave hendrik
Jonas jonas
Pallieter pallieter
Quasimodo quasimodo
Oranjehemd oranjehemd
Vlaamse Kermis Vlaamse kermis
Kleine letter -> hoofdletter
boze Boze
chirojeugd Chirojeugd
chirojongen Chirojongen
chiromeisje Chiromeisje
hellehond Hellehond
hinderwet Hinderwet
hinderwetvergunning Hinderwetvergunning
kerstman Kerstman
mammoetwet Mammoetwet
onzevader Onzevader
opiumwet Opiumwet
oscar Oscar
sovjetburger Sovjetburger
sovjetcommunisme Sovjet-communisme
sovjetjood Sovjet-Jood
sovjetleger Sovjetleger
sovjetoverheersing Sovjetoverheersing
sovjetrepubliek Sovjetrepubliek
sovjetsocialisme Sovjet-socialisme
vrijheidsbeeld Vrijheidsbeeld
walkure Walkure
weesgegroet Weesgegroet
zondagswet Zondagswet
zonnekoning Zonnekoning
zwaanridder Zwaanridder
Regel 16.C Een afleiding van een persoonsnaam krijgt een kleine letter.
Apollinisch apollinisch
Dionysisch dionysisch
Edwardiaans edwardiaans
Elizabethaans elizabethaans
Gargantuesk gargantuesk
Hitleriaans hitleriaans
Juliaans juliaans
Kafka-achtig kafka-achtig
Lubberiaans lubberiaans
Orwelliaans orwelliaans
Pinteriaans pinteriaans
pre-Columbiaans precolumbiaans
Rembrandtesk rembrandtesk
Sixtijns sixtijns
Vestaals vestaals
Victoriaans victoriaans
Regel 16.2, 16.C Ook als de naam van een persoon ongewijzigd wordt gebruikt om een voorwerp te benoemen, vervalt de hoofdletter.
Hodgkin hodgkin
Regel 16.2, 16.D Een samenstelling met een persoonsnaam behoudt de hoofdletter. Alleen als de genoemde persoon niet betrokken is bij het nieuwe begrip schrijven we het woord met kleine letter.
oranjeklant Oranjeklant
Midasoren midasoren
Tantalusbeker tantalusbeker
Tantaluskwelling tantaluskwelling
Danaïdenvat danaïdenvat
Augiasstal augiasstal
Gideonsbende gideonsbende
Kaïnsmerk kaïnsmerk
Kaïnsteken kaïnsteken
Taylorstelsel taylorstelsel
Wankelmotor wankelmotor
Sisyfusarbeid sisyfusarbeid
Pyrrusoverwinning pyrrusoverwinning
Salkvaccin salkvaccin
Salomonsoordeel salomonsoordeel
Lorentz-kracht lorentzkracht
Downsyndroom downsyndroom
Alzheimerpatiënt alzheimerpatiënt
Regel 16.E en 16.F Een aardrijkskundige naam schrijven we met een hoofdletter. Samenstellingen en afleidingen op basis van een aardrijkskundige naam behouden de hoofdletter.
antarctisch Antarctisch
arctisch Arctisch
avondland Avondland
avondster Avondster
breeveertien Breeveertien
damslaper Damslaper
ertsgebergte Ertsgebergte
hemelwagen Hemelwagen
kaapvaarder Kaapvaarder
kreeftskeerkring Kreeftskeerkring
melkweg Melkweg
morgenland Morgenland
noordpoolexpeditie Noordpoolexpeditie
noordster Noordster
oernevel Oernevel
oriënt  Oriënt
parmezaans Parmezaans
plejaden Plejaden
randstad Randstad
randstedelijk Randstedelijk
randstedeling Randstedeling
reuzengebergte Reuzengebergte
steenbokskeerkring Steenbokskeerkring
zevengesternte Zevengesternte
zuiderkruis Zuiderkruis
zuidpoolexpeditie Zuidpoolexpeditie
Regel 16.H Soms denken we bij de soortnaam van een zaak niet meer aan de plaats van herkomst, maar aan de kenmerken van de zaak. Dan vervalt de hoofdletter. De regel geldt ook voor sommige andere samenstellingen en afleidingen.
Bergumermeerklasse bergumermeerklasse
Girondijnen girondijnen
Girondijns girondijns
Mekka mekka
Neanderthaler neanderthaler
Shetlander shetlander
Regel 16.I De naam van een taal of dialect wordt met een hoofdletter geschreven. Samenstellingen en afleidingen behouden de hoofdletter, maar werkwoorden en daarvan afgeleide zelfstandige naamwoorden schrijven we klein.
anti-Amerikanisme antiamerikanisme
cockney Cockney
cockneydialect Cockneydialect
fransdol Fransdol
kerklatijn Kerklatijn
kloosterlatijn Kloosterlatijn
opperlands Opperlands
pan-Afrikanisme panafrikanisme
pan-Arabisme panarabisme
pan-Germanisme pangermanisme
pan-Slavisme panslavisme
zoeloe Zoeloe
16.3 (b) We gebruiken een koppelteken en twee of meer hoofdletters in de naam van een taal die is samengesteld met afgeleide aardrijkskundige namen.
Indo-europeaan Indo-Europeaan
Indo-europees Indo-Europees
Regel 16.J Volkeren
(1) De naam voor een bevolkingsgroep of een lid daarvan schrijven we met een hoofdletter als hij is afgeleid van een plaatsnaam of als het om een specifiek volk gaat.
aboriginal Aboriginal
aborigines Aborigines
amati Amati
apache Apache
arameeër Arameeër
arisch Arisch
azteek Azteek
azteeks Azteeks
bantoe Bantoe
bosjesman Bosjesman
eskimo Eskimo
falasha Falasha
hun Hun
inca Inca
indischman Indischman
kelt Kelt
khmer Khmer
kozak Kozak
maya Maya
moeras-Arabier Moerasarabier
mohikaan Mohikaan
navajo Navajo
noorman Noorman
osmaan Osmaan
sefarden Sefard
semiet Semiet
tartaar Tartaar
tataar Tataar
viking Viking
Samenstellingen en afleidingen met (1)
anti-joods anti-Joods
apachedans Apachedans
belgenmop Belgenmop
berberstam Berberstam
jodenbuurt Jodenbuurt
jodenhaat Jodenhaat
jodenhater Jodenhater
jodenmop Jodenmop
jodenster Jodenster
jodenvervolging Jodenvervolging
jodenvraagstuk Jodenvraagstuk
jodenwet Jodenwet
jodin Jodin
mayacultuur Mayacultuur
mayastad Mayastad
moors Moors
niet-joodverklaring niet-Joodverklaring
ottomaans Ottomaans
pueblo-indianen Pueblo-indiaan
sefardisch Sefardisch
tartaars Tartaars
tataars Tataars
vikingboot Vikingboot
vikingschip Vikingschip
(2) Een overkoepelende term voor etnische groepen schrijven we met kleine letter
Indo indo
Latino latino
(3) Als de benaming gebaseerd is op een (geloofs)overtuiging schrijven we geen hoofdletter.
Hindoes hindoes
Regel 16.J (3) Opmerking (2) Spottende namen voor leden van een bevolkingsgroep hebben geen hoofdletter.
Aussie aussie
Fransoos fransoos
Jap jap
Spanjool spanjool
Regel 16.K Het woord waarmee we een historische periode benoemen of waarmee we de tijd indelen, krijgt een kleine letter.
Aufklärung aufklärung
Cambrium cambrium
Carboon carboon
Contrareformatie contrareformatie
Devoon devoon
Eoceen eoceen
Holoceen holoceen
Jugendstil jugendstil
Jura jura
Lias lias
Mesolithicum mesolithicum
Middeleeuwen middeleeuwen
Mioceen mioceen
Neolithicum neolithicum
Paleoceen paleoceen
Paleolithicum paleolithicum
Paleozoïcum paleozoïcum
Perm perm
Pleistoceen pleistoceen
Plioceen plioceen
Plistoceen plistoceen
Renaissance renaissance
Silurisch silurisch
Siluur siluur
Tertiair tertiair
Trias trias
Regels 16.L Het woord waarmee we een feestdag of een historische gebeurtenis benoemen, krijgt een hoofdletter.
allerheiligenvloed Allerheiligenvloed
anjerrevolutie Anjerrevolutie
balkanoorlog Balkanoorlog
bevrijdingsdag Bevrijdingsdag
boerenoorlog Boerenoorlog
dubbelmonarchie Dubbelmonarchie
hemelvaartsdag Hemelvaartsdag
holocaust Holocaust
kinderkruistocht Kinderkruistocht
meirevolutie Meirevolutie
moederdag Moederdag
nieuwjaar Nieuwjaar
oktoberrevolutie Oktoberrevolutie
oorlogswinter Oorlogswinter
palingoproer Palingoproer
prinsjesdag Prinsjesdag
schorselwoensdag Schorselwoensdag
shoah Shoah
vaderdag Vaderdag
vastenavond Vastenavond
Uitzonderingen: sommige feestdagen krijgen toch geen hoofdletter, als het gaat om niet-officiële feestdagen of om de niet-officiële naam van een feestdag. Soortnamen krijgen een kleine letter.
Anschluss anschluss
Bamis bamis
Hartjesdag hartjesdag
Palmzondag palmzondag
Passiezondag passiezondag
Pinkster pinkster
Quadragesima quadragesima
Quinquagesima quinquagesima
Septuagesima septuagesima
Sexagesima sexagesima
Regel 16.M (3) Soortnamen voor aanhangers of beoefenaars van godsdiensten of andere overtuigingen en voor religieuze praktijken krijgen een kleine letter.
Farizeeën farizeeën
Sadduceeën sadduceeën
Sadduceeër sadduceeër
Salesianer salesianer
Regel 16.N Namen van instellingen, merken, titels
16.N (1) De eigennaam waarmee een instelling zichzelf benoemt, krijgt een hoofdletter. Ook samenstellingen schrijven we met een hoofdletter. (ook afleidingen)
bankcommissie Bankcommissie
bloedraad Bloedraad
bondsdagpresident Bondsdagpresident
bondsdagpresidente Bondsdagpresidente
bondsdagvoorzitter Bondsdagvoorzitter
bondsrepubliek Bondsrepubliek
collega-kamerlid collega-Kamerlid
concertgebouworkest Concertgebouworkest
eenheidsvakcentrale Eenheidsvakcentrale
europarlement Europarlement
europarlementariër Europarlementariër
europarlementslid Europarlementslid
ex-kamerlid ex-Kamerlid
hof van cassatie Hof van Cassatie
junglecommando Junglecommando
landbouwschap Landbouwschap
landstorm Landstorm
landwacht Landwacht
medekamerlid mede-Kamerlid
oud-kamerlid oud-Kamerlid
postbank Postbank
postbanknummer Postbanknummer
postbankrekening Postbankrekening
rekenhof Rekenhof
rijksgebouwendienst Rijksgebouwendienst
rijksluchtvaartdienst Rijksluchtvaartdienst
rijkspostspaarbank Rijkspostspaarbank
rijksverzekeringsbank Rijksverzekeringsbank
rijksvoorlichtingsdienst Rijksvoorlichtingsdienst
rijkswaterstaat Rijkswaterstaat
rota Rota
rotarian Rotarian
rotary Rotary
rotaryclub Rotaryclub
senaatscommissie Senaatscommissie
senaatsfractie Senaatsfractie
senaatsgebouw Senaatsgebouw
senaatshoorzitting Senaatshoorzitting
senaatslid Senaatslid
senaatsvergadering Senaatsvergadering
senaatsverkiezing Senaatsverkiezing
senaatsvoorzitter Senaatsvoorzitter
senaatszetel Senaatszetel
staatscourant Staatscourant
statenfractie Statenfractie
veiligheidsraad Veiligheidsraad
volkenbond Volkenbond
volkerenbond Volkerenbond
volksunie Volksunie
wereldbank Wereldbank
wereldgezondheidsorganisatie Wereldgezondheidsorganisatie
wereldhandelsorganisatie Wereldhandelsorganisatie
wereldomroep Wereldomroep
wereldschaakfederatie Wereldschaakfederatie
wereldtennisbond Wereldtennisbond
wereldvoetbalbond Wereldvoetbalbond
wereldvoetbalfederatie Wereldvoetbalfederatie
16.N (2) Als we verschillende instellingen kunnen noemen met hetzelfde woord, dan is dat een soortnaam. Die schrijven we met kleine letter.
Arbo-dienst arbodienst
Regel 16.O Een merknaam schrijven we met hoofdletter, tenzij het een soortnaam is geworden.
stradivarius Stradivarius
Regel 16.P De titel van een boek, film, theaterproductie, artistieke onderscheiding of een evenement schrijven we met een hoofdletter. Voor een krant, een tijdschrift een handelszaak of een organisatie gebruiken we de schrijfwijze die de auteur of oprichter heeft gekozen. Samenstellingen met een titel behouden de hoofdletter.
boekenweek Boekenweek
boekenweekessay Boekenweekessay
boekenweekgeschenk Boekenweekgeschenk
boekenweekuitgave Boekenweekuitgave
duizend-en-een-nacht Duizend-en-een-nacht
elzevier Elzevier
elfstedentocht Elfstedentocht
kinderboekenweek Kinderboekenweek
paternoster Paternoster
vierschansentoernooi Vierschansentoernooi
werelddierendag Werelddierendag
16.P Heilige boeken schrijven we met hoofdletter als we de tekst bedoelen, maar met kleine letters als het om een exemplaar van het boek gaat. (ook samenstellingen en afleidingen)
bijbelboek Bijbelboek
bijbelcommissie Bijbelcommissie
bijbelgenootschap Bijbelgenootschap
bijbelkennis Bijbelkennis
bijbelkring Bijbelkring
bijbellezen Bijbellezen
bijbellezing Bijbellezing
bijbelplaats Bijbelplaats
bijbels Bijbels
bijbelspreuk Bijbelspreuk
bijbelstudie Bijbelstudie
bijbeltaal Bijbeltaal
bijbeltekst Bijbeltekst
bijbelvast Bijbelvast
bijbelverhaal Bijbelverhaal
bijbelvertaling Bijbelvertaling
bijbelwoord Bijbelwoord
koran Koran
koranschool Koranschool
koranspreuk Koranspreuk
onbijbels on-Bijbels
schriftgedeelte Schriftgedeelte
schriftgeleerde Schriftgeleerde
schriftkenner Schriftkenner
schriftplaats Schriftplaats
schriftuurlijk Schriftuurlijk
schriftwoord Schriftwoord
talmoedisch Talmoedisch
thora Thora
veda Veda
Regel 16.R Een titel of functiebenaming, al dan niet gevolgd door een naam, schrijven we met kleine letters.
Rooms-Koning rooms-koning
Regels 16.S Religieuze begrippen
Een naam voor een heilig persoon of een heilig begrip wordt met een hoofdletter geschreven
kleine letter -> hoofdletter
boeddhabeeld Boeddhabeeld
drievuldigheid Drievuldigheid
hadith Hadith
klaagmuur Klaagmuur
magnificat Magnificat
mensenzoon Mensenzoon
hoofdletter -> kleine letter
Avondmaalstafel avondmaalstafel
Avondmaalsviering avondmaalsviering
Afleidingen met de naam voor een heilig persoon of een heilig begrip schrijven we met kleine letter.
Allerheiligste allerheiligste
Christusachtig christusachtig
Samenstellingen met deze woorden behouden de hoofdletter. Als een dergelijk woord (al dan niet in een samenstelling) niet (meer) naar een heilig persoon of begrip verwijst, verliest het de hoofdletter.
Christus christus
Jezusfreak jezusfreak
Regel 16.T Zelfstandige naamwoorden die aan het Duits zijn ontleend, worden in het Nederlands met kleine letter geschreven.
Götterdämmerung götterdämmerung
Hüttenkäse hüttenkäse
Stehgeiger stehgeiger
Übermensch übermensch


Hoofdstuk 17 AFKORTINGEN


Regel 6.H Een letterwoord schrijven we in een samenstelling vast, behalve als het met een of meer hoofdletters wordt geschreven.
aids-afdeling aidsafdeling
aids-besmetting aidsbesmetting
aids-patiënt aidspatiënt
aids-remmer aidsremmer
aids-slachtoffer aidsslachtoffer
aids-test aidstest
aids-tijdperk aidstijdperk
aids-vaccin aidsvaccin
aids-virus aidsvirus
aio-stelsel aiostelsel
bom-moeder bommoeder
bom-vrouw bomvrouw
hat-eenheid hateenheid
havo-advies havoadvies
havo-diploma havodiploma
havo-leerling havoleerling
hifi-apparatuur hifiapparatuur
lat-relatie latrelatie
lom-school lomschool
mavo-diploma mavodiploma
mavo-leerling mavoleerling
mavo-niveau mavoniveau
mavo-school mavoschool
memo-bedrijf memobedrijf
mulo-school muloschool
sofi-nummer sofinummer
vip-behandeling vipbehandeling
vip-dorp vipdorp
vip-plaats vipplaats
vip-ruimte vipruimte
vip-tribune viptribune
17.3 (b) geeft een aantal suggesties voor het bepalen of een afkorting hoofdletters krijgt of kleine letters. De mate van inburgering speelt daarbij een rol.
bedrijfs-CAO bedrijfs-cao
bedrijfstak-CAO bedrijfstak-cao
bouw-CAO bouw-cao
BTW-heffing btw-heffing
BTW-tarief btw-tarief
BTW-verhoging btw-verhoging
BTW-verlaging btw-verlaging
BVBA bvba
CAO cao
CAO-akkoord cao-akkoord
CAO-bepaling cao-bepaling
CAO-bespreking cao-bespreking
CAO-eis cao-eis
CAO-onderhandelingen cao-onderhandelingen
CAO-voorstel cao-voorstel
DAT-recorder datrecorder
DES-dochter desdochter
DES-hormoon deshormoon
DES-moeder desmoeder
IVF-behandeling ivf-behandeling
ondernemings-CAO ondernemings-cao
OV-jaarkaart ov-jaarkaart
OV-kaart ov-kaart
OV-studentenjaarkaart ov-studentenjaarkaart
OV-studentenkaart ov-studentenkaart
UFO ufo
17.3 (b) Naarmate een letterwoord of een initiaalwoord ingeburgerd raakt, verdwijnen de hoofdletters. Een letterwoord wordt daarna zonder koppelteken of apostrof opgenomen in een samenstelling of afleiding.
havo'er havoër
Regel 17.D Verkortingen gedragen zich als gewone woorden. Als het om een eigennaam gaat, schrijven we een hoofdletter of respecteren we het donorprincipe.
Arbo-dienst arbodienst
Arbo-raad Arboraad
nazi-agressie naziagressie
nazi-concentratiekamp naziconcentratiekamp
nazi-oorlogsmisdadiger nazioorlogsmisdadiger
nazi-propaganda nazipropaganda
nazi-skins naziskins
nazi-vernietigingskamp nazivernietigingskamp


Allerlei kleine aanpassingen in de Woordenlijst.
Andere woordvorm
diploïd diploïde
dovemansoor dovemansoren
kinderdagen kinderdag
rilde rild
sacramentale sacramentaliën
septimeakkoord septiemakkoord
solde solden
stoottroep stoottroepen
stormtroep stormtroepen
vrijeberoepsbeoefenaar vrijberoepsbeoefenaar
Klinkers
accessiet accessit
duivekaters deuvekaters
kipbak kiepbak
kipwagen kiepwagen
monopoliën monopolyen
mullah moellah
rijschaaf reischaaf
skister skiester
tamboer-maître tambour-maître
togus toges
zich het apelazerus werken zich het apelazarus werken
Medeklinkers
massala masala
Andere
B. B
ecu-lening eurolening
ecu-markt euromarkt
ecu-obligatie euro-obligatie
ecu-obligatiemarkt euro-obligatiemarkt
ecu-rente eurorente
grandprixtoernooi grand-prixtoernooi
grandprixwedstrijd grand-prixwedstrijd
M. M
op de(n) pof op de pof
op z'n jan-boerenfluitjes op z'n janboerenfluitjes
st.-jakobsschelp sint-jakobsschelp
sur place surplace
ten eenre zijde ter eenre zijde
te(n) eigen bate te eigen bate
te(n) harent te harent
te(n) hunnent te hunnent
te(n) mijnent te mijnent
te(n) onzent te onzent
te(r) bestemde(r) plaatse te bestemde plaatse
te(r) bestemder tijd te bestemder tijd
te(r) elfder ure te elfder ure
te(r) gelegener tijd te gelegener tijd
ter bevoegde plaatse te(r) bevoegde(r) plaatse
uiteten uit eten


a-kant A-kant
b-kant B-kant
o-benen O-benen
x-benen X-benen